corporibus strata estque suis, generique cruorem
sanguine cum soceri permiscuit impius ensis,
pace tamen sisti bellum nec in ultima ferro
decertare placet Tatiumque accedere regno.
805 Occiderat Tatius, populisque aequata duobus,
Romule, iura dabas, posita cum casside Mavors
talibus affatur divumque hominumque parentem:
‘Tempus adest, genitor, quoniam fundamine magno
res Romana valet nec praeside pendet ab uno,
810 praemia (sunt promissa mihi dignoque nepoti)
solvere et ablatum terris imponere caelo.
Tu mihi, concilio quondam praesente deorum,
(nam memoro memorique animo pia verba notavi)
“Unus erit, quem tu tolles in caerula caeli”
815 dixisti; rata sit verborum summa tuorum.’
Annuit omnipotens et nubibus aera caecis
occuluit tonitruque et fulgure terruit orbem.
Quae sibi promissae sensit rata signa rapinae
innixusque hastae pressos temone cruento
820 impavidus conscendit equos Gradivus et ictu
verberis increpuit pronusque per aera lapsus
constitit in summo nemorosi colle Palati;
reddentemque suo non regia iura Quiriti
abstulit Iliaden; corpus mortale per auras
825 dilapsum est tenues, ut lata plumbea funda[1]
missa solet medio glans intabescere caelo;
pulchra subit facies et pulvinaribus altis
dignior et qualis trabeati forma Quirini.
Flebat ut amissum coniunx, cum regia Iuno
830 Irin ad Hersiliam descendere limite curvo
imperat et viduae sua sic mandata referre:
‘O et de Latia, o et de gente Sabina
praecipuum, matrona, decus, dignissima tanti
ante fuisse viri, coniunx nunc esse Quirini,
835 siste tuos fletus, et, si tibi cura videndi
coniugis est, duce me lucum pete, colle Quirini
qui viret et templum Romani regis obumbrat.’
Paret et in terram pictos delapsa per arcus,
Hersiliam iussis compellat vocibus Iris.[2]
840 Illa verecundo vix tollens lumina vultu:
‘O dea, namque mihi nec, quae sis, dicere promptum est,
et liquet esse deam, duc, o duc’ inquit ‘et offer
coniugis ora mihi. Quem si modo posse videre[3]
fata semel dederint, caelum accepisse fatebor!’
845 Nec mora, Romuleos cum virgine Thaumantea
ingreditur colles ibi sidus ab aethere lapsum
decidit in terras, a cuius lumine flagrans
Hersilia crinis cum sidere cessit in auras.[4]
Hanc manibus notis Romanae conditor urbis
850 excipit et priscum pariter cum corpore nomen
mutat Horamque vocat, quae nunc dea iuncta Quirino est.
[1] dilapsum est=dilapsum
[2] Hersiliam=Hersilien
[3] Quem=Quae
[4] Hersilia=Hersiliae=Hersilie
部族的屍體,無義的利刃斬斷親情,
女婿和岳丈的鮮血在沙場彼此相混。
但雙方終於決定化干戈為玉帛,避免[1]
廝殺到最後,塔提烏斯也分享王權。[2]
805 在他身故後,羅慕路斯,你公平統治
兩個部族。馬爾斯取下頭盔,如此 羅慕路斯封神
祈求所有神靈和凡人的主宰:“父親,
時辰到了,既然羅馬國已經奠定
穩固的基業,不再僅依賴一人的指引,
810 請兌現獎賞(昔日你對我和爭氣的嗣孫[3]
有此承諾),將他從世間擢升天界。
在眾神的某次議事會上,你曾經說過
(因為你慈愛的話語我始終銘記於心):
‘他是你唯一可以帶入湛藍星穹的人。’
815 願你現在就讓那時的預言變成真!”
全能的大神點頭同意,派如墨的濃雲
遮暗天空,以雷聲和閃電驚嚇塵寰。
戰神看徵兆,知曉兒子將如約升天,[4]
猛一撐長矛,無畏地躍上拉着染血
820 戰車的騏驥,噼啪揮舞長鞭,急切
催促它們穿過陡峭的蒼空下行,
然後停落在林木蔥蘢的帕拉丁山頂。
伊利婭之子正為公民仁慈地斷案,
瞬間被父親帶走,拋下的凡軀逐漸
825 彌散入縹緲的風中,恰似寬闊投石機
發射的鉛彈常常在半空熔化無跡;
他獲得更美的形象,更與天神的躺椅[5]
相配,如身披紫色王袍的奎里努斯。[6]
妻子正為他悲悼,神後朱諾卻吩咐 赫爾西里婭封神
830 伊麗絲踏彩虹來到赫爾西里婭的居處,[7]
向新寡的婦人如此傳達她的命令:
“夫人,拉提烏姆和薩賓的榮耀之身,
你曾是一位偉大英雄的絕世佳偶,
如今又成了奎里努斯的無雙良儔,
835 止住你的眼淚吧!你若盼望與丈夫
相聚,就隨我去往奎里努斯山麓
遮護着羅馬國王廟宇的蒼翠樹林。”
伊麗絲遵命,沿自己的七色弧橋蒞臨
人間,將朱諾的話告訴赫爾西里婭。
840 王后表情極恭謹,不敢抬眼端詳她,
說道:“女神,雖然我難知曉你的身份,
但你顯然就是神。請帶我前往,讓夫君
顯現在我的眼前!如果命運容許我
再見他一次,我就會說領受了天國!”
845 她立刻跟隨陶瑪斯之女去羅慕路斯山,[8]
在那裡,一顆星辰突然從穹蒼之巔
墜落於地面,頭髮被撞擊的火光點着,
赫爾西里婭與這顆星一起升入雲霄。
羅馬城市的創建者伸出熟悉的雙手
850 迎接她,原來的身體和名字都不復保留,
她變成女神“霍拉”,與奎里努斯相守。
[1] “化干戈為玉帛”的經過可參考《歲時記》(Fasti 3.201-228)。
[2] 羅馬和薩賓的和約規定實行雙王制,羅慕路斯和塔提烏斯都是王。
[3] “嗣孫”指羅慕路斯。
[4] “戰神”對應的原文是Gradivus(行軍神)。
[5] 這種神專用的躺椅叫pulvinar。
[6] 奎里努斯即羅慕路斯。
[7] “彩虹”對應的原文是limite curvo(彎曲的路徑)。羅慕路斯的妻子叫赫爾西里婭(Hersilia),原是薩賓人。
[8] “陶瑪斯之女”指伊麗絲。
[9] “霍拉”(Hora)的意思是“時辰”。在古希臘神話中本來就有多位合稱Horae(古希臘語Horai)的女神,其中三位是宙斯(朱庇特)和忒彌斯的女兒,分別叫Eunomia(和諧秩序)、Dike(正義)和Eirene(和平),象徵宇宙的秩序,另外三位是Thallo(花神)、Auxo(生長神)和Carpo(收穫神)。不知道奧維德筆下的赫爾西里婭是其中一位,還是新增添的Hora神。Gildenhard-Zissos(2004)認為,奧維德的確是讓赫爾西里婭成為“時辰”女神,這樣她與奎里努斯的結合就意味着時間與羅馬的結合,符合《變形記》全詩羅馬成為普遍歷史終點的主題。Cole(2004)指出,卡斯托爾《世代紀》中的羅馬王室世系以王制結束時間為終點,但奧維德將羅慕路斯(第十四位拉丁-羅馬國王)視為神話時代的終結。