《变形记》第14卷801-851行

corporibus strata estque suis, generique cruorem
sanguine cum soceri permiscuit impius ensis,
pace tamen sisti bellum nec in ultima ferro
decertare placet Tatiumque accedere regno.
805 Occiderat Tatius, populisque aequata duobus,
Romule, iura dabas, posita cum casside Mavors
talibus affatur divumque hominumque parentem:
‘Tempus adest, genitor, quoniam fundamine magno
res Romana valet nec praeside pendet ab uno,
810 praemia (sunt promissa mihi dignoque nepoti)
solvere et ablatum terris imponere caelo.
Tu mihi, concilio quondam praesente deorum,
(nam memoro memorique animo pia verba notavi)
“Unus erit, quem tu tolles in caerula caeli”
815 dixisti; rata sit verborum summa tuorum.’
Annuit omnipotens et nubibus aera caecis
occuluit tonitruque et fulgure terruit orbem.
Quae sibi promissae sensit rata signa rapinae
innixusque hastae pressos temone cruento
820 impavidus conscendit equos Gradivus et ictu
verberis increpuit pronusque per aera lapsus
constitit in summo nemorosi colle Palati;
reddentemque suo non regia iura Quiriti
abstulit Iliaden; corpus mortale per auras
825 dilapsum est tenues, ut lata plumbea funda[1]
missa solet medio glans intabescere caelo;
pulchra subit facies et pulvinaribus altis
dignior et qualis trabeati forma Quirini.
Flebat ut amissum coniunx, cum regia Iuno
830 Irin ad Hersiliam descendere limite curvo
imperat et viduae sua sic mandata referre:
‘O et de Latia, o et de gente Sabina
praecipuum, matrona, decus, dignissima tanti
ante fuisse viri, coniunx nunc esse Quirini,
835 siste tuos fletus, et, si tibi cura videndi
coniugis est, duce me lucum pete, colle Quirini
qui viret et templum Romani regis obumbrat.’
Paret et in terram pictos delapsa per arcus,
Hersiliam iussis compellat vocibus Iris.[2]
840 Illa verecundo vix tollens lumina vultu:
‘O dea, namque mihi nec, quae sis, dicere promptum est,
et liquet esse deam, duc, o duc’ inquit ‘et offer
coniugis ora mihi. Quem si modo posse videre[3]
fata semel dederint, caelum accepisse fatebor!’
845 Nec mora, Romuleos cum virgine Thaumantea
ingreditur colles ibi sidus ab aethere lapsum
decidit in terras, a cuius lumine flagrans
Hersilia crinis cum sidere cessit in auras.[4]
Hanc manibus notis Romanae conditor urbis
850 excipit et priscum pariter cum corpore nomen
mutat Horamque vocat, quae nunc dea iuncta Quirino est.

[1] dilapsum est=dilapsum
[2] Hersiliam=Hersilien
[3] Quem=Quae
[4] Hersilia=Hersiliae=Hersilie

部族的尸体,无义的利刃斩断亲情,
女婿和岳丈的鲜血在沙场彼此相混。
但双方终于决定化干戈为玉帛,避免[1]
厮杀到最后,塔提乌斯也分享王权。[2]
805 在他身故后,罗慕路斯,你公平统治
两个部族。马尔斯取下头盔,如此 罗慕路斯封神
祈求所有神灵和凡人的主宰:“父亲,
时辰到了,既然罗马国已经奠定
稳固的基业,不再仅依赖一人的指引,
810 请兑现奖赏(昔日你对我和争气的嗣孙[3]
有此承诺),将他从世间擢升天界。
在众神的某次议事会上,你曾经说过
(因为你慈爱的话语我始终铭记于心):
‘他是你唯一可以带入湛蓝星穹的人。’
815 愿你现在就让那时的预言变成真!”
全能的大神点头同意,派如墨的浓云
遮暗天空,以雷声和闪电惊吓尘寰。
战神看征兆,知晓儿子将如约升天,[4]
猛一撑长矛,无畏地跃上拉着染血
820 战车的骐骥,噼啪挥舞长鞭,急切
催促它们穿过陡峭的苍空下行,
然后停落在林木葱茏的帕拉丁山顶。
伊利娅之子正为公民仁慈地断案,
瞬间被父亲带走,抛下的凡躯逐渐
825 弥散入缥缈的风中,恰似宽阔投石机
发射的铅弹常常在半空熔化无迹;
他获得更美的形象,更与天神的躺椅[5]
相配,如身披紫色王袍的奎里努斯。[6]
妻子正为他悲悼,神后朱诺却吩咐 赫尔西里娅封神
830 伊丽丝踏彩虹来到赫尔西里娅的居处,[7]
向新寡的妇人如此传达她的命令:
“夫人,拉提乌姆和萨宾的荣耀之身,
你曾是一位伟大英雄的绝世佳偶,
如今又成了奎里努斯的无双良俦,
835 止住你的眼泪吧!你若盼望与丈夫
相聚,就随我去往奎里努斯山麓
遮护着罗马国王庙宇的苍翠树林。”
伊丽丝遵命,沿自己的七色弧桥莅临
人间,将朱诺的话告诉赫尔西里娅。
840 王后表情极恭谨,不敢抬眼端详她,
说道:“女神,虽然我难知晓你的身份,
但你显然就是神。请带我前往,让夫君
显现在我的眼前!如果命运容许我
再见他一次,我就会说领受了天国!”
845 她立刻跟随陶玛斯之女去罗慕路斯山,[8]
在那里,一颗星辰突然从穹苍之巅
坠落于地面,头发被撞击的火光点着,
赫尔西里娅与这颗星一起升入云霄。
罗马城市的创建者伸出熟悉的双手
850 迎接她,原来的身体和名字都不复保留,
她变成女神“霍拉”,与奎里努斯相守。

[1] “化干戈为玉帛”的经过可参考《岁时记》(Fasti 3.201-228)。
[2] 罗马和萨宾的和约规定实行双王制,罗慕路斯和塔提乌斯都是王。
[3] “嗣孙”指罗慕路斯。
[4] “战神”对应的原文是Gradivus(行军神)。
[5] 这种神专用的躺椅叫pulvinar。
[6] 奎里努斯即罗慕路斯。
[7] “彩虹”对应的原文是limite curvo(弯曲的路径)。罗慕路斯的妻子叫赫尔西里娅(Hersilia),原是萨宾人。
[8] “陶玛斯之女”指伊丽丝。
[9] “霍拉”(Hora)的意思是“时辰”。在古希腊神话中本来就有多位合称Horae(古希腊语Horai)的女神,其中三位是宙斯(朱庇特)和忒弥斯的女儿,分别叫Eunomia(和谐秩序)、Dike(正义)和Eirene(和平),象征宇宙的秩序,另外三位是Thallo(花神)、Auxo(生长神)和Carpo(收获神)。不知道奥维德笔下的赫尔西里娅是其中一位,还是新增添的Hora神。Gildenhard-Zissos(2004)认为,奥维德的确是让赫尔西里娅成为“时辰”女神,这样她与奎里努斯的结合就意味着时间与罗马的结合,符合《变形记》全诗罗马成为普遍历史终点的主题。Cole(2004)指出,卡斯托尔《世代纪》中的罗马王室世系以王制结束时间为终点,但奥维德将罗慕路斯(第十四位拉丁-罗马国王)视为神话时代的终结。