《變形記》第13卷701-800行

summus inaurato crater erat asper acantho.
Nec leviora datis Troiani dona remittunt
dantque sacerdoti custodem turis acerram,
dant pateram claramque auro gemmisque coronam.
705 Inde recordati Teucros a sanguine Teucri
ducere principium, Cretam tenuere locique
ferre diu nequiere Iovem centumque relictis
urbibus Ausonios optant contingere portus.
Saevit hiems iactatque viros; Strophadumque receptos
710 portubus infidis exterruit ales Aello.
Et iam Dulichios portus Ithacamque Samonque[1]
Neritiasque domus, regnum fallacis Ulixis,
praeter erant vecti; certatam lite deorum
Ambraciam versique vident sub imagine saxum
715 iudicis, Actiaco quae nunc ab Apolline nota est,
vocalemque sua terram Dodonida quercu
Chaoniosque sinus, ubi nati rege Molosso
impia subiectis fugere incendia pennis.
Proxima Phaeacum felicibus obsita pomis
720 rura petunt; Epiros ab his regnataque vati
Buthrotos Phrygio simulataque Troia tenetur.
Inde futurorum certi, quae cuncta fideli
Priamides Helenus monitu praedixerat, intrant
Sicaniam; tribus haec excurrit in aequora pennis,
725 e quibus imbriferos est versa Pachynos ad Austros,
mollibus expositum Zephyris Lilybaeon, ad Arctos
aequoris expertes spectat Boreamque Peloros.
Hac subeunt Teucri et remis aestuque secundo
sub noctem potitur Zanclaea classis harena.
730 Scylla latus dextrum, laevum irrequieta Charybdis
infestat; vorat haec raptas revomitque carinas,[2]
illa feris atram canibus succingitur alvum,
virginis ora gerens, et, si non omnia vates[3]
ficta reliquerunt, aliquo quoque tempore virgo.
735 Hanc multi petiere proci; quibus illa repulsis,
ad pelagi nymphas, pelagi gratissima nymphis,
ibat et elusos iuvenum narrabat amores.
Quam, dum pectendos praebet Galatea capillos,[4]
talibus alloquitur, repetens suspiria, dictis:
740 ‘Te tamen, o virgo, genus haud immite virorum
expetit, utque facis, potes his impune negare;
at mihi, cui pater est Nereus, quam caerula Doris
enixa est, quae sum turba quoque tuta sororum,
non nisi per luctus licuit Cyclopis amorem[5]
745 effugere’; et lacrimae vocem impediere loquentis.
Quas ubi marmoreo detersit pollice virgo
et solata deam est: ‘Refer, o carissima,’ dixit
‘neve tui causam tege (sic sum fida) doloris!’
Nereis his contra resecuta Crataeide natam est:
750 ‘Acis erat Fauno nymphaque Symaethide cretus,
magna quidem patrisque sui matrisque voluptas,
nostra tamen maior; nam me sibi iunxerat uni.[6]
Pulcher et octonis iterum natalibus actis
signarat teneras dubia lanugine malas.
755 Hunc ego, me Cyclops nulla cum fine petebat;
nec, si quaesieris, odium Cyclopis amorne
Acidis in nobis fuerit praestantior edam;
par utrumque fuit. Pro! quanta potentia regni
est, Venus alma, tui! Nempe ille immitis et ipsis
760 horrendus silvis et visus ab hospite nullo
impune et magni cum dis contemptor Olympi,
quid sit amor, sensit, nostrique cupidine captus
uritur, oblitus pecorum antrorumque suorum.
Iamque tibi formae, iamque est tibi cura placendi,
765 iam rigidos pectis rastris, Polypheme, capillos;
iam libet hirsutam tibi falce recidere barbam
et spectare feros in aqua et componere vultus.
Caedis amor feritasque sitisque immensa cruoris
cessant et tutae veniunt abeuntque carinae.[7]
770 Telemus interea Siculam delatus ad Aetnen,
Telemus Eurymides, quem nulla fefellerat ales,
terribilem Polyphemon adit; “Lumen” que “quod unum
fronte geris media, rapiet tibi” dixit “Ulixes.”
Risit et: “O vatum stolidissime, falleris’; inquit
775 ‘Altera iam rapuit.” Sic frustra vera monentem
spernit et aut gradiens ingenti litora passu
degravat, aut fessus sub opaca revertitur antra.[8]
Prominet in pontum cuneatus acumine longo
collis; utrumque latus circumfluit aequoris unda.
780 Huc ferus ascendit Cyclops mediusque resedit[9]
lanigerae pecudes nullo ducente secutae.
Cui postquam pinus, baculi quae praebuit usum,
ante pedes posita est, antemnis apta ferendis,
sumptaque harundinibus compacta est fistula centum,
785 senserunt toti pastoria sibila montis,
senserunt undae. Latitans ego rupe meique
Acidis in gremio residens procul auribus hausi
talia dicta meis auditaque verba notavi:
“Candidior folio nivei, Galatea, ligustri,
790 floridior pratis, longa procerior alno,
splendidior vitro, tenero lascivior haedo
levior assiduo detritis aequore conchis,
solibus hibernis, aestiva gratior umbra,
nobilior pomis, platano conspectior alta,
795 lucidior glacie, matura dulcior uva,
mollior et cygni plumis et lacte coacto
et, si non fugias, riguo formosior horto
saevior indomitis eadem Galatea iuvencis,
durior annosa quercu, fallacior undis,
800 lentior et salicis virgis et vitibus albis,

[1] Samonque=Samenque
[2] raptas=receptas=tractas=sorptas=raptat
[3] gerens=carens
[4] Quam=Cui
[5] luctus=luctos=luctum
[6] nam me sibi iunxerat=sibi me coniunxerat
[7] veniunt abeuntque=abeunt veniuntque
[8] antra=umbra
[9] mediusque=mediosque=mediumque

酒爵的頂部用黃金鏤着多齒的茛苕。[1]
特洛伊客人回贈的物品也堪稱珍寶,
給祭司國王一個盛放乳香的木奩,
還有酒盞和閃耀寶石與黃金的王冠。
705 想起特洛伊的血脈源於透克羅斯,[2] 埃涅阿斯的漂泊
他們從那裡前往克里特,然而難以
長久忍受該地的氣候,又只好拋下
百座城市,向奧索尼亞的港口進發。[3]
肆虐的風暴顛簸他們,逃入陰險的
710 “迴轉港”,眾人又遭鳥身阿厄洛恐嚇。[4]
他們已乘船經過了杜里齊文的海岬、
伊塔卡和薩梅,涅瑞托斯山所在,狡詐[5]
尤利西斯的王國,已看見安布拉奇亞
(眾神爭奪的對象)和裁判化作的石崖[6]
715 (如今此城因阿克提翁的阿波羅廟宇[7]
而著稱),還有多多納和它能言的橡樹、[8]
卡俄尼亞的灣岸(莫洛索斯王的兒子們
在那裡長出翅膀,從邪惡的火焰中脫身),[9]
然後又駛向果園遍布的派阿齊亞,[10]
720 再抵達厄庇羅斯和那位佛里吉亞
先知統治的布特羅托斯(翻版特洛伊)。[11]
因為普里阿摩斯的兒子赫勒諾斯
毫無保留的預言,他們知悉了未來,
轉而進入西西里。它有三個角伸入海,
725 帕庫努朝着多雨的南風,利呂拜昂
面對溫和的西風,佩洛魯斯則望向
永不沾水的大熊星座和極北之地。
透克羅斯人從這方登陸,趁漲潮奮力[12]
划槳,艦隊在天黑時抵達贊科勒海灘。[13]
730 斯庫拉在右邊,喧騰的卡律布狄斯在左邊[14]
襲擾:後者總囫圇將船隻吞下又吐回,
前者兇狠的腰部有一圈惡狗狂吠,
面龐卻儼如少女,倘若詩人們的敘述
並非全然杜撰,她昔日還真是少女。
735 許多人追求,斯庫拉一概拒絕,躲進
海洋寧芙的住處(她深得諸寧芙的心),
向她們描繪眾青年失望而歸的樣子。
加拉泰婭在讓人梳頭的時候,如此[15] 加拉泰婭與波呂斐摩斯
對她說,一邊說一邊發出聲聲嘆息:
740 “可是少女啊,向你求愛的人並不是
粗野之輩,你拒絕他們也沒有危險。
而我,父親是涅柔斯,海神多麗絲分娩
產下我,還有一群姐妹在身邊守護,
擺脫獨眼巨人的糾纏卻必須以痛苦
745 為代價!”一陣抽泣噎住了她的話語。
少女用大理石般的手指為女神拭去
淚水,安慰她,“務必告訴我,至親的朋友,
我對你如此忠心,別隱瞞悲傷的緣由。”
涅柔斯的女兒如此回答斯庫拉的問詢:[16]
750 “阿齊斯是法烏努和寧芙蘇邁提絲所生,[17]
他帶給父母太多的喜悅,予我的歡樂
更無比倫比,因為他的心單單戀着我。
這位英俊的少年已經年滿十六歲,
柔嫩的臉頰開始被淡淡的絨毛覆蓋。
755 庫克洛普斯騷擾我,無休無止,你若問,[18]
我也難以回答,對庫克洛普斯的恨
與對阿齊斯的愛,究竟哪一種更熾烈。
我覺得勢均力敵。慈惠的維納斯,你的
統治是多麼強大!連那個殘忍的、讓森林
760 都懼怕的怪物,那個誰見了都要送命、
將奧林匹斯諸神都視為埃土的怪物,
竟也體會到愛是什麼,為了我情慾
焚身,全然忘記了他的牛羊和山洞。
現在你,波呂斐摩斯,也在意容貌,渴望
765 留下好印象。你用耙子梳剛硬的發株,
喜歡用鐮刀割掉蓬亂生長的髭鬚,
凝視水中的糙野臉龐,設計着表情。
你的兇悍,你的屠殺癮,你的嗜血症,
都暫時消失,往來的船隻安然無憂。
770 歐律摩斯的兒子忒勒摩斯這時候[19]
恰好來到西西里的埃特納,完美洞悉
預兆的人對可怕怪物說:‘尤利西斯
會奪去長在你額頭上的唯一眼睛。’
他笑道:‘愚蠢的先知,你錯了,一位女人
775 已經把它搶走了。’徒然揭秘的占卜者
遭到他嘲諷。他總在海岸跨着沉沉的
巨步徘徊,疲憊了就返回幽暗的洞室。
一座楔形的小山長長地伸入海里,
海浪沖刷着兩邊。野蠻的庫克洛普斯
780 從這裡登上峰頂,坐在中央的位置,
無人引領的綿羊跟在他身後。當他
把一棵松樹(他的手杖,其實做桅杆架
更合適)在腳前的地上放好,就拿起笛子
(用千根蘆葦製成),開始吹奏,頓時[20]
785 所有的山巒、所有的海浪都聽到這位
牧人發出的聲音。我藏在崖石間,斜倚在
心愛的阿齊斯懷中,耳朵從遠處捕捉到
這些詞句,至今也沒有從記憶中抹掉:[21]
‘比雪白的女貞花瓣更耀眼,加拉泰婭,
790 你比草地更嫵媚,比修長的榿木更挺拔,
比玻璃更明亮,比柔嫩小羊更活潑頑皮,
比海水反覆打磨的貝殼更光滑細膩,
比冬日的陽光、夏日的蔭涼更令人喜歡,
比蘋果更高貴,比直插藍天的懸鈴木更惹眼,
795 比冰還晶瑩剔透,比成熟的葡萄還甜,
比天鵝的絨毛、凝結的牛乳還要柔軟,
你若不躲開我,會比灌溉的花園更漂亮——
加拉泰婭,可是你比未馴的母牛更躁狂,
比古老橡樹更堅硬,比水波更不可信賴,
800 比柳樹枝條和白瀉根的藤更堅韌難摘,

[1] 茛苕(acanthus)是地中海沿岸的常見植物,其形象是古代歐洲流行的裝飾圖案。
[2] 這位透克羅斯不是大埃阿斯的弟弟,而是俄刻阿諾斯和忒堤斯之子斯卡曼德洛斯(Scamander)的兒子和特洛伊先祖達爾達諾斯的女婿,後來成為特洛伊國王。他的部分後代生活在克里特。
[3] 奧索尼亞即意大利。
[4] “迴轉港”(Strophadum portubus)中的“迴轉”是意譯Strophades,這兩個島的名字源於古希臘語strophē,意思是“返回”,因為卡萊斯和澤托斯兄弟追趕鳥身女神到這裡後,就遵照朱庇特之命回家了。阿厄洛(Aello)是鳥身女神中的一位。
[5] 薩梅(Same或Samos)是伊奧尼亞海的一個島,歸尤利西斯統治。涅瑞托斯(Neritus)是伊塔卡島上的一座山名,也是附近的一個小島名。
[6] 安布拉奇亞(Ambracia)是厄庇羅斯的一座名城(今天希臘的阿爾塔),曾是阿波羅、狄安娜和海格力斯爭奪的對象。他們都曾佑護過這個城市,所以都認為自己有權擁有它。他們以比賽定輸贏,海格力斯用大棒敲打岩石,溫泉從地下湧出。擔任裁判的老者克拉加列阿斯(Kragaleas)認定海格力斯獲勝,阿波羅惱怒之下,將他變成岩石。
[7] 這是屋大維在公元前31年的阿克提翁戰役中擊敗安東尼後建造的阿波羅神廟,阿波羅被他視為家族的保護神。
[8] 參考本書第七卷第623行的注釋。
[9] 莫洛索斯(Molossus)傳說是阿喀琉斯之子尼奧普托列墨斯和安德洛瑪刻的兒子,莫洛西人(Molossi)的祖先。這個故事所指不詳。
[10] 派阿齊亞(Phaeacia)又名斯凱里亞(Scheria),是尤利西斯遇見瑙西卡(Nausicaa)公主的地方。
[11] “佛里吉亞先知”指特洛伊王子赫勒諾斯,他在厄庇羅斯建立了布特羅托斯(Buthrotos或Buthrotum) ,這個城市幾乎是特洛伊的複製品。
[12] 透克羅斯人即特洛伊人,因為透克羅斯是其先祖。
[13] 贊科勒(Zancle)的名字來自古來自希臘語zanklon,是“鐮刀”的意思。
[14] Griffin(1983)指出,當《變形記》中從古希臘的神話世界過渡到古羅馬的“歷史”時代時,面臨著嚴重的整合問題,奧維德的策略是一方面盡量壓縮與埃涅阿斯相關的事件,一方面盡量嵌入古希臘的神話片斷。例如這裡在埃涅阿斯的旅程中嵌入斯庫拉的故事,在斯庫拉的故事裡嵌入加拉泰婭的故事,在加拉泰婭的故事中又嵌入波呂斐摩斯的故事。
[15] 加拉泰婭(Galatea)是海神涅柔斯的女兒,她的名字在古希臘語中的意思是“像奶一樣白”。
[16] “斯庫拉”對應的原文是Crataeide natam(克拉泰伊絲的女兒),荷馬等人說,斯庫拉的母親是克拉泰伊絲(Crataeis),也有人說她的母親是赫卡忒或拉米婭(Lamia)。
[17] 法烏努(Faunus)是古羅馬本土的牧神。
[18] 庫克洛普斯(Cyclops)是獨眼巨人的通稱,這裡特指波呂斐摩斯(Polyphemus),他以兇殘聞名,其名字在古希臘語里的意思是“有很多歌(或傳說)的”。
[19] 忒勒摩斯(Telemus),歐律摩斯(Eurymus)的兒子,是出現在荷馬史詩《奧德賽》中的一位先知。
[20] Creese(2009)認為,波呂斐摩斯這支用“千根蘆葦”做成的笛子代表了他失敗的音樂變形。他在這個故事裡經歷了三方面的失敗變形。他巨大丑陋的身形讓他無法變成愛情哀歌體裁中的情人,他冗長臃腫的情歌讓他無法變成真正的田園詩人,他這根巨大的笛子也並非真正的樂器。蘆管傳說是潘神發明,在泛希臘時代,它一般由四到十八根蘆葦組成,千根是可怕的規模(當然與這位獨眼巨人的身材相稱)。然而大不等於美,聲音高不等於就是音樂,波呂斐摩斯在所有方面都缺乏自知之明。
[21] Griffin(1983)評論道,奧維德引入阿齊斯這個角色,並讓這對幸福的情侶偷窺波呂斐摩斯的行為,偷聽他無望的情歌,能夠讓讀者在這種情境的反差中產生對獨眼巨人的憐憫。