summus inaurato crater erat asper acantho.
Nec leviora datis Troiani dona remittunt
dantque sacerdoti custodem turis acerram,
dant pateram claramque auro gemmisque coronam.
705 Inde recordati Teucros a sanguine Teucri
ducere principium, Cretam tenuere locique
ferre diu nequiere Iovem centumque relictis
urbibus Ausonios optant contingere portus.
Saevit hiems iactatque viros; Strophadumque receptos
710 portubus infidis exterruit ales Aello.
Et iam Dulichios portus Ithacamque Samonque[1]
Neritiasque domus, regnum fallacis Ulixis,
praeter erant vecti; certatam lite deorum
Ambraciam versique vident sub imagine saxum
715 iudicis, Actiaco quae nunc ab Apolline nota est,
vocalemque sua terram Dodonida quercu
Chaoniosque sinus, ubi nati rege Molosso
impia subiectis fugere incendia pennis.
Proxima Phaeacum felicibus obsita pomis
720 rura petunt; Epiros ab his regnataque vati
Buthrotos Phrygio simulataque Troia tenetur.
Inde futurorum certi, quae cuncta fideli
Priamides Helenus monitu praedixerat, intrant
Sicaniam; tribus haec excurrit in aequora pennis,
725 e quibus imbriferos est versa Pachynos ad Austros,
mollibus expositum Zephyris Lilybaeon, ad Arctos
aequoris expertes spectat Boreamque Peloros.
Hac subeunt Teucri et remis aestuque secundo
sub noctem potitur Zanclaea classis harena.
730 Scylla latus dextrum, laevum irrequieta Charybdis
infestat; vorat haec raptas revomitque carinas,[2]
illa feris atram canibus succingitur alvum,
virginis ora gerens, et, si non omnia vates[3]
ficta reliquerunt, aliquo quoque tempore virgo.
735 Hanc multi petiere proci; quibus illa repulsis,
ad pelagi nymphas, pelagi gratissima nymphis,
ibat et elusos iuvenum narrabat amores.
Quam, dum pectendos praebet Galatea capillos,[4]
talibus alloquitur, repetens suspiria, dictis:
740 ‘Te tamen, o virgo, genus haud immite virorum
expetit, utque facis, potes his impune negare;
at mihi, cui pater est Nereus, quam caerula Doris
enixa est, quae sum turba quoque tuta sororum,
non nisi per luctus licuit Cyclopis amorem[5]
745 effugere’; et lacrimae vocem impediere loquentis.
Quas ubi marmoreo detersit pollice virgo
et solata deam est: ‘Refer, o carissima,’ dixit
‘neve tui causam tege (sic sum fida) doloris!’
Nereis his contra resecuta Crataeide natam est:
750 ‘Acis erat Fauno nymphaque Symaethide cretus,
magna quidem patrisque sui matrisque voluptas,
nostra tamen maior; nam me sibi iunxerat uni.[6]
Pulcher et octonis iterum natalibus actis
signarat teneras dubia lanugine malas.
755 Hunc ego, me Cyclops nulla cum fine petebat;
nec, si quaesieris, odium Cyclopis amorne
Acidis in nobis fuerit praestantior edam;
par utrumque fuit. Pro! quanta potentia regni
est, Venus alma, tui! Nempe ille immitis et ipsis
760 horrendus silvis et visus ab hospite nullo
impune et magni cum dis contemptor Olympi,
quid sit amor, sensit, nostrique cupidine captus
uritur, oblitus pecorum antrorumque suorum.
Iamque tibi formae, iamque est tibi cura placendi,
765 iam rigidos pectis rastris, Polypheme, capillos;
iam libet hirsutam tibi falce recidere barbam
et spectare feros in aqua et componere vultus.
Caedis amor feritasque sitisque immensa cruoris
cessant et tutae veniunt abeuntque carinae.[7]
770 Telemus interea Siculam delatus ad Aetnen,
Telemus Eurymides, quem nulla fefellerat ales,
terribilem Polyphemon adit; “Lumen” que “quod unum
fronte geris media, rapiet tibi” dixit “Ulixes.”
Risit et: “O vatum stolidissime, falleris’; inquit
775 ‘Altera iam rapuit.” Sic frustra vera monentem
spernit et aut gradiens ingenti litora passu
degravat, aut fessus sub opaca revertitur antra.[8]
Prominet in pontum cuneatus acumine longo
collis; utrumque latus circumfluit aequoris unda.
780 Huc ferus ascendit Cyclops mediusque resedit[9]
lanigerae pecudes nullo ducente secutae.
Cui postquam pinus, baculi quae praebuit usum,
ante pedes posita est, antemnis apta ferendis,
sumptaque harundinibus compacta est fistula centum,
785 senserunt toti pastoria sibila montis,
senserunt undae. Latitans ego rupe meique
Acidis in gremio residens procul auribus hausi
talia dicta meis auditaque verba notavi:
“Candidior folio nivei, Galatea, ligustri,
790 floridior pratis, longa procerior alno,
splendidior vitro, tenero lascivior haedo
levior assiduo detritis aequore conchis,
solibus hibernis, aestiva gratior umbra,
nobilior pomis, platano conspectior alta,
795 lucidior glacie, matura dulcior uva,
mollior et cygni plumis et lacte coacto
et, si non fugias, riguo formosior horto
saevior indomitis eadem Galatea iuvencis,
durior annosa quercu, fallacior undis,
800 lentior et salicis virgis et vitibus albis,
[1] Samonque=Samenque
[2] raptas=receptas=tractas=sorptas=raptat
[3] gerens=carens
[4] Quam=Cui
[5] luctus=luctos=luctum
[6] nam me sibi iunxerat=sibi me coniunxerat
[7] veniunt abeuntque=abeunt veniuntque
[8] antra=umbra
[9] mediusque=mediosque=mediumque
酒爵的顶部用黄金镂着多齿的茛苕。[1]
特洛伊客人回赠的物品也堪称珍宝,
给祭司国王一个盛放乳香的木奁,
还有酒盏和闪耀宝石与黄金的王冠。
705 想起特洛伊的血脉源于透克罗斯,[2] 埃涅阿斯的漂泊
他们从那里前往克里特,然而难以
长久忍受该地的气候,又只好抛下
百座城市,向奥索尼亚的港口进发。[3]
肆虐的风暴颠簸他们,逃入阴险的
710 “回转港”,众人又遭鸟身阿厄洛恐吓。[4]
他们已乘船经过了杜里齐文的海岬、
伊塔卡和萨梅,涅瑞托斯山所在,狡诈[5]
尤利西斯的王国,已看见安布拉奇亚
(众神争夺的对象)和裁判化作的石崖[6]
715 (如今此城因阿克提翁的阿波罗庙宇[7]
而著称),还有多多纳和它能言的橡树、[8]
卡俄尼亚的湾岸(莫洛索斯王的儿子们
在那里长出翅膀,从邪恶的火焰中脱身),[9]
然后又驶向果园遍布的派阿齐亚,[10]
720 再抵达厄庇罗斯和那位佛里吉亚
先知统治的布特罗托斯(翻版特洛伊)。[11]
因为普里阿摩斯的儿子赫勒诺斯
毫无保留的预言,他们知悉了未来,
转而进入西西里。它有三个角伸入海,
725 帕库努朝着多雨的南风,利吕拜昂
面对温和的西风,佩洛鲁斯则望向
永不沾水的大熊星座和极北之地。
透克罗斯人从这方登陆,趁涨潮奋力[12]
划桨,舰队在天黑时抵达赞科勒海滩。[13]
730 斯库拉在右边,喧腾的卡律布狄斯在左边[14]
袭扰:后者总囫囵将船只吞下又吐回,
前者凶狠的腰部有一圈恶狗狂吠,
面庞却俨如少女,倘若诗人们的叙述
并非全然杜撰,她昔日还真是少女。
735 许多人追求,斯库拉一概拒绝,躲进
海洋宁芙的住处(她深得诸宁芙的心),
向她们描绘众青年失望而归的样子。
加拉泰娅在让人梳头的时候,如此[15] 加拉泰娅与波吕斐摩斯
对她说,一边说一边发出声声叹息:
740 “可是少女啊,向你求爱的人并不是
粗野之辈,你拒绝他们也没有危险。
而我,父亲是涅柔斯,海神多丽丝分娩
产下我,还有一群姐妹在身边守护,
摆脱独眼巨人的纠缠却必须以痛苦
745 为代价!”一阵抽泣噎住了她的话语。
少女用大理石般的手指为女神拭去
泪水,安慰她,“务必告诉我,至亲的朋友,
我对你如此忠心,别隐瞒悲伤的缘由。”
涅柔斯的女儿如此回答斯库拉的问询:[16]
750 “阿齐斯是法乌努和宁芙苏迈提丝所生,[17]
他带给父母太多的喜悦,予我的欢乐
更无比伦比,因为他的心单单恋着我。
这位英俊的少年已经年满十六岁,
柔嫩的脸颊开始被淡淡的绒毛覆盖。
755 库克洛普斯骚扰我,无休无止,你若问,[18]
我也难以回答,对库克洛普斯的恨
与对阿齐斯的爱,究竟哪一种更炽烈。
我觉得势均力敌。慈惠的维纳斯,你的
统治是多么强大!连那个残忍的、让森林
760 都惧怕的怪物,那个谁见了都要送命、
将奥林匹斯诸神都视为埃土的怪物,
竟也体会到爱是什么,为了我情欲
焚身,全然忘记了他的牛羊和山洞。
现在你,波吕斐摩斯,也在意容貌,渴望
765 留下好印象。你用耙子梳刚硬的发株,
喜欢用镰刀割掉蓬乱生长的髭须,
凝视水中的糙野脸庞,设计着表情。
你的凶悍,你的屠杀瘾,你的嗜血症,
都暂时消失,往来的船只安然无忧。
770 欧律摩斯的儿子忒勒摩斯这时候[19]
恰好来到西西里的埃特纳,完美洞悉
预兆的人对可怕怪物说:‘尤利西斯
会夺去长在你额头上的唯一眼睛。’
他笑道:‘愚蠢的先知,你错了,一位女人
775 已经把它抢走了。’徒然揭秘的占卜者
遭到他嘲讽。他总在海岸跨着沉沉的
巨步徘徊,疲惫了就返回幽暗的洞室。
一座楔形的小山长长地伸入海里,
海浪冲刷着两边。野蛮的库克洛普斯
780 从这里登上峰顶,坐在中央的位置,
无人引领的绵羊跟在他身后。当他
把一棵松树(他的手杖,其实做桅杆架
更合适)在脚前的地上放好,就拿起笛子
(用千根芦苇制成),开始吹奏,顿时[20]
785 所有的山峦、所有的海浪都听到这位
牧人发出的声音。我藏在崖石间,斜倚在
心爱的阿齐斯怀中,耳朵从远处捕捉到
这些词句,至今也没有从记忆中抹掉:[21]
‘比雪白的女贞花瓣更耀眼,加拉泰娅,
790 你比草地更妩媚,比修长的桤木更挺拔,
比玻璃更明亮,比柔嫩小羊更活泼顽皮,
比海水反复打磨的贝壳更光滑细腻,
比冬日的阳光、夏日的荫凉更令人喜欢,
比苹果更高贵,比直插蓝天的悬铃木更惹眼,
795 比冰还晶莹剔透,比成熟的葡萄还甜,
比天鹅的绒毛、凝结的牛乳还要柔软,
你若不躲开我,会比灌溉的花园更漂亮——
加拉泰娅,可是你比未驯的母牛更躁狂,
比古老橡树更坚硬,比水波更不可信赖,
800 比柳树枝条和白泻根的藤更坚韧难摘,
[1] 茛苕(acanthus)是地中海沿岸的常见植物,其形象是古代欧洲流行的装饰图案。
[2] 这位透克罗斯不是大埃阿斯的弟弟,而是俄刻阿诺斯和忒堤斯之子斯卡曼德洛斯(Scamander)的儿子和特洛伊先祖达尔达诺斯的女婿,后来成为特洛伊国王。他的部分后代生活在克里特。
[3] 奥索尼亚即意大利。
[4] “回转港”(Strophadum portubus)中的“回转”是意译Strophades,这两个岛的名字源于古希腊语strophē,意思是“返回”,因为卡莱斯和泽托斯兄弟追赶鸟身女神到这里后,就遵照朱庇特之命回家了。阿厄洛(Aello)是鸟身女神中的一位。
[5] 萨梅(Same或Samos)是伊奥尼亚海的一个岛,归尤利西斯统治。涅瑞托斯(Neritus)是伊塔卡岛上的一座山名,也是附近的一个小岛名。
[6] 安布拉奇亚(Ambracia)是厄庇罗斯的一座名城(今天希腊的阿尔塔),曾是阿波罗、狄安娜和海格力斯争夺的对象。他们都曾佑护过这个城市,所以都认为自己有权拥有它。他们以比赛定输赢,海格力斯用大棒敲打岩石,温泉从地下涌出。担任裁判的老者克拉加列阿斯(Kragaleas)认定海格力斯获胜,阿波罗恼怒之下,将他变成岩石。
[7] 这是屋大维在公元前31年的阿克提翁战役中击败安东尼后建造的阿波罗神庙,阿波罗被他视为家族的保护神。
[8] 参考本书第七卷第623行的注释。
[9] 莫洛索斯(Molossus)传说是阿喀琉斯之子尼奥普托列墨斯和安德洛玛刻的儿子,莫洛西人(Molossi)的祖先。这个故事所指不详。
[10] 派阿齐亚(Phaeacia)又名斯凯里亚(Scheria),是尤利西斯遇见瑙西卡(Nausicaa)公主的地方。
[11] “佛里吉亚先知”指特洛伊王子赫勒诺斯,他在厄庇罗斯建立了布特罗托斯(Buthrotos或Buthrotum) ,这个城市几乎是特洛伊的复制品。
[12] 透克罗斯人即特洛伊人,因为透克罗斯是其先祖。
[13] 赞科勒(Zancle)的名字来自古来自希腊语zanklon,是“镰刀”的意思。
[14] Griffin(1983)指出,当《变形记》中从古希腊的神话世界过渡到古罗马的“历史”时代时,面临着严重的整合问题,奥维德的策略是一方面尽量压缩与埃涅阿斯相关的事件,一方面尽量嵌入古希腊的神话片断。例如这里在埃涅阿斯的旅程中嵌入斯库拉的故事,在斯库拉的故事里嵌入加拉泰娅的故事,在加拉泰娅的故事中又嵌入波吕斐摩斯的故事。
[15] 加拉泰娅(Galatea)是海神涅柔斯的女儿,她的名字在古希腊语中的意思是“像奶一样白”。
[16] “斯库拉”对应的原文是Crataeide natam(克拉泰伊丝的女儿),荷马等人说,斯库拉的母亲是克拉泰伊丝(Crataeis),也有人说她的母亲是赫卡忒或拉米娅(Lamia)。
[17] 法乌努(Faunus)是古罗马本土的牧神。
[18] 库克洛普斯(Cyclops)是独眼巨人的通称,这里特指波吕斐摩斯(Polyphemus),他以凶残闻名,其名字在古希腊语里的意思是“有很多歌(或传说)的”。
[19] 忒勒摩斯(Telemus),欧律摩斯(Eurymus)的儿子,是出现在荷马史诗《奥德赛》中的一位先知。
[20] Creese(2009)认为,波吕斐摩斯这支用“千根芦苇”做成的笛子代表了他失败的音乐变形。他在这个故事里经历了三方面的失败变形。他巨大丑陋的身形让他无法变成爱情哀歌体裁中的情人,他冗长臃肿的情歌让他无法变成真正的田园诗人,他这根巨大的笛子也并非真正的乐器。芦管传说是潘神发明,在泛希腊时代,它一般由四到十八根芦苇组成,千根是可怕的规模(当然与这位独眼巨人的身材相称)。然而大不等于美,声音高不等于就是音乐,波吕斐摩斯在所有方面都缺乏自知之明。
[21] Griffin(1983)评论道,奥维德引入阿齐斯这个角色,并让这对幸福的情侣偷窥波吕斐摩斯的行为,偷听他无望的情歌,能够让读者在这种情境的反差中产生对独眼巨人的怜悯。