《變形記》第13卷801-900行

his immobilior scopulis, violentior amne,
laudato pavone superbior, acrior igni,
asperior tribulis, feta truculentior ursa,
surdior aequoribus, calcato immitior hydro,
805 et, quod praecipue vellem tibi demere possem,
non tantum cervo claris latratibus acto,
verum etiam ventis volucrique fugacior aura![1]
At, bene si noris, pigeat fugisse morasque
ipsa tuas damnes et me retinere labores.
810 Sunt mihi, pars montis, vivo pendentia saxo
antra, quibus nec sol medio sentitur in aestu,
nec sentitur hiems; sunt poma gravantia ramos,
sunt auro similes longis in vitibus uvae,
sunt et purpureae; tibi et has servamus et illas.
815 Ipsa tuis manibus silvestri nata sub umbra
mollia fraga leges, ipsa autumnalia corna
prunaque, non solum nigro liventia suco,
verum etiam generosa novasque imitantia ceras.
Nec tibi castaneae me coniuge, nec tibi deerunt
820 arbutei fetus; omnis tibi serviet arbor.
Hoc pecus omne meum est; multae quoque vallibus errant,
multa silva tegit, multae stabulantur in antris;
nec, si forte roges, possim tibi dicere, quot sint;[2]
pauperis est numerare pecus. De laudibus harum
825 nil mihi credideris; praesens potes ipsa videre,
ut vix circumeant distentum cruribus uber.
Sunt, fetura minor, tepidis in ovilibus agni;
sunt quoque, par aetas, aliis in ovilibus haedi.
Lac mihi semper adest niveum; pars inde bibenda
830 servatur, partem liquefacta coagula durant.
Nec tibi deliciae faciles vulgataque tantum
munera contingent, dammae leporesque capraeque,
parve columbarum, demptusve cacumine nidus.[3]
Inveni geminos, qui tecum ludere possint,
835 inter se similes, vix ut dignoscere possis,[4]
villosae catulos in summis montibus ursae;
inveni et dixi: dominae servabimus istos.
Iam modo caeruleo nitidum caput exsere ponto,
iam, Galatea, veni, nec munera despice nostra.
840 Certe ego me novi liquidaeque in imagine vidi
nuper aquae placuitque mihi mea forma videnti.
Adspice, sim quantus; non est hoc corpore maior
Iuppiter in caelo (nam vos narrare soletis
nescio quem regnare Iovem); coma plurima torvos
845 prominet in vultus umerosque ut lucus obumbrat.
Nec mea quod rigidis horrent densissima saetis
corpora, turpe puta; turpis sine frondibus arbor,
turpis equus, nisi colla iubae flaventia velent;
pluma tegit volucres, ovibus sua lana decori est:
850 barba viros hirtaeque decent in corpore saetae.
Unum est in media lumen mihi fronte, sed instar
ingentis clipei. Quid? Non haec omnia magnus
sol videt e caelo? Soli tamen unicus orbis,
adde quod in vestro genitor meus aequore regnat:
855 hunc tibi do socerum. Tantum miserere precesque
supplicis exaudi; tibi enim succumbimus uni;
quique Iovem et caelum sperno et penetrabile fulmen,
Nerei, te veneror; tua fulmine saevior ira est.
Atque ego contemptus essem patientior huius,[5]
860 si fugeres omnes; sed cur, Cyclope repulso,
Acin amas praefersque meis complexibus Acin?
Ille tamen placeatque sibi, placeatque licebit,
quod nollem, Galatea, tibi; modo copia detur,
sentiet esse mihi tanto pro corpore vires;
865 viscera viva traham, divisaque membra per agros
perque tuas spargam (sic se tibi misceat!) undas.
Uror enim laesusque exaestuat acrius ignis,
cumque suis videor translatam viribus Aetnam
pectore ferre meo; nec tu, Galatea, moveris.”
870 Talia nequiquam questus (nam cuncta videbam),
surgit et, ut taurus vacca furibundus adempta,
stare nequit silvaque et notis saltibus errat;[6]
cum ferus ignaros nec quicquam tale timentes
me videt atque Acin: “Video” que exclamat “et ista
875 ultima sit, faciam, Veneris concordia vestrae.”
Tantaque vox, quantam Cyclops iratus habere
debuit, ilia fuit; clamore perhorruit Aetne.
Ast ego vicino pavefacta sub aequore mergor;
terga fugae dederat conversa Symaethius heros
880 et: “Fer opem, Galatea, precor, mihi; ferte, parentes,”
dixerat “et vestris periturum admittite regnis.”
Insequitur Cyclops partemque e monte revulsam
mittit et extremus quamvis pervenit ad illum
angulus e saxo, totum tamen obruit Acin.
885 At nos, quod fieri solum per fata licebat,
fecimus ut vires assumeret Acis avitas.
Puniceus de mole cruor manabat et intra
temporis exiguum rubor evanescere coepit
fitque color primo turbati fluminis imbre
890 purgaturque mora; tum moles iacta dehiscit[7]
vivaque per rimas proceraque surgit harundo,
osque cavum saxi sonat exsultantibus undis;
miraque res, subito media tenus extitit alvo
incinctus iuvenis flexis nova cornua cannis,
895 qui, nisi quod maior, quod toto caerulus ore,
Acis erat; sed sic quoque erat tamen Acis in amnem
versus et antiquum tenuerunt flumina nomen.’
Desierat Galatea loqui coetuque soluto
discedunt placidisque natant Nereides undis.[8]
900 Scylla redit, neque enim medio se credere ponto

[1] ventis=vento
[2] possim tibi dicere, quot sint=numerum tibi dicere possim=tibi possum dicere quot sunt
[3] demptusve=domitusve
[4] vix ut dignoscere possis=et vix dignoscere quos sit
[5] essem=te essem
[6] saltibus=montibus
[7] iacta=tacta
[8] placidisque…undis=placidasque…undas

比這些岩石更頑固,比這河水更暴烈,
比受盡讚美的孔雀更驕傲,比火更熾熱,
比荊棘還扎人,比懷孕的母熊還要兇狠,
比大海更聾,比遭到踐踏的水蛇更殘忍。
805 我尤其希望除去的、最讓我沮喪的一點:
你跑得太快,勝過被怒吠群犬追趕
而驚竄的小鹿,甚至超過流風與輕飈!
可是你若深知我,就會因躲避而懊惱,
責備自己的猶疑,竭盡全力留住我。
810 我擁有山的一部分,懸掛活石的洞穴,[1]
在裡面,盛夏感覺不到酷熱,冬季
無需忍受寒冷,枝頭有沉甸甸的果實,
長長的藤蔓上綴滿葡萄,有些如黃金,
有些是紫色,這兩種我都為你留存。
815 你將親手採擷在樹蔭下生長的柔腴
漿果,還將摘取秋天獻出的山茱萸,
還有李子,不僅有充滿紫色漿液的
品種,還有稀罕的猶如新蜂蠟的鮮果。
我若做你的夫君,你不會缺乏栗子
820 或者野草莓果子,每棵樹都會侍奉你。
這些牛羊都屬於我,許多在山谷徜徉,
許多被林木遮蓋,許多還關在洞中,
如果你問我,我也答不出它們的數目,
只有窮人才去數牲口。論它們的長處,
825 你不要信我,你可以親眼見證,它們
豐饒的乳房多鼓脹,四腿幾乎難支撐。
溫暖的圈裡還有更小品種的綿羊羔,
其他棚舍中也養着年齡相若的山羊羔。
我從不缺如雪的牛乳,一部分作飲料
830 保藏,一部分用液體凝劑固化為奶酪。
你有幸擁有的絕非能輕易獲得的玩具、
平常的禮物,例如小鹿、小山羊、小兔,
或一對鴿子,或從樹頂取來的鳥巢。
可以與你嬉戲的是一對孿生熊寶,
835 彼此簡直像複製,你幾乎無法辨別,
我是在山巔找到這兩個毛茸茸的傢伙。
發現後我說:我要為愛人養這些寵物。
求你,加拉泰婭,快從湛藍的海中探出
秀美的面龐,快來,別鄙薄我的饋贈。
840 我當然有自知之明,我最近剛在水中[2]
見到自己的倒影,我喜歡自己的模樣。
你看,多麼偉岸的身板!即使在天上,
朱庇特也難比我更魁梧(你們總愛講
某位朱庇特在那裡做王)。頭髮茂盛,
845 罩住我勇武的臉,如叢林蓋住我肩膀。
我的身體粗糙,長滿硬毛,不要想
這是醜陋——沒有葉子的樹才醜陋,
沒有金鬃遮覆頸背的雄馬才醜陋。
鳥裹着羽毛,綿羊以其白毛為裝飾,
850 鬍鬚和濃密的體毛給男人增添英氣。
我頭上只有獨眼,可是它猶如巨盾。
仍然太奇怪?難道偉大的太陽從天頂
不能看見這一切?太陽不也是單眼?
而且,你們的海洋是我父親的地盤,[3]
855 我提議讓他做你公公。只求你垂青,
傾聽我的禱告,因為我唯臣服你一人。
我鄙視朱庇特、天庭和穿透萬物的閃電,
卻偏偏敬畏你,你的憤怒比雷霆更兇殘。
可是我本可以更耐心地忍受你的輕蔑,
860 倘若你摒棄所有人。但你為何拒絕我,
愛上阿齊斯,躲避我,卻投入阿齊斯懷裡?
罷了,讓他自鳴得意,讓他討好你
(儘管我滿心不情願),但只要找到機會,
我就會讓他明白,巨力與巨身相配,
865 我會拽出他蹦跳的臟腑,將碎肢撒落
原野上,扔進你的波浪中(好與你相合!)。
我為你發狂,越受傷,我的愛火越滾燙,
彷彿埃特納火山連同它所有的力量
搬進了我胸中,可是你還是不為所動!’[4]
870 他枉然如此怨訴(一切都入我眼中),
又起身,如同母牛被奪走,暴怒的公牛
無法靜立,只好在熟悉的林間浪遊。
野蠻的怪物發現我和阿齊斯(我們不曾料
如此可怕的結局),吼道,‘我已經看到
875 你們了,這將是你們的最後一次廝混!’
咆哮聲正如任何獨眼巨人的咆哮聲
一樣恐怖,甚至埃特納都一陣戰慄。
但我在驚惶之下,扎進了旁邊的海里,
蘇邁提絲的孩子也轉身,沒命地飛奔,
880 ‘加拉泰婭,救我,救我,父親母親!’
他喊道,‘讓快死之人進入你們的領地!’
怪物緊追着,掰下一塊山岩,朝情敵
扔來,雖然只是一小角最終砸中他,
阿齊斯卻被石頭的重量徹底壓垮。
885 然而我做了命運允許的唯一之事,
讓我的愛人獲得昔日他祖父的法力。
紫紅的血從岩石下流出,待到片刻
之後,那紅色就開始消退,最初顏色
如同被驟雨攪渾的一條河,漸漸變得
890 澄清,再往後,拋扔的大石慢慢開裂,
一支挺拔鮮嫩的蘆葦從縫隙中鑽出,
岩石的開口有山泉噴涌,水聲汩汩。
更令人稱奇:一位青年的上身驟然
浮現,頭頂的新角戴着燈芯草的冠冕。
895 除了體形更大,面容湛藍,與阿齊斯
並無不同,但他仍是阿齊斯,只是
變成了河神,河依然保留從前的名字。” [5]
加拉泰婭講完了,聽眾也各奔東西,
涅柔斯的諸位女兒從寧靜的水波游開。
900 斯庫拉回了家,她其實不敢長留於深海, 斯庫拉與格勞科斯

[1] 活石(vivum saxum)指存在於自然中、仍然不斷生長的岩石。
[2] Celentano(2017)提醒我們注意波呂斐摩斯的自戀與第三卷那喀索斯的有趣對照。
[3] 波呂斐摩斯的父親是涅普頓。
[4] Griffin(1983)指出,波呂斐摩斯的情歌部分地模仿了忒奧克里托斯(Theocritus)的田園詩第6首和第11首,也融入了荷馬史詩和維吉爾《牧歌》的內容。
[5] Farrell(1992)認為,阿齊斯、加拉泰婭和波呂斐摩斯的故事典型地表現了奧維德《變形記》體裁對話的特徵。體裁對話意味着不是以一種體裁為主,融合另一種或多種體裁的元素,而是讓多種體裁都作為平等的聲音進入意義場,創造出一種難以描述的新體裁。波呂斐摩斯的牧人身份和他的情歌,情節的自然背景和阿齊斯、加拉泰婭這對情侶的形象特徵都指向田園詩;獨眼巨人熾烈的情慾、強烈的排他性和他與阿齊斯的競爭則包含了愛情哀歌的要素;波呂斐摩斯巨大的形體、兇殘的個性和阿齊斯慘烈的死亡則具有史詩的味道。整個故事就在這三種體裁的對話中展開,奧維德也通過或明或暗的引用不斷提醒讀者它們不同的來源。波呂斐摩斯的情歌原型是忒奧克里托斯的田園詩,波呂斐摩斯對自己外貌的在意影射奧維德《愛的藝術》,獨眼巨人殺害阿齊斯的情節則模仿了《奧德賽》(Odyssey 9.481-5)。忒奧克里托斯的第十一首田園詩本身就不是單純的田園詩,而是自如地將表面上與田園背景相衝突的荷馬史詩元素納入作品,讓史詩為田園詩服務,造出一種幽默的效果。奧維德的這個片斷中卻沒有任何一種體裁居於支配地位,阿齊斯的引入使得波呂斐摩斯失去了田園詩角色的地位,加拉泰婭作為敘述者,則同時否定了獨眼巨人在田園詩語境中的合法性和情人的資格。Creese(2009)相信,阿齊斯的變形暗示了他與音樂的緊密聯繫(蘆葦和水聲),與上文波呂斐摩斯失敗的音樂變形相對照。