《变形记》第14卷101-200行

Has ubi praeteriit et Parthenopeia dextra
moenia deservit, laeva de parte canori
Aeolidae tumulum et loca feta palustribus undis,[1]
litora Cumarum vivacisque antra Sibyllae
105 intrat et ad manes veniat per Averna paternos
orat; at illa diu vultum tellure moratum
erexit tandemque deo furibunda recepto
‘Magna petis,’ dixit ‘vir factis maxime, cuius
dextera per ferrum est, pietas spectata per ignes.
110 Pone tamen, Troiane, metum; potiere petitis
Elysiasque domos et regna novissima mundi
me duce cognosces simulacraque cara parentis
invia virtuti nulla est via’ dixit et auro
fulgentem ramum in silva Iunonis Avernae
115 monstravit iussitque suo divellere trunco.
Paruit Aeneas, et formidabilis Orci
vidit opes atavosque suos umbramque senilem
magnanimi Anchisae; didicit quoque iura locorum,
quaeque novis essent adeunda pericula bellis.
120 Inde ferens lassos adverso tramite passus,
cum duce Cumaea mollit sermone laborem.
Dumque iter horrendum per opaca crepuscula carpit
‘Seu dea tu praesens, seu dis gratissima,’ dixit
‘numinis instar eris semper mihi meque fatebor
125 muneris esse tui, quae me loca mortis adire,
quae loca me visae voluisti evadere mortis;
pro quibus aerias meritis evectus ad auras
templa tibi statuam, tribuam tibi turis honores.’
Respicit hunc vates et suspiratibus haustis:
130 ‘Nec dea sum,’ dixit ‘nec sacri turis honore
humanum dignare caput; neu nescius erres,
lux aeterna mihi carituraque fine dabatur,
si mea virginitas Phoebo patuisset amanti.
Dum tamen hanc sperat, dum praecorrumpere donis
135 me cupit, “Elige,” ait “virgo Cumaea, quid optes;
optatis potiere tuis.” Ego pulveris hausti
ostendi cumulum; quot haberet corpora pulvis,[2]
tot mihi natales contingere vana rogavi;
excidit, ut peterem iuvenes quoque protinus annos.
140 Hos tamen ille mihi dabat aeternamque iuventam,
si Venerem paterer; contempto munere Phoebi
innuba permaneo; sed iam felicior aetas
terga dedit tremuloque gradu venit aegra senectus,
quae patienda diu est; nam iam mihi saecula septem
145 acta vides; superest, numeros ut pulveris aequem,
ter centum messes, ter centum musta videre.
Tempus erit, cum de tanto me corpore parvam
longa dies faciet consumptaque membra senecta
ad minimum redigentur onus; nec amata videbor
150 nec placuisse deo; Phoebus quoque forsitan ipse
vel non cognoscet, vel dilexisse negabit;
usque adeo mutata ferar; nullique videnda,
voce tamen noscar; vocem mihi fata relinquent.’
Talia convexum per iter memorante Sibylla,
155 sedibus Euboicam Stygiis emergit in urbem
Troius Aeneas; sacrisque ex more litatis,
litora adit nondum nutricis habentia nomen.
Hic quoque substiterat post taedia longa laborum
Neritius Macareus, comes experientis Ulixei;[3]
160 desertum quondam mediis sub rupibus Aetnae
noscit Achaemeniden improvisoque repertum
vivere miratus: ‘Qui te casusve deusve
servat, Achaemenide? Cur’ inquit ‘barbara Graium
prora vehit? Petitur vestra quae terra carina?’
165 Talia quaerenti iam non hirsutus amictu,
iam suus et spinis conserto tegmine nullis,
fatur Achaemenides: ‘Iterum Polyphemon et illos
adspiciam fluidos humano sanguine rictus,
hac mihi si potior domus est Ithacique carina,
170 si minus Aenean veneror genitore; nec umquam
esse satis potero, praestem licet omnia, gratus.
Quod loquor et spiro caelumque et sidera solis
respicio, possimne ingratus et impius esse?
Ille dedit, quod non anima haec Cyclopis in ora
175 venit; et, ut iam nunc lumen vitale relinquam,
aut tumulo aut certe non illa condar in alvo.
Quid mihi tunc animi, nisi si timor abstulit omnem
sensum animumque, fuit, cum vos petere alta relictus
aequora conspexi? Volui inclamare, sed hosti
180 prodere me timui; vestrae quoque clamor Ulixis
paene rati nocuit. Vidi, cum monte revolsum[4]
immanem scopulum medias permisit in undas;
vidi iterum veluti tormenti viribus acta
vasta Giganteo iaculantem saxa lacerto
185 et, ne deprimeret fluctus ventusve carinam,
pertimui iam me non esse oblitus in illa.
Ut vero fuga vos ab acerba morte reduxit,[5]
ille quidem totam gemebundus obambulat Aetnam
praetemptatque manu silvas et luminis orbus
190 rupibus incursat foedataque bracchia tabo
in mare protendens gentem exsecratur Achivam
atque ait: “O si quis referat mihi casus Ulixen,
aut aliquem e sociis, in quem mea saeviat ira,
viscera cuius edam, cuius viventia dextra
195 membra mea laniem, cuius mihi sanguis inundet
guttur et elisi trepident sub dentibus artus,
quam nullum aut leve sit damnum mihi lucis ademptae!”
Haec et plura ferox; me luridus occupat horror
spectantem vultus etiamnum caede madentes
200 crudelesque manus et inanem luminis orbem

[1] undis=ulvis
[2] ostendi=ostendens
[3] Ulixei=Ulixis
[4] revolsum=revulsum
[5] acerba=certa

右边帕耳忒诺珀的城墙已抛在身后,[1] 西比尔
埃涅阿斯在左岸停泊,先后来到
埃俄洛斯的音乐家儿子留下的坟茔[2]
和沼泽遍布的库迈海岸,进入长生
105 西比尔的洞穴,祈求穿过阿韦尔诺湖,[3]
去见父亲的亡魂。她良久盯着泥土,
最后终于抬起头,被神的灵感充满,
朗声道,“你所求甚大,英雄,你的刀剑
已见证你的勇武,火见证你的至情。[4]
110 特洛伊青年,别害怕,你能够心想事成,
在我引领下,你将目睹福地——世界[5]
最深的国度——还有亲爱父亲的魂魄。
没有道路向美德锁闭。”说完,她指着
冥后普洛塞庇娜圣林中的一根金色[6]
115 枝条,吩咐他从那棵树上将其攀折。
埃涅阿斯遵行了,可怕冥王的产业、
众祖先和高尚者安喀塞斯年迈的幽灵
就显现在眼前。他还获知此地的律令
和在新的战争中必须经受的危险。[7]
120 然后,他拖着倦怠的脚步循原路回返,
一边与库迈的引路者交谈,减缓辛劳。
当他在浓重黑暗中踏着阴森的冥道,
埃涅阿斯说,“你或者是神,或者蒙神宠,
但在我心里,你永远与神无异。我承认,
125 我活着应归功于你,是你允许我见到
死者的疆域,见到之后还安然脱逃。
为你的这些恩惠,等我回归阳界时,
要为你建造神庙,虔敬地焚香献礼。”
先知望着他,发出深深的叹息,说道,
130 “可惜我并非女神,神圣乳香的荣耀
一位凡人也不配。以免你因无知犯错,
告诉你,永恒的生命曾有机会属于我,
倘若我肯将童贞献给爱我的福玻斯。
当时他渴望拥有我,希冀我的心能用礼
135 收买,便许诺,‘库迈的少女,尽管说吧,
任何心愿我都能达成。’我指着一堆沙,
不假思索地提出,这里有多少沙粒,
我就为自己的一辈子讨要多少生日,
却忘了祈求在这些岁月里青春常驻。
140 然而他答应给我永恒的青春和寿数,
只要我与他交欢。我拒绝了他的条件,
独身到现在。如今那些幸福的华年
已离去,痛苦的老年已经颤巍巍来临。
我必须长久忍耐,如你所见,我已经
145 活过七百年,但为了与沙粒的数目一样,
我还要见证三百次秋收,三百次秋酿。
终有一天,岁月会让我舒展的身体
皱缩成微小的一团,被暮年耗尽的四肢
几乎失去重量。那时我仿佛从未被
150 爱过,从未取悦神,或许连福玻斯都会
认不出我来,或否认往日对我的痴恋。
我会变成那样子:没有眼睛能看见,
但通过声音为人知,命运会留存声音。”[8]
西比尔讲述着这些,沿陡峭的路上行,
155 特洛伊的埃涅阿斯也从斯堤克斯河畔
升入库迈城。循例举行祭祀后,在那片[9] 波吕斐摩斯的愤怒
尚未以乳娘命名的海岸泊舟登陆。[10]
饱经磨难的玛卡柔斯已提前在此处[11]
滞留(他曾与尤利西斯一起漂泊),
160 他认出昔日被遗弃在埃特纳山崖间的
阿凯梅尼德斯,意外重逢,发现他尚存,[12]
惊讶地喊道:“是怎样的奇遇或哪位神灵
救了你,阿凯梅尼德斯?为何一位希腊人
坐蛮族的船?你们的船往哪里行进?”[13]
165 他从前的同伴不再衣着褴褛,荆棘
不再扎满全身,已重获自由,如此
回答朋友的问询:“我甘愿重新面对
波吕斐摩斯和他淌着人血的巨嘴,
倘若我爱家和伊塔卡胜过这艘船,
170 尊敬埃涅阿斯少于我父亲。就算
我献出一切,也无法报答他的恩情。
多亏他,我才能说话、呼吸、凝视天空
和太阳,我怎么可能忘记,不知感激?
靠了他,我的这条命才没被库克洛普斯
175 吞掉,即使现在就告别阳间的亮光,
我也能进坟墓,绝不会葬于怪物腹中。
而那时,我的感受是什么,除非恐惧
抹掉了知觉与情感,当我被抛弃,目睹
你们驶向海中央?我真想大叫,却深恐
180 自己被敌人发现。尤利西斯的喊声
也险些毁灭你们的船。我看见怪物[14]
拔起一座山,高举巨岩朝波浪间掷去;
我同样看见他用庞然的手臂,恰似
投石机一般,源源不断地抛出大石。
185 我心惊胆战,生怕船被气流或海浪[15]
掀翻,全然忘记了自己并不在船上。
可是,当你们侥幸逃脱惨死的厄运,
他不停咆哮,在整个埃特纳来回逡巡,
手在森林里摸索,失去了唯一的眼睛,
190 他反复撞上岩石。向大海伸出被血腥
覆盖的臂膀,他狠命诅咒希腊民族:
‘我如果有机会重新将尤利西斯逮住——
他的同伙也可以,让我泄心头之恨,
让我啃食其内脏,让我用右手生生
195 扯断其四肢,用鲜血浸润我的咽喉,
用牙齿慢慢碾碎已被我撕裂的骨头,
那么,我失去眼睛的代价就不值一提!’
他凶狠地怒吼。我脸色惨白,心生寒意,
暗中偷窥着他仍然淌血的脸,那双
200 残忍的手,那只眼(再也见不到光亮),

[1] 帕耳忒诺珀(Parthenope)是那不勒斯的古称,据说同名的塞壬死后埋在那里,所以有此名。
[2] “埃俄洛斯的音乐家儿子”指密瑟诺斯(Misenus),他擅长吹号,密瑟努姆(Misenum)海岬因他而得名。
[3] 古罗马神话中最著名的先知西比尔(Sibylla,有多位,奥维德这里只描述了一位)住在坎帕尼亚海岸的库迈(Cumae)。关于“长生”,见下文135-149行。
[4] “火见证你的至情”指埃涅阿斯在特洛伊陷落后,穿过火海将父亲和家神牌位救出的事情。
[5] 福地(Elysium,这里被称为Elysias domos)是有福之人死后在冥府的居处。
[6] “冥后普洛塞庇娜”对应的原文是Iunonis Avernae(阿韦尔诺湖朱诺的)。阿韦尔诺湖代指地府,朱诺是比附,普洛塞庇娜在幽冥的地位相当于朱诺在天界的地位。
[7] 指他在意大利将要经历的战争。
[8] Segal(1969)指出,西比尔这位古罗马文化中最重要的先知在奥维德笔下也失去了光环,也被纳入情爱的主题,几乎成了一位虚度青春、晚景凄凉的怨妇。
[9] “库迈城”对应的原文是Euboicam urbem(欧卑亚的城市),因为传说它是欧卑亚的卡尔基斯城(Chalcis)移民在意大利建立的。
[10] 埃涅阿斯的乳娘叫凯厄塔(Caieta),关于她的下葬,见下文441-444行。
[11] 这位玛卡柔斯(Macareus)不是埃俄洛斯之子(见奥维德《女杰书简》第11首),也不是半人马(见本书第十二卷第452行),而是尤利西斯的同伴,原文还有修饰语Neritius(涅瑞托斯的),因为涅瑞托斯山在尤利西斯的故乡伊塔卡。
[12] 阿凯梅尼德斯(Achaemenides)也是尤利西斯的同伴,见于维吉尔《埃涅阿斯纪》(Aeneid 3.614)。埃涅阿斯救他的事,见下文167-220行。
[13] “蛮族”指特洛伊人,因为在希腊人眼中,所有非希腊人都是蛮族。
[14] 在《奥德赛》第九卷中,尤利西斯已经逃上船,波吕斐摩斯追到岸边时,得意的尤利西斯喊出了自己的真名,巨人虽然看不见,却凭声音判断船的方位,朝船扔了许多大石头,差点把船弄沉。
[15] 指投石引发的气流和波浪。