《變形記》第14卷301-400行

verbaque dicuntur dictis contraria verbis;
quo magis illa canit, magis hoc tellure levati
erigimur saetaeque cadunt bifidosque relinquit
rima pedes redeunt umeri et subiecta lacertis
305 bracchia sunt; flentem flentes amplectimur ipsi
haeremusque ducis collo; nec verba locuti
ulla priora sumus quam nos testantia gratos.
Annua nos illic tenuit mora multaque praesens
tempore tam longo vidi, multa auribus hausi,
310 hoc quoque cum multis, quod clam mihi rettulit una
quattuor e famulis ad talia sacra paratis.
Cum duce namque meo Circe dum sola moratur,
illa mihi niveo factum de marmore signum
ostendit iuvenale, gerens in vertice picum,
315 aede sacra positum multisque insigne coronis.
Quis foret et quare sacra coleretur in aede,
cur hanc ferret avem, quaerenti et scire volenti
“Accipe,” ait “Macareu, dominaeque potentia quae sit,
hinc quoque disce meae; tu dictis adice mentem.
320 Picus in Ausoniis, proles Saturnia, terris
rex fuit, utilium bello studiosus equorum.
Forma viro, quam cernis, erat; licet ipse decorem
adspicias fictaque probes ab imagine veram.[1]
Par animus formae; nec adhuc spectasse per annos
325 quinquennem poterat Graia quater Elide pugnam.
Ille suos dryadas Latiis in montibus ortas
verterat in vultus, illum fontana petebant
numina, naiades, quas Albula quasque Numici,
quas Anienis aquae cursuque brevissimus Almo
330 Narve tulit praeceps et opacae Farfarus umbrae,
quaeque colunt Scythicae stagnum nemorale Dianae
finitimosque lacus; spretis tamen omnibus, unam
ille colit nymphen, quam quondam in colle Palati
dicitur ancipiti peperisse Venilia Iano.
335 Haec ubi nubilibus primum maturuit annis,
praeposito cunctis Laurenti tradita Pico est,
rara quidem facie, sed rarior arte canendi,
unde Canens dicta est; silvas et saxa movere
et mulcere feras et flumina longa morari
340 ore suo volucresque vagas retinere solebat.
Quae dum feminea modulatur carmina voce,
exierat tecto Laurentis Picus in agros,
indigenas fixurus apros, tergumque premebat
acris equi laevaque hastilia bina ferebat,
345 Poeniceam fulvo chlamydem contractus ab auro.
Venerat in silvas et filia Solis easdem,
utque novas legeret fecundis collibus herbas,
nomine dicta suo Circaea reliquerat arva.
Quae simul ac iuvenem, virgultis abdita, vidit,
350 obstipuit; cecidere manu, quas legerat, herbae
flammaque per totas visa est errare medullas.
Ut primum valido mentem collegit ab aestu,
quid cuperet, fassura fuit; ne posset adire
cursus equi fecit circumfususque satelles.
355 ‘Non’ ait ‘effugies, vento rapiare licebit,
si modo me novi, si non evanuit omnis
herbarum virtus et non mea carmina fallunt.’
Dicit et effigiem nullo cum corpore falsi[2]
finxit apri praeterque oculos transcurrere regis
360 iussit et in densum trabibus nemus ire videri,
plurima qua silva est et equo loca pervia non sunt.
Haud mora, continuo praedae petit inscius umbram
Picus equique celer spumantia terga relinquit
spemque sequens vanam silva pedes errat in alta.
365 Concipit illa preces et verba precantia dicit
ignotosque deos ignoto carmine adorat,
quo solet et niveae vultum confundere Lunae
et patrio capiti bibulas subtexere nubes.
Tum quoque cantato densetur carmine caelum
370 et nebulas exhalat humus caecisque vagantur
limitibus comites et abest custodia regis.
Nacta locum tempusque: ‘Per, o, tua lumina,’ dixit
‘quae mea ceperunt, perque hanc, pulcherrime, formam,
quae facit, ut supplex tibi sim dea, consule nostris
375 ignibus et socerum, qui pervidet omnia, Solem
accipe, nec durus Titanida despice Circen.’
Dixerat; ille ferox ipsamque precesque repellit[3]
et: ‘Quaecumque es,’ ait ‘non sum tuus; altera captum
me tenet et teneat per longum, comprecor, aevum,
380 nec Venere externa socialia foedera laedam,
dum mihi Ianigenam servabunt fata Canentem.’
Saepe retemptatis precibus Titania frustra
‘Non impune feres, neque’ ait ‘reddere Canenti;
laesaque quid faciat, quid amans, quid femina, disces
385 rebus,’ ait ‘sed amans et laesa et femina Circe.’
Tum bis ad occasus, bis se convertit ad ortus,
ter iuvenem baculo tetigit, tria carmina dixit.
Ille fugit, sed se solito velocius ipse
currere miratur; pennas in corpore vidit,
390 seque novam subito Latiis accedere silvis
indignatus avem, duro fera robora rostro
figit et iratus longis dat vulnera ramis.
Purpureum chlamydis pennae traxere colorem,
fibula quod fuerat vestemque momorderat aurum,
395 pluma fit et fulvo cervix praecingitur auro,
nec quicquam antiquum Pico nisi nomina restant.[4]
Interea comites, clamato saepe per agros
nequiquam Pico nullaque in parte reperto,
inveniunt Circen (nam iam tenuaverat auras
400 passaque erat nebulas ventis ac sole recludi)

[1] veram=verum
[2] Dicit=Dixit
[3] repellit=relinquit
[4] restant=restat

誦念咒語,效果與以前的正好相反。
她念得越久,我們的上身越遠離地面,
越站越直,鬃毛褪去了,裂縫消失了,
腳不再分岔,肩膀和手臂都復歸原來的
305 形狀。我們哭泣着擁抱哭泣的拯救者,
摟住首領的脖子,除了向他致謝,
我們顧不上表達任何其他的感受。
在島上我們待了一年,滯留這麼久, 喀耳刻與庇庫斯
我親眼目睹許多事,也曾聽聞許多事,
310 其中這一樁是某位女僕私下告知
(她和另三位受主人指派,負責聖禮)。
喀耳刻和我們的首領獨享靜謐之時,
她指着一尊雪白的大理石雕塑給我瞧,
形象是年輕人,頭頂停着一隻啄木鳥,
315 身上掛滿花環,醒目地矗立在神廟中。
我好奇地詢問這是誰,為何在此受供奉,
為何要與這隻鳥相伴,女僕回答說:
‘瑪卡柔斯,我們的主人如何了得,
你從這件事可見一斑。仔細聽我講。
320 庇庫斯昔日曾是奧索尼亞的國王,[1]
他乃薩圖爾努斯之子,酷愛戰馬,
相貌恰似眼前這般,但你若見他,
一定會覺得摹本終不如本人英俊。
他的心靈與容顏一樣美,正值青春,
325 還未曾四次觀賞希臘厄里斯的角逐,[2]
但他的臉龐已吸引誕生於拉提烏姆[3]
山間的仙女,水澤仙女同樣是戀慕者
(她們居於阿爾布拉河、努米丘斯河、[4]
阿尼奧河、流程極短的阿爾莫河、湍急的[5]
330 納爾河、兩岸樹蔭掩映的法爾法魯斯河[6]
或者屬於斯基泰狄安娜的林中池塘[7]
以及附近的湖泊)。然而他蔑視群芳,
只鍾愛一位寧芙(據說是維尼里婭[8]
在帕拉丁山上為雙面雅努斯誕下了她)。[9]
335 這位少女一長到成熟的年紀,就嫁給
庇庫斯(所有求婚者裡面他最受青睞)。[10]
她的美世所罕有,歌唱的技藝更罕有,
所以名曰“嘉音殊”。她常用自己的歌喉[11]
驅動森林和岩石,安撫野獸,讓江河
340 停止奔流,讓游弋的飛鳥靜靜地棲歇。
某一天,當她溫婉地唱着小調,庇庫斯
已經離開家門,去往勞倫頓的野地,
準備捕殺那裡的野豬。他按着一匹
烈馬的背脊,兩支長矛握在左手裡,
345 身披紫色的斗篷,用黃金的紐扣固定。
日神的女兒也已經走入同一片森林,[12]
想在豐饒的山上摘一些新鮮的草葉,
此時剛拋下以自己命名的喀耳刻原野。
被灌木遮擋的她一看見這位青年,
350 就目瞪口呆,方才採擷的植物從手間
滑落,彷彿有火焰燒透她的骨髓。
當她從這強烈的衝動里回過神來,
本想立刻就表白心意,卻無法近前,
他的馬太快,還有隨從圍在身邊。
355 “你逃不了的,”她說,“即使風把你卷跑,
只要我深諳自己的本事,只要藥草
未失去所有效力,咒語也不辜負我。”
她造出一頭野豬的幻影,卻讓人感覺
有真實可觸的形體,驅使它從國王眼際
360 穿過,彷彿鑽進了一片濃密森林裡,
藏進枝葉茂盛、馬不能進入的地方。
庇庫斯不明就裡,緊跟獵物的影像,
並且迅速地躍下吐沫奮蹄的良駿,
追逐空洞的希望,在幽深林間搜尋。
365 她開始祈禱,誦念咒語,用奇怪的言辭
敬拜奇怪的神靈,她常以這樣的方式
讓月亮皎潔如雪的面龐驟然變暗,
讓聚滿濕氣的烏雲遮住父親的臉。
隨着咒語的吟唱,天空越來越陰鬱,
370 大地蒸騰起黑霧,侍從在黑暗的道路
逐漸迷失,衛兵遠離了他們的國君。
抓住地利和時機,她喊道,“英俊的年輕人,
以你的眼睛(它們俘虜了我的眼睛)
和容貌(它讓我這位女神哀求你)為證,
375 請珍惜我的熱情,讓俯瞰萬物的太陽神
做你的岳父,別殘忍鄙棄喀耳刻的心。”
他怒氣沖沖地推開她,拒絕了這番表白,
說道,“無論你是誰,我們都不能相配。
我痴戀另一位女子,並禱告長久如此,
380 也不會用外人的情愛玷污婚姻的盟誓,
只要命運還許我與雅努斯的女兒廝守。”
她一再懇求,仍無濟於事,忍不住大吼:
“你必定會遭報應,再也回不到她身旁,
你會知道動心的女人受了傷會怎樣
385 行事,而且是喀耳刻這位怨女受了傷!”
她兩次轉向西方,又兩次轉向東方,
三次用魔杖觸碰青年,三次念咒語。
他轉身逃跑,卻愕然發現自己的速度
超過了平時,看見身體長出了翅膀,
390 突然變成拉提烏姆的森林間一種
新奇的飛鳥,他憤恨不已,用堅硬嘴喙
猛啄野生的橡樹,在長枝上戳出一排排
傷口。翅翼保存了披風的紫色,系好
衣服的黃金紐扣已經化作了羽毛,
395 於是脖頸周圍纏了金燦燦的一圈,
除了名字,庇庫斯的一切都已改變。
侍從們在曠野各處徒然高聲呼喊[13]
主人的名字,他的蹤跡無處可尋見。
此時遇到了喀耳刻(她已讓空氣恢復
400 澄明,允許風和陽光驅散所有雲霧)。

[1] 庇庫斯(Picus)的名字在拉丁語中就是“啄木鳥”的意思。
[2] 意為未滿十六歲。公元前776年,希臘厄里斯獲得奧林匹克運動會的舉辦權(以前在皮薩舉行),這項盛事四年一次,但按照古羅馬首尾皆算的數數方法,就是五年一次,所以原文中用quinquennem(五年一次的)修飾pugnam(比賽)。然而,在庇庫斯的時代,古代奧運會尚未出現。
[3] 拉提烏姆(Latium)是埃涅阿斯在意大利最先落腳的地方。
[4] 阿爾布拉河(Albula,意思是“白色的”)是台伯河的古稱。努米丘斯河(Numicius)是拉提烏姆的一條小河。
[5] 阿尼奧河(Anio)是台伯河的一條支流。阿爾莫河(Almo)是台伯河源頭附近的一條支流。
[6] 納爾河(Nar)是翁布里亞(Umbria)的一條河,匯入台伯河。法爾法魯斯河(Farfarus)流經綠樹成蔭的薩賓山谷。
[7] 狄安娜被形容為“斯基泰”,是因為拉提烏姆的狄安娜崇拜據說是阿伽門農之子俄瑞斯忒斯從斯基泰帶來的,斯基泰的敬拜中心是叨立斯(Tauris),當地有向狄安娜獻祭人牲的傳統,參考奧維德《黑海書簡》(Ex Ponto 3.2.43-96)。
[8] 維尼里婭(Venilia)是雙面神雅努斯(Ianus)之妻,埃涅阿斯主要敵人圖爾努斯(Turnus)之母。
[9] 帕拉丁山(Palatium)是羅馬七丘之一,屋大維皇宮所在地。雅努斯是古羅馬的本土神,掌管門、通道和所有的開始。
[10] 這行的原文中庇庫斯(Picus)還有修飾語Laurenti(勞倫頓的),由於譯文格律限制未譯,勞倫頓(Laurentum)是拉提烏姆的一個城市,在台伯河口與拉維尼昂之間。
[11] 為了體現她的歌藝與名字之間的關係,Canens(拉丁語“歌唱”的意思)沒有採用通常的音譯,也沒有直接意譯成“歌唱者”,而是音義結合翻成“嘉音殊”。
[12] “日神的女兒”指喀耳刻。
[13] Myers(2009)注意到,397-415行喀耳刻的魔法與本書第十五卷愷撒死亡之前的預兆(783-798行)有呼應關係。