his immobilior scopulis, violentior amne,
laudato pavone superbior, acrior igni,
asperior tribulis, feta truculentior ursa,
surdior aequoribus, calcato immitior hydro,
805 et, quod praecipue vellem tibi demere possem,
non tantum cervo claris latratibus acto,
verum etiam ventis volucrique fugacior aura![1]
At, bene si noris, pigeat fugisse morasque
ipsa tuas damnes et me retinere labores.
810 Sunt mihi, pars montis, vivo pendentia saxo
antra, quibus nec sol medio sentitur in aestu,
nec sentitur hiems; sunt poma gravantia ramos,
sunt auro similes longis in vitibus uvae,
sunt et purpureae; tibi et has servamus et illas.
815 Ipsa tuis manibus silvestri nata sub umbra
mollia fraga leges, ipsa autumnalia corna
prunaque, non solum nigro liventia suco,
verum etiam generosa novasque imitantia ceras.
Nec tibi castaneae me coniuge, nec tibi deerunt
820 arbutei fetus; omnis tibi serviet arbor.
Hoc pecus omne meum est; multae quoque vallibus errant,
multa silva tegit, multae stabulantur in antris;
nec, si forte roges, possim tibi dicere, quot sint;[2]
pauperis est numerare pecus. De laudibus harum
825 nil mihi credideris; praesens potes ipsa videre,
ut vix circumeant distentum cruribus uber.
Sunt, fetura minor, tepidis in ovilibus agni;
sunt quoque, par aetas, aliis in ovilibus haedi.
Lac mihi semper adest niveum; pars inde bibenda
830 servatur, partem liquefacta coagula durant.
Nec tibi deliciae faciles vulgataque tantum
munera contingent, dammae leporesque capraeque,
parve columbarum, demptusve cacumine nidus.[3]
Inveni geminos, qui tecum ludere possint,
835 inter se similes, vix ut dignoscere possis,[4]
villosae catulos in summis montibus ursae;
inveni et dixi: dominae servabimus istos.
Iam modo caeruleo nitidum caput exsere ponto,
iam, Galatea, veni, nec munera despice nostra.
840 Certe ego me novi liquidaeque in imagine vidi
nuper aquae placuitque mihi mea forma videnti.
Adspice, sim quantus; non est hoc corpore maior
Iuppiter in caelo (nam vos narrare soletis
nescio quem regnare Iovem); coma plurima torvos
845 prominet in vultus umerosque ut lucus obumbrat.
Nec mea quod rigidis horrent densissima saetis
corpora, turpe puta; turpis sine frondibus arbor,
turpis equus, nisi colla iubae flaventia velent;
pluma tegit volucres, ovibus sua lana decori est:
850 barba viros hirtaeque decent in corpore saetae.
Unum est in media lumen mihi fronte, sed instar
ingentis clipei. Quid? Non haec omnia magnus
sol videt e caelo? Soli tamen unicus orbis,
adde quod in vestro genitor meus aequore regnat:
855 hunc tibi do socerum. Tantum miserere precesque
supplicis exaudi; tibi enim succumbimus uni;
quique Iovem et caelum sperno et penetrabile fulmen,
Nerei, te veneror; tua fulmine saevior ira est.
Atque ego contemptus essem patientior huius,[5]
860 si fugeres omnes; sed cur, Cyclope repulso,
Acin amas praefersque meis complexibus Acin?
Ille tamen placeatque sibi, placeatque licebit,
quod nollem, Galatea, tibi; modo copia detur,
sentiet esse mihi tanto pro corpore vires;
865 viscera viva traham, divisaque membra per agros
perque tuas spargam (sic se tibi misceat!) undas.
Uror enim laesusque exaestuat acrius ignis,
cumque suis videor translatam viribus Aetnam
pectore ferre meo; nec tu, Galatea, moveris.”
870 Talia nequiquam questus (nam cuncta videbam),
surgit et, ut taurus vacca furibundus adempta,
stare nequit silvaque et notis saltibus errat;[6]
cum ferus ignaros nec quicquam tale timentes
me videt atque Acin: “Video” que exclamat “et ista
875 ultima sit, faciam, Veneris concordia vestrae.”
Tantaque vox, quantam Cyclops iratus habere
debuit, ilia fuit; clamore perhorruit Aetne.
Ast ego vicino pavefacta sub aequore mergor;
terga fugae dederat conversa Symaethius heros
880 et: “Fer opem, Galatea, precor, mihi; ferte, parentes,”
dixerat “et vestris periturum admittite regnis.”
Insequitur Cyclops partemque e monte revulsam
mittit et extremus quamvis pervenit ad illum
angulus e saxo, totum tamen obruit Acin.
885 At nos, quod fieri solum per fata licebat,
fecimus ut vires assumeret Acis avitas.
Puniceus de mole cruor manabat et intra
temporis exiguum rubor evanescere coepit
fitque color primo turbati fluminis imbre
890 purgaturque mora; tum moles iacta dehiscit[7]
vivaque per rimas proceraque surgit harundo,
osque cavum saxi sonat exsultantibus undis;
miraque res, subito media tenus extitit alvo
incinctus iuvenis flexis nova cornua cannis,
895 qui, nisi quod maior, quod toto caerulus ore,
Acis erat; sed sic quoque erat tamen Acis in amnem
versus et antiquum tenuerunt flumina nomen.’
Desierat Galatea loqui coetuque soluto
discedunt placidisque natant Nereides undis.[8]
900 Scylla redit, neque enim medio se credere ponto
[1] ventis=vento
[2] possim tibi dicere, quot sint=numerum tibi dicere possim=tibi possum dicere quot sunt
[3] demptusve=domitusve
[4] vix ut dignoscere possis=et vix dignoscere quos sit
[5] essem=te essem
[6] saltibus=montibus
[7] iacta=tacta
[8] placidisque…undis=placidasque…undas
比这些岩石更顽固,比这河水更暴烈,
比受尽赞美的孔雀更骄傲,比火更炽热,
比荆棘还扎人,比怀孕的母熊还要凶狠,
比大海更聋,比遭到践踏的水蛇更残忍。
805 我尤其希望除去的、最让我沮丧的一点:
你跑得太快,胜过被怒吠群犬追赶
而惊窜的小鹿,甚至超过流风与轻飚!
可是你若深知我,就会因躲避而懊恼,
责备自己的犹疑,竭尽全力留住我。
810 我拥有山的一部分,悬挂活石的洞穴,[1]
在里面,盛夏感觉不到酷热,冬季
无需忍受寒冷,枝头有沉甸甸的果实,
长长的藤蔓上缀满葡萄,有些如黄金,
有些是紫色,这两种我都为你留存。
815 你将亲手采撷在树荫下生长的柔腴
浆果,还将摘取秋天献出的山茱萸,
还有李子,不仅有充满紫色浆液的
品种,还有稀罕的犹如新蜂蜡的鲜果。
我若做你的夫君,你不会缺乏栗子
820 或者野草莓果子,每棵树都会侍奉你。
这些牛羊都属于我,许多在山谷徜徉,
许多被林木遮盖,许多还关在洞中,
如果你问我,我也答不出它们的数目,
只有穷人才去数牲口。论它们的长处,
825 你不要信我,你可以亲眼见证,它们
丰饶的乳房多鼓胀,四腿几乎难支撑。
温暖的圈里还有更小品种的绵羊羔,
其他棚舍中也养着年龄相若的山羊羔。
我从不缺如雪的牛乳,一部分作饮料
830 保藏,一部分用液体凝剂固化为奶酪。
你有幸拥有的绝非能轻易获得的玩具、
平常的礼物,例如小鹿、小山羊、小兔,
或一对鸽子,或从树顶取来的鸟巢。
可以与你嬉戏的是一对孪生熊宝,
835 彼此简直像复制,你几乎无法辨别,
我是在山巅找到这两个毛茸茸的家伙。
发现后我说:我要为爱人养这些宠物。
求你,加拉泰娅,快从湛蓝的海中探出
秀美的面庞,快来,别鄙薄我的馈赠。
840 我当然有自知之明,我最近刚在水中[2]
见到自己的倒影,我喜欢自己的模样。
你看,多么伟岸的身板!即使在天上,
朱庇特也难比我更魁梧(你们总爱讲
某位朱庇特在那里做王)。头发茂盛,
845 罩住我勇武的脸,如丛林盖住我肩膀。
我的身体粗糙,长满硬毛,不要想
这是丑陋——没有叶子的树才丑陋,
没有金鬃遮覆颈背的雄马才丑陋。
鸟裹着羽毛,绵羊以其白毛为装饰,
850 胡须和浓密的体毛给男人增添英气。
我头上只有独眼,可是它犹如巨盾。
仍然太奇怪?难道伟大的太阳从天顶
不能看见这一切?太阳不也是单眼?
而且,你们的海洋是我父亲的地盘,[3]
855 我提议让他做你公公。只求你垂青,
倾听我的祷告,因为我唯臣服你一人。
我鄙视朱庇特、天庭和穿透万物的闪电,
却偏偏敬畏你,你的愤怒比雷霆更凶残。
可是我本可以更耐心地忍受你的轻蔑,
860 倘若你摒弃所有人。但你为何拒绝我,
爱上阿齐斯,躲避我,却投入阿齐斯怀里?
罢了,让他自鸣得意,让他讨好你
(尽管我满心不情愿),但只要找到机会,
我就会让他明白,巨力与巨身相配,
865 我会拽出他蹦跳的脏腑,将碎肢撒落
原野上,扔进你的波浪中(好与你相合!)。
我为你发狂,越受伤,我的爱火越滚烫,
仿佛埃特纳火山连同它所有的力量
搬进了我胸中,可是你还是不为所动!’[4]
870 他枉然如此怨诉(一切都入我眼中),
又起身,如同母牛被夺走,暴怒的公牛
无法静立,只好在熟悉的林间浪游。
野蛮的怪物发现我和阿齐斯(我们不曾料
如此可怕的结局),吼道,‘我已经看到
875 你们了,这将是你们的最后一次厮混!’
咆哮声正如任何独眼巨人的咆哮声
一样恐怖,甚至埃特纳都一阵战栗。
但我在惊惶之下,扎进了旁边的海里,
苏迈提丝的孩子也转身,没命地飞奔,
880 ‘加拉泰娅,救我,救我,父亲母亲!’
他喊道,‘让快死之人进入你们的领地!’
怪物紧追着,掰下一块山岩,朝情敌
扔来,虽然只是一小角最终砸中他,
阿齐斯却被石头的重量彻底压垮。
885 然而我做了命运允许的唯一之事,
让我的爱人获得昔日他祖父的法力。
紫红的血从岩石下流出,待到片刻
之后,那红色就开始消退,最初颜色
如同被骤雨搅浑的一条河,渐渐变得
890 澄清,再往后,抛扔的大石慢慢开裂,
一支挺拔鲜嫩的芦苇从缝隙中钻出,
岩石的开口有山泉喷涌,水声汩汩。
更令人称奇:一位青年的上身骤然
浮现,头顶的新角戴着灯芯草的冠冕。
895 除了体形更大,面容湛蓝,与阿齐斯
并无不同,但他仍是阿齐斯,只是
变成了河神,河依然保留从前的名字。” [5]
加拉泰娅讲完了,听众也各奔东西,
涅柔斯的诸位女儿从宁静的水波游开。
900 斯库拉回了家,她其实不敢长留于深海, 斯库拉与格劳科斯
[1] 活石(vivum saxum)指存在于自然中、仍然不断生长的岩石。
[2] Celentano(2017)提醒我们注意波吕斐摩斯的自恋与第三卷那喀索斯的有趣对照。
[3] 波吕斐摩斯的父亲是涅普顿。
[4] Griffin(1983)指出,波吕斐摩斯的情歌部分地模仿了忒奥克里托斯(Theocritus)的田园诗第6首和第11首,也融入了荷马史诗和维吉尔《牧歌》的内容。
[5] Farrell(1992)认为,阿齐斯、加拉泰娅和波吕斐摩斯的故事典型地表现了奥维德《变形记》体裁对话的特征。体裁对话意味着不是以一种体裁为主,融合另一种或多种体裁的元素,而是让多种体裁都作为平等的声音进入意义场,创造出一种难以描述的新体裁。波吕斐摩斯的牧人身份和他的情歌,情节的自然背景和阿齐斯、加拉泰娅这对情侣的形象特征都指向田园诗;独眼巨人炽烈的情欲、强烈的排他性和他与阿齐斯的竞争则包含了爱情哀歌的要素;波吕斐摩斯巨大的形体、凶残的个性和阿齐斯惨烈的死亡则具有史诗的味道。整个故事就在这三种体裁的对话中展开,奥维德也通过或明或暗的引用不断提醒读者它们不同的来源。波吕斐摩斯的情歌原型是忒奥克里托斯的田园诗,波吕斐摩斯对自己外貌的在意影射奥维德《爱的艺术》,独眼巨人杀害阿齐斯的情节则模仿了《奥德赛》(Odyssey 9.481-5)。忒奥克里托斯的第十一首田园诗本身就不是单纯的田园诗,而是自如地将表面上与田园背景相冲突的荷马史诗元素纳入作品,让史诗为田园诗服务,造出一种幽默的效果。奥维德的这个片断中却没有任何一种体裁居于支配地位,阿齐斯的引入使得波吕斐摩斯失去了田园诗角色的地位,加拉泰娅作为叙述者,则同时否定了独眼巨人在田园诗语境中的合法性和情人的资格。Creese(2009)相信,阿齐斯的变形暗示了他与音乐的紧密联系(芦苇和水声),与上文波吕斐摩斯失败的音乐变形相对照。