《變形記》第14卷701-800行

Luctatusque diu, postquam ratione furorem
vincere non potuit, supplex ad limina venit;
et modo nutrici miserum confessus amorem,
ne sibi dura foret, per spes oravit alumnae;
705 et modo de multis blanditus cuique ministris
sollicita petiit propensum voce favorem;
saepe ferenda dedit blandis sua verba tabellis,
interdum madidas lacrimarum rore coronas
postibus intendit posuitque in limine duro
710 molle latus tristisque serae convicia fecit.
Saevior illa freto surgente cadentibus Haedis,
durior et ferro, quod Noricus excoquit ignis,
et saxo, quod adhuc vivum radice tenetur,
spernit et irridet; factisque immitibus addit
715 verba superba ferox et spe quoque fraudat amantem.
Non tulit impatiens longi tormenta doloris
Iphis et ante fores haec verba novissima dixit:
“Vincis, Anaxarete, neque erunt tibi taedia tandem
ulla ferenda mei; laetos molire triumphos
720 et Paeana voca nitidaque incingere lauru!
Vincis enim moriorque libens; age, ferrea, gaude!
Certe aliquid laudare mei cogeris amoris,
quo tibi sim gratus meritumque fatebere nostrum.
Non tamen ante tui curam excessisse memento,
725 quam vitam geminaque simul mihi luce carendum.
Nec tibi fama mei ventura est nuntia leti;
ipse ego, ne dubites, adero praesensque videbor,
corpore ut exanimi crudelia lumina pascas.
Si tamen, o superi, mortalia facta videtis,
730 este mei memores (nihil ultra lingua precari
sustinet) et longo facite ut narremur in aevo,
et quae dempsistis vitae, date tempora famae!”
Dixit et ad postis ornatos saepe coronis
umentis oculos et pallida brachia tollens,[1]
735 cum foribus laquei religaret vincula summis,
“Haec tibi serta placent, crudelis et impia?” dixit
inseruitque caput, sed tum quoque versus ad illam,
atque onus infelix elisa fauce pependit.
Icta pedum motu trepidantum et multa gementem[2]
740 visa dedisse sonum est adapertaque ianua factum
prodidit; exclamant famuli frustraque levatum
(nam pater occiderat) referunt ad limina matris.
Accipit illa sinu complexaque frigida nati
membra sui postquam miserorum verba parentum
745 edidit et matrum miserarum facta peregit,
funera ducebat mediam lacrimosa per urbem
luridaque arsuro portabat membra feretro.
Forte viae vicina domus, qua flebilis ibat
pompa, fuit duraeque sonus plangoris ad aures
750 venit Anaxaretes, quam iam deus ultor agebat.
Mota tamen: “Videamus” ait “miserabile funus”
et patulis iniit tectum sublime fenestris
vixque bene impositum lecto prospexerat Iphin:
deriguere oculi calidusque e corpore sanguis,
755 inducto pallore, fugit; conataque retro
ferre pedes, haesit; conata avertere vultus,
hoc quoque non potuit, paulatimque occupat artus,
quod fuit in duro iam pridem pectore saxum.
Neve ea ficta putes, dominae sub imagine signum
760 servat adhuc Salamis; Veneris quoque nomine templum
Prospicientis habet. Quorum memor, o mea, lentos
pone, precor, fastus et amanti iungere, nymphe.
Sic tibi nec vernum nascentia frigus adurat
poma, nec excutiant rapidi florentia venti.’
765 Haec ubi nequiquam formae deus aptus anili
edidit, in iuvenem rediit et anilia demit
instrumenta sibi talisque apparuit illi,
qualis ubi oppositas nitidissima solis imago
evicit nubes nullaque obstante reluxit.
770 Vimque parat; sed vi non est opus inque figura
capta dei nymphe est et mutua vulnera sensit.
Proximus Ausonias iniusti miles Amuli
rexit opes; Numitorque senex amissa nepotis
munere regna capit festisque Palilibus urbis
775 moenia conduntur; Tatiusque patresque Sabini
bella gerunt arcisque via Tarpeia reclusa
dignam animam poena congestis exuit armis.
Inde sati Curibus tacitorum more luporum
ore premunt voces et corpora victa sopore
780 invadunt portasque petunt, quas obice firmo
clauserat Iliades; unam tamen ipsa reclusit,
nec strepitum verso Saturnia cardine fecit;
sola Venus portae cecidisse repagula sensit
et clausura fuit, nisi quod rescindere numquam
785 dis licet acta deum. Iano loca iuncta tenebant
naides Ausoniae gelido rorantia fonte;
has rogat auxilium; nec nymphae iusta petentem
sustinuere deam venasque et flumina fontis
elicuere sui; nondum tamen invia Iani
790 ora patentis erant, neque iter praecluserat unda:
lurida supponunt fecundo sulphura fonti
incenduntque cavas fumante bitumine venas.
Viribus his aliisque vapor penetravit ad ima
fontis et Alpino modo quae certare rigori
795 audebatis, aquae, non ceditis ignibus ipsis.
Flammifera gemini fumant adspergine postes;
portaque, nequiquam rigidis promissa Sabinis,
fonte fuit praestructa novo, dum Martius arma
indueret miles; quae postquam Romulus ultro
800 obtulit et strata est tellus Romana Sabinis

[1] umentis=umentes
[2] trepidantum=trepidantem; et multa gementem=aperire iubentem

掙扎多日,當他再不能用理性壓倒
瘋狂,只好去往她家的大門前求告。
時而向乳娘坦白無助的相思,望她能為
養女的未來打算,別對他冷眼相待;
705 時而向眾多的奴僕輪流獻上殷勤,
急切地遊說他們為自己美言幾聲;
他經常託人捎去寫着情話的蠟板,
經常在門柱上懸掛眼淚沾濕的花環,
任憑柔軟的腰身枕着堅硬的門檻,
710 一邊傷心地詛咒着冥頑不化的銅閂。
她狂暴勝過小羊星沉落時洶湧的海洋,[1]
剛硬勝過諾里庫爐火冶煉的青鋼[2]
和在樹根禁錮中一直生長的岩石,
她鄙夷,嘲笑,不僅行為冷酷,言辭
715 也傲慢兇狠,讓對方的一切希望破滅。
伊菲斯無法忍受長久痛苦的折磨,
站在她門前,說出最後的傷心話語:
‘你贏了,阿納科薩瑞忒,不用因我之故
而繼續煩惱。趕緊準備歡樂的凱旋,
720 唱響頌歌,為自己戴上耀眼的桂冠!
你獲勝,我欣然赴死。慶祝吧,鐵石心腸!
如此,你總該承認我的愛有可贊的地方,
你會喜歡這一點,認可我的好品性。
可是別忘了,我對你的愛並未比生命
725 更早終結,我只能同時失去兩種光。
不是別人的消息宣告我已經死亡,
而是我自己,我一定親自向你作證,
好讓你殘忍的眼睛細品斷氣的屍身。
可是天神啊,你們若看見凡人的遭遇,
730 就請記住我(這條舌頭已無法繼續
禱告),讓我的故事在世間長久傳頌,
你們奪去的壽數,請加給我的名聲!’
說完,他抬起一雙淚眼,望向經常
用花環裝飾的門柱。伸出蒼白的臂膀,
735 他在最高的橫樑上繞一圈繩索,問道:
‘冷酷乖戾的姑娘,你看這花環可好?’
然後套住頭,仍沒忘記將臉轉向她。
喉嚨已扼斷,不幸的重負在空中懸掛。
門扉被抽搐的雙腳撞開,發出充滿
740 不祥預兆的悲鳴,外面的慘景已呈現,
奴僕們高聲驚叫,徒然將他拽下來,
送回他母親家中(因為父親已不在)。[3]
她接過孩子冰涼的肢體,緊緊摟住他,
說盡了失去骨肉的母親都會說的話,
745 做盡了哀悼骨肉的母親都會做的事,
又領着送葬的悲傷隊伍穿過城市,
用棺架抬着蒼白的屍身去郊外火化。
出殯的道路恰好在阿納科薩瑞忒的家
附近,捶胸頓足的哭喊聲難免傳到
750 她耳中,一位復仇神已把她的魂攪擾。
心有所動,她說,‘去看看凄慘的葬禮!’
然後上樓,走進有寬大窗戶的居室。[4]
剛瞥見躺在棺架上的伊菲斯,她的雙眸
就已變僵硬,溫熱的血液迅速撤走,
755 蒼白籠罩了全身。她試圖往後挪步,
卻彷彿在原地生根;又試圖轉過臉去,
這也辦不到。漸漸地,早就佔據她冷酷
胸膛的岩石本性攻陷了餘下的身軀。
別以為我杜撰,薩拉米斯仍存着公主的
760 雕像,還有獻給‘遠眺維納斯’的一座[5]
神廟。親愛的寧芙,放下長久的傲慢, 維爾圖努斯求愛(二)
聽我勸告吧,與愛你的人攜手相伴。
若果真如此,我衷心祝願春寒不凍死
你初萌的嫩芽,狂風不摧折開花的樹枝!”
765 假扮奶奶的神靈白費這番唇舌後,
變回年輕的本相,脫掉老婦的行頭,
此時他展現在少女面前的英俊形象
就彷彿驅散雲層的燦爛奪目的太陽,
再沒有任何阻礙,光芒灑遍天宇。
770 他意欲用強,但已無必要,神的風度
俘虜了寧芙的心,她終於動了情思。[6]
此後,邪惡的阿穆利烏斯以軍隊控制 羅馬與薩賓的戰爭
奧索尼亞。老邁的努米托爾賴外孫
之力恢復了王位。羅馬的城牆築成,[7]
775 正值帕萊斯節慶。塔提烏斯和薩賓[8]
父親挑起戰爭;打開通往要塞的崗亭,
塔爾皮婭被戰盾壓死,遭到了報應。[9]
接着,庫瑞斯士兵猶如沉默的狼群,[10]
緊咬嘴唇,撲向深陷於睡夢的敵人,[11]
780 朝伊利婭之子插好堅固銅閂的城門[12]
湧來,然而其中一座被朱諾親自
打開,鉸鏈轉動時沒發出絲毫聲息。
只有維納斯察覺門閂已掉落,本要
重新關好,可是神永遠不可以取消
785 其他神所為。奧索尼亞的水澤仙女
在雅努斯神祠附近有一處冷泉幽居。
維納斯向她們求助,眾寧芙無法拒絕
女神的正當要求,引出了屬於各自的
泉脈。但雅努斯廟宇的入口並未完全
790 堵住,通行的道路也沒有被水切斷。
她們在豐沛的泉眼下面放入硫磺,
燃燒瀝青,為蜿蜒的水脈添加熱量。
靠諸如此類的手段,蒸汽直滲到坑底。
水啊,方才你的冷還敢與阿爾卑斯
795 相抗衡,現在卻已熾熱不遜於火苗。
兩邊的立柱轉眼被滾燙的水霧繚繞,
城門徒然為凶頑的薩賓士兵敞開,
卻被湧出的泉水阻擋,馬爾斯的軍隊[13]
趁機備好了劍盾。待羅慕路斯奮力
800 進攻,羅馬土地便蓋滿薩賓人和自己

[1] 小羊星(Haedi)是屬於御夫座的兩顆亮星,沉落時正值地中海地區的暴雨季。
[2] 古羅馬的諾里庫(Noricum)行省以優質鐵聞名,參考賀拉斯《頌詩集》(Carmina 1.16.10)。
[3] Gentilcore(1995)指出,奧維德嵌入的伊菲斯故事嘲諷了情慾的偏執和情人的可笑,伊菲斯之死象徵著愛情哀歌體作為愛情指南和勸服手段的失敗。
[4] 西方古代房子的底層房間通常沒有窗戶,光線依賴天井,第二層則一般有大窗戶。
[5] “遠眺維納斯”(Venus Prospiciens)是塞浦路斯城市薩拉米斯的一座維納斯神廟。
[6] 作為《變形記》的最後一個情愛故事,維爾圖努斯求愛的情節吸引了眾多學者的注意。Littlefield(1965)認為,奧維德在這裡摒棄了類似情節中的強姦和欺騙元素,Fantazzi(1976)也相信,它表達了作者對兩情相悅的肯定。Gentilcore(1995)則反駁說,這段文字的措辭、意象和敘事策略都不支持上述解讀。欺騙的意圖貫穿始終,維爾圖努斯變形和講述故事都是為了欺騙,而且他有使用暴力的打算,稱它為兩情相悅的故事顯然錯誤,這是一個誘姦的故事,揭示了情慾的破壞性。
[7] 普洛卡去世後,本當繼位的努米托爾(Numitor)被弟弟阿穆利烏斯(Amulius)奪去寶座,流亡在外。阿穆利烏斯故意選努米托爾的女兒伊利婭(Ilia)做維斯塔貞女,以讓兄長家絕後。此後,伊利婭懷孕生下了羅慕路斯和雷穆斯,雖然她聲稱他們是戰神馬爾斯的兒子,但阿穆利烏斯還是下令活埋了她,並讓人把孩子投入台伯河溺斃。後來兩兄弟意外獲救,經過一番曲折,恢復了努米托爾的王位。
[8] 帕萊斯(Pales)是庇佑牧人的女神。“帕萊斯節慶”指每年4月21日的帕里利亞節(Parilia),參考奧維德《歲時記》(Fasti 4.721-862)。塔提烏斯(Tatius)是薩賓國王。在羅馬建國初期,周邊部族都不願與羅馬通婚,為了增加人口,羅慕路斯以慶祝康蘇斯節(8月21日)為名,誘騙薩賓人參加,然後大規模擄掠薩賓婦女,引發了薩賓人的報復戰爭。
[9] 塔爾皮婭(Tarpeia)是當時羅馬守城人之女。她索要薩賓士兵手上的東西(手鐲),為他們打開了城門,但薩賓人憎惡她賣國,用盾牌(也是手上的東西)壓死了她。
[10] 庫瑞斯(Cures)是薩賓的一個部族,代指薩賓人。
[11] “敵人”指羅馬人。
[12] “伊利婭之子”指羅慕路斯。
[13] “馬爾斯的軍隊”指羅馬軍隊,因為當時的羅馬國王羅慕路斯相傳是戰神馬爾斯之子。溫泉阻擋薩賓人進攻的情節可參考《歲時記》(Fasti 1.261-274)。