《變形記》第14卷1-100行

Iamque Giganteis iniectam faucibus Aetnen
arvaque Cyclopum, quid rastra, quid usus aratri
nescia nec quicquam iunctis debentia bubus
liquerat Euboicus tumidarum cultor aquarum
5 liquerat et Zanclen adversaque moenia Rhegi[1]
navifragumque fretum, gemino quod litore pressum
Ausoniae Siculaeque tenet confinia terrae.
Inde manu magna Tyrrhena per aequora vectus
herbiferos adiit colles atque atria Glaucus
10 Sole satae Circes, variarum plena ferarum.[2]
Quam simul adspexit, dicta acceptaque salute
‘Diva, dei miserere, precor; nam sola levare
tu potes hunc’ dixit ‘videar modo dignus, amorem.[3]
Quanta sit herbarum, Titani, potentia, nulli
15 quam mihi cognitius, qui sum mutatus ab illis;
neve mei non nota tibi sit causa furoris,
litore in Italico, Messenia moenia contra,
Scylla mihi visa est; pudor est promissa precesque
blanditiasque meas contemptaque verba referre.
20 At tu, sive aliquod regnum est in carmine, carmen
ore move sacro; sive expugnacior herba est,
utere temptatis operosae viribus herbae.
Nec medeare mihi sanesque haec vulnera mando
fineque nil opus est; partem ferat illa caloris.’[4]
25 At Circe (neque enim flammis habet aptius ulla
talibus ingenium seu causa est huius in ipsa,
seu Venus indicio facit hoc offensa paterno)
talia verba refert: ‘Melius sequerere volentem
optantemque eadem parilique cupidine captam.
30 Dignus eras ultro, poteras certeque, rogari;
et, si spem dederis, mihi crede, rogaberis ultro.
Neu dubites absitque tuae fiducia formae;
en ego, cum dea sim, nitidi cum filia Solis,
gramine cum tantum, tantum quoque carmine possim, [5]
35 ut tua sim, voveo. Spernentem sperne, sequenti
redde vices unoque duas ulciscere facto.’
Talia temptanti: ‘Prius’ inquit ‘in aequore frondes’
Glaucus, ‘et in summis nascentur montibus algae,
sospite quam Scylla nostri mutentur amores.’
40 Indignata dea est; et laedere quatenus ipsum
non poterat nec vellet amans, irascitur illi
quae sibi praelata est; Venerisque offensa repulsa
protinus horrendis infamia pabula sucis
conterit et tritis Hecateia carmina miscet
45 caerulaque induitur velamina perque ferarum
agmen adulantum media procedit ab aula
oppositumque petens contra Zancleia saxa
Rhegion ingreditur ferventes aestibus undas,[6]
in quibus ut solida ponit vestigia terra
50 summaque decurrit pedibus super aequora siccis.
Parvus erat gurges, curvos sinuatus in arcus,
grata quies Scyllae, quo se referebat ab aestu
et maris et caeli, medio cum plurimus orbe
sol erat et minimas a vertice fecerat umbras.
55 Hunc dea praevitiat portentificisque venenis
inquinat; hic pressos latices radice nocenti
spargit et obscurum verborum ambage novorum
ter noviens carmen magico demurmurat ore.
Scylla venit mediaque tenus descenderat alvo,
60 cum sua foedari latrantibus inguina monstris
adspicit; ac primo credens non corporis illas
esse sui partes refugitque abigitque timetque
ora proterva canum; sed, quos fugit, attrahit una
et corpus quaerens femorum crurumque pedumque
65 Cerbereos rictus pro partibus invenit illis;
statque canum rabie subiectaque terga ferarum
inguinibus truncis uteroque extante coercet.
Flevit amans Glaucus nimiumque hostiliter usae
viribus herbarum fugit conubia Circes.
70 Scylla loco mansit, cumque est data copia primum,
in Circes odium sociis spoliavit Ulixen;[7]
mox eadem Teucras fuerat mersura carinas,
ni prius in scopulum, qui nunc quoque saxeus extat,
transformata foret; scopulum quoque navita vitat.
75 Hunc ubi Troianae remis avidamque Charybdim[8]
evicere rates, cum iam prope litus adessent
Ausonium, Libycas vento referuntur ad oras.
Excipit Aenean illic animoque domoque,
non bene discidium Phrygii latura mariti,
80 Sidonis inque pyra sacri sub imagine facta
incubuit ferro deceptaque decipit omnes.
Rursus harenosae fugiens nova moenia terrae
ad sedemque Erycis fidumque relatus Acesten,
sacrificat tumulumque sui genitoris honorat,
85 quasque rates Iris Iunonia paene cremarat,
solvit et Hippotadae regnum terrasque calenti
sulphure fumantis Acheloiadumque relinquit
Sirenum scopulos orbataque praeside pinus
Inarimen Prochytenque legit sterilique locatas
90 colle Pithecusas, habitantum nomine dictas.
Quippe deum genitor, fraudem et periuria quondam
Cercopum exosus gentisque admissa dolosae,
in deforme viros animal mutavit, ut idem
dissimiles homini possent similesque videri;
95 membraque contraxit naresque a fronte resimas
contudit et rugis peraravit anilibus ora
totaque velatos flaventi corpora villo
misit in has sedes; nec non prius abstulit usum
verborum et natae dira in periuria linguae;
100 posse queri tantum rauco stridore reliquit.

[1] Rhegi=Regi
[2] variarum=vanarum
[3] dignus amorem= dignior esse
[4] fineque=fine
[5] gramine=carmine; carmine=gramine
[6] Rhegion=Region
[7] Ulixen=Ulixem
[8] Charybdim=Charybdin

此時,壓在巨人喉嚨上的埃特納火山[1] 格勞科斯與斯庫拉
和庫克洛普斯的原野(它們從不曾體驗
鶴嘴鋤和犁鏵的侵犯,虧欠負軛的耕牛)
被劈波斬浪的格勞科斯拋在了身後。[2]
5 他也已路過贊科勒、對岸的瑞基雍以及[3]
沉船無數的海峽(那裡,逼仄的峭壁
從兩邊鎖住了奧索尼亞和西西里的地界)。[4]
然後,他揮動闊臂,穿越第勒尼安海,
抵達綠草如茵的山坡和太陽神之女
10 喀耳刻那座充斥着各種野獸的宅府。[5]
看見女主人,一番寒暄之後,他說,
“女神,求你可憐另一位神吧,倘若
我值得同情,就只有你能緩和這愛症。
藥草的效力有多大,提坦後裔,沒有人[6]
15 比我更清楚,我變形就是拜它們所賜。
怕你不知曉我這場瘋病的來由,告訴你,
我在意大利海岸,正對墨西拿的那邊,[7]
看見了斯庫拉。我的許諾、祈求和甜言
蜜語全遭她鄙夷,真恥於向你講述!
20 可是你,要麼用神聖的唇誦念咒語,
如果咒語有法力,要麼用效果已得到
驗證的草卉,如果草卉威力更霸道。
我並不求你治好我,讓我的傷口癒合,
你無需終結這一切,但要她也受此折磨。”
25 然而喀耳刻(因為沒有誰比她更容易
動情,無論這是源於其天性,還是
維納斯恨她父親的告密,驅使她如此)[8]
卻這般回答:“你倒不如去追求與你
有同樣夢想、同樣難以自拔的女性。
30 你完全值得傾心,也必能贏得一顆心。
你若給盼頭,相信我,就有戀慕者上門。
怕你懷疑,或者輕看了自己的英俊,
以我為例,雖是神,父親乃輝煌的太陽,
我也能隨意支配藥草和咒語的力量,
35 卻甘願委身於你。鄙棄鄙棄者,接納我,
請如此選擇,讓我們兩位各得其所!”
面對誘惑,格勞科斯卻答道:“除非
葉子在海底生長,水藻將山巔覆蓋,
我的愛不會改變,只要斯庫拉還在!”
40 喀耳刻憤憤不平,但對神無法加害,
出於愛也不願傷害,於是滿腔怒火
轉向他心儀的女人。惱恨於求愛受挫,
她立刻碾碎因可怕汁液而惡名昭彰的
各種植物,邊攪拌邊吟唱赫卡忒的魔歌。
45 披上湛藍的長袍,穿過一隊隊向她
爭相獻殷勤的野獸,離開自己的家,
準備奔向贊科勒崖岸對面的瑞基雍。
她徑直步入波濤洶湧的大海,卻如同
在堅實的陸地上從容行走,雙足絲毫
50 不沾水,掠過淵面,輕盈地一路飛飄。
有一處小池塘,形如拉圓的弓,這是
斯庫拉喜歡的秘境。她常在此處躲避
大海和天空的熱氣,當太陽的旅程行至
最高點,從頭頂拋下的陰影可忽略不計。
55 女神提前污染了這片水體,摻入了
陰狠的毒藥。她將惡根研磨的汁液
朝各方噴洒,用那張充滿魔力的嘴
把繁複、奇詭的咒語念了三個九回。[9]
斯庫拉來了,踏進水中,已沒到腰部,
60 卻突然發現小腹被吠叫的怪獸玷污,
最開始,她以為這些東西不是自己
身體的一部分,驚恐中使勁驅趕,竭力
掙脫狂暴的犬口,卻根本掙脫不了,
黏在身體上。她檢視大腿、小腿和腳,
65 它們已不在,只觸到冥犬才有的上下顎。
她踩着瘋癲的狗群,野獸的背脊包圍着
已遭殘害的陰部和仍然未變的腹部。
痴情的格勞科斯悲泣,喀耳刻狠毒
使用藥草對付她,更讓他心生憎恚。
70 斯庫拉留在原地,向喀耳刻復仇的機會
一出現,她立刻除掉尤利西斯的同伴。
不久後特洛伊艦隊本可能沉入深淵,
若不是她先變成了巉岩,直到現在
它還矗立着,過往的水手都會避開。
75 特洛伊船隻從這裡路過,也已穿越 埃涅阿斯的漂泊
貪婪的卡律布狄斯,奧索尼亞的地界
眼看快抵達,卻被風卷回利比亞海岸。
西頓的女王將埃涅阿斯迎進宮殿[10]
和心底,她註定難承受佛里吉亞夫君[11]
80 離去,借口為聖禮搭起柴堆,絕望人
撲倒在一柄劍上,絕了所有人的希望。
埃涅阿斯又離開建在沙灘上的新城牆,
回到埃盧克斯和阿刻斯忒斯的友好[12]
土地,祭奠了父親,給墳墓應有的榮耀。[13]
85 他解開險些被伊麗絲焚燒的船隻,駛過[14]
希波塔斯之子的國度和硫磺蒸騰的[15]
地界,以及諸塞壬(阿刻羅俄斯之女)[16]
出沒的山崖。失去引航員,松木舟繼續[17]
沿伊納里梅、普洛庫特和坐落於荒山頂、[18]
90 因當地居民而得名的庇忒庫塞行進。[19]
昔日,眾神的父親憎恨克爾科佩斯人[20]
奸詐無信,難容忍狡猾民族的惡行,
於是將他們變作醜陋的動物,既不像
人類,樣子卻又多少與人類相仿,
95 縮短他們的四肢,壓扁他們的鼻子,
在他們臉上刻滿皺紋,如老年的印跡,
在全身覆蓋黃色的毛,然後打發至
此地。但他已預先剝奪其說話的能力,
禁止他們使用為誆騙而生的舌頭,
100 只許以沙啞刺耳的聲音發出哀號。

[1] “巨人”指堤豐。Lateiner(1996)以這一卷為例,說明奧維德在《變形記》中使用了極其豐富的非語言行為來刻畫人物,推動情節。這些行為可分為五大類:(1)儀式化的常規手勢、姿勢、站位與聲音表現;(2)展示行為的下意識手勢、姿勢和聲音表現;(3)外部配合物:衣服、裝扮以及禮物等交流工具;(4)對時間和空間的操控;(5)有意識的、非正式的手勢、姿勢和聲音表現。通過對這些非語言行為的分析,Lateiner 得出結論:奧維德在《變形記》第十四卷里首先關注的不是倫理、形而上或者神學問題,甚至也不是人物的心理。他用一種近乎“邪惡”的幽默諷刺了奧古斯都時代如神靈般崇拜的歷史先祖,將悲劇的天命與喜劇的偶然並置於同一個空間,讓公共英雄主義的宣傳和政治神話淪為笑柄。
[2] “劈波斬浪的格勞科斯”對應的原文是Euboicus tumidarum cultor aquarum(洶湧波浪的歐卑亞耕作者),以耕地比喻划過海面。
[3] 瑞基雍(Rhegium)是意大利南部卡拉布里亞的一座城市,在西西里島對面。
[4] 指隔開西西里島和意大利半島,連接第勒尼安海和伊奧尼亞海的墨西拿海峽。
[5] Segal(1969)指出,雖然奧維德沿用了維吉爾等奧古斯都詩人筆下埃涅阿斯從希臘到羅馬的地理轉移模型,但並未接受他們將其視為從神話到歷史、從混沌到秩序的意識形態闡釋。格勞科斯的旅程與埃涅阿斯的漂泊構成了對峙,他也是從希臘來到羅馬,但卻不是被建國的天命驅動,而是被《變形記》中占統治地位的力量——慾望——驅動。他、喀耳刻和斯庫拉的三角戀和變形故事重新將讀者拽回了激情、魔法和暴力的混沌世界。第十三卷的統一性並非體現於歷史的主題,而是情愛的主題。
[6] “提坦後裔”指喀耳刻。
[7] 墨西拿(Messena或Messene)是西西里島的一個重要城市,緊鄰對岸的亞平寧半島。
[8] 奧維德這裡沒有區分太陽神赫利俄斯和太陽神阿波羅,喀耳刻的父親是赫利俄斯,“告密”的是阿波羅。維納斯和馬爾斯通姦,無所不見的阿波羅向維納斯丈夫伏爾甘告密,參考本書第四卷171-189行。
[9] Segal(1969)重點分析了喀耳刻的形象,她在《變形記》中非常重要,因為她就是“變形”的一種工具,而且製造的是從人到動物的“向下”變形。奧維德和維吉爾一樣,都抹去了荷馬筆下喀耳刻的溫和一面,但《變形記》中的喀耳刻更具侵略性。維吉爾和荷馬的喀耳刻都幽居世外,需要人去尋找,而奧維德的喀耳刻卻會離開居處,主動發起攻擊(例如對這裡的斯庫拉和後文的庇庫斯),而且魔法格外強大。喀耳刻情節創造了一種混沌的氛圍,與本卷末尾相對寧靜的場景構成對照,讓人對羅馬能否將世界帶入秩序產生懷疑。
[10] “西頓的女王”指迦太基女王狄多,因為西頓是腓尼基的重要城市,而迦太基是腓尼基人建立的國家。
[11] “佛里吉亞夫君”指埃涅阿斯,佛里吉亞代指特洛伊。
[12] 關於埃盧克斯山,參考本書第五卷第363行的注釋。根據維吉爾的《埃涅阿斯紀》第一卷,阿刻斯忒斯(Acestes或Egestes)是西西里河神克里尼索斯(Crinisus)和一位特洛伊女人的兒子。所以埃盧克斯和阿刻斯忒斯都代指西西里島。
[13] 埃涅阿斯在西西里安葬了父親,並為他創立了一年一度的慶典,事見維吉爾《埃涅阿斯紀》第五卷。
[14] 這行的原文中伊麗絲(Iris)還有修飾語Iunonia(朱諾的),因為譯文格律限制未譯。在維吉爾《埃涅阿斯紀》第五卷中,朱諾派遣伊麗絲下凡,煽動特洛伊女人燒毀船隻,以阻止埃涅阿斯到達意大利半島,但沒有成功。
[15] “希波塔斯之子的國度”指埃俄洛斯統治的埃俄里亞群島(Aeolia),在西西里島附近。
[16] 諸塞壬(Sirenes)是河神阿刻羅俄斯的女兒們,以歌聲魅惑水手而聞名。“塞壬之岩”(Sirenum scopuli)是一些小島的總稱。
[17] “引航員”指帕里努魯斯(Palinurus),他是埃涅阿斯的舵手,因為掌舵時睡着被大浪卷下船,見《埃涅阿斯紀》(Aeneid 5.843-71)。
[18] 伊納里梅(Inarime)是離意大利坎帕尼亞(Campania)海岸不遠的一座島。普洛庫特(Prochyte)也是附近的一座小島,據說是在一次地震中從伊納里梅島分裂出來的,其名Prochyte源於古希臘語procheō(傾倒出來)。
[19] 庇忒庫塞(Pithecusae)是第勒尼安海中的島嶼,按照奧維德的說法,可能源於古希臘語pithēkos(猿猴),當地居民變猴的故事見下文。但老普林尼認為,這個地名源於古希臘語pithos(陶罐),因為當地盛產陶器。
[20] 克爾科佩斯人(Cercopes)是生活在庇忒庫塞島上的居民。今日動物學中的獼猴科學名是Cercopithecidae,恰好融合了Cercopes和Pithecusae這兩個名稱。