At postquam cecidit Paridis Phoebique sagittis,
“nunc certe,” dixi, “non est metuendus Achilles”;
nunc quoque mi metuendus erat; cinis ipse sepulti
in genus hoc saevit; tumulo quoque sensimus hostem;[1]
505 Aeacidae fecunda fui. Iacet Ilion ingens
eventuque gravi finita est publica clades,
sed finita tamen; soli mihi Pergama restant[2]
in cursuque meus dolor est. Modo maxima rerum,
tot generis gnatisque potens nuribusque viroque,
510 nunc trahor exul, inops, tumulis avolsa meorum,
Penelopae munus; quae me data pensa trahentem
matribus ostendens Ithacis: “Haec Hectoris illa est
clara parens, haec est” dicet “Priameia coniunx.”
Postque tot amissos tu nunc, quae sola levabas
515 maternos luctus, hostilia busta piasti.
Inferias hosti peperi. quo ferrea resto?
Quidve moror? Quo me servas, annosa senectus?[3]
Quo, di crudeles, nisi quo nova funera cernam,
vivacem differtis anum? Quis posse putaret
520 felicem Priamum post diruta Pergama dici?
Felix morte sua est; nec te, mea nata, peremptam
adspicit et vitam pariter regnumque reliquit.[4]
At, puto, funeribus donabere, regia virgo,
condeturque tuum monumentis corpus avitis.
525 Non haec est fortuna domus; tibi munera matris
contingent fletus peregrinaeque haustus harenae.
Omnia perdidimus; superest, cur vivere tempus
in breve sustineam, proles gratissima matri,
nunc solus, quondam minimus de stirpe virili,
530 has datus Ismario regi Polydorus in oras.
Quid moror interea crudelia vulnera lymphis
abluere et sparsos immiti sanguine vultus?’[5]
Dixit et ad litus passu processit anili,
albentes lacerata comas. ‘Date, Troades, urnam’[6]
535 dixerat infelix, liquidas hauriret ut undas
adspicit eiectum Polydori in litore corpus
factaque Threiciis ingentia vulnera telis.
Troades exclamant; obmutuit illa dolore
et pariter vocem lacrimasque introrsus obortas[7]
540 devorat ipse dolor; duroque simillima saxo
torpet et adversa figit modo lumina terra,
interdum torvos sustollit ad aethera vultus,
nunc positi spectat vultum, nunc vulnera nati,
vulnera praecipue; seque armat et instruit iram.[8]
545 Qua simul exarsit, tamquam regina maneret,
ulcisci statuit poenaeque in imagine tota est;
utque furit catulo lactente orbata leaena,
signaque nancta pedum sequitur, quem non videt, hostem,[9]
sic Hecube, postquam cum luctu miscuit iram,
550 non oblita animorum, annorum oblita suorum,
vadit ad artificem dirae, Polymestora, caedis
colloquiumque petit; nam se monstrare relictum
velle latens illi, quod nato redderet, aurum.
Credidit Odrysius praedaeque assuetus amore[10]
555 in secreta venit. Tum blando callidus ore:
‘Tolle moras, Hecube’; dixit ‘da munera nato;
omne fore illius quod das, quod et ante dedisti,
per superos iuro.’ Spectat truculenta loquentem
falsaque iurantem tumidaque exaestuat ira
560 atque ita correpto captivarum agmina matrum
invocat et digitos in perfida lumina condit[11]
expilatque genis oculos (facit ira nocentem)[12]
immergitque manus foedataque sanguine sonti
non lumen (neque enim superest) loca luminis haurit.
565 Clade sui Thracum gens irritata tyranni
Troada telorum lapidumque incessere iactu
coepit; at haec missum rauco cum murmure saxum
morsibus insequitur rictuque in verba parato
latravit, conata loqui; locus extat et ex re
570 nomen habet veterumque diu memor illa malorum
tum quoque Sithonios ululavit maesta per agros.
Illius Troasque suos hostesque Pelasgos,
illius fortuna deos quoque moverat omnes,
sic omnes, ut et ipsa Iovis coniunxque sororque[13]
575 eventus Hecubam meruisse negaverit illos.[14]
Non vacat Aurorae, quamquam isdem faverat armis
cladibus et casu Troiaeque Hecubaeque moveri.
Cura deam propior luctusque domesticus angit
Memnonis amissi, Phrygiis quem lutea campis
580 vidit Achillea pereuntem cuspide mater;
vidit et ille color, quo matutina rubescunt
tempora, palluerat latuitque in nubibus aether.
At non impositos supremis ignibus artus
sustinuit spectare parens, sed crine soluto,
585 sicut erat, magni genibus procumbere non est
dedignata Iovis lacrimisque has addere voces
‘Omnibus inferior, quas sustinet aureus aether
(nam mihi sunt totum rarissima templa per orbem),
diva tamen veni, non ut delubra diesque[15]
590 des mihi sacrificos caliturasque ignibus aras:[16]
si tamen adspicias, quantum tibi femina praestem,
tum cum luce nova noctis confinia servo,
praemia danda putes; sed non ea cura neque hic est
nunc status Aurorae, meritos ut poscat honores
595 Memnonis orba mei venio, qui fortia frustra
pro patruo tulit arma suo primisque sub annis
occidit a forti (sic vos voluistis) Achille.[17]
Da, precor, huic aliquem, solacia mortis, honorem,
summe deum rector, maternaque vulnera leni.’
600 Iuppiter annuerat, cum Memnonis arduus alto
[1] saevit=pugnat
[2] sed=si
[3] annosa=animosa
[4] vitam pariter regnumque=regnumpariter vitamque=vitam regnum pariterque=vitam pariter patriamque
[5] immiti=insonti
[6] lacerata=lacerat=laceratque=lacerate=laceta=laniata
[7] vocem=voces
[8] iram=ira
[9] pedum=locum
[10] assuetus=adductus=augentis
[11] invocat=involat
[12] nocentem=potentem
[13] sic omnes=et homines
[14] negaverit=negaverat
[15] diesque=deisque
[16] sacrificos=sacrificum=sacrificis=sacrificas
[17] voluistis=statuistis=noluistis
帕里斯和日神的弓箭射死他之後,我暗自[1]
慶幸,‘至少從此再不用怕阿喀琉斯。’
然而到現在,我還得怕他。入土的灰燼
仍殘害這個家族,在墓中他仍是敵人。
505 我如此多產,卻為他忙活!宏偉的伊利昂
已淪陷,民族的悲劇以可怕的一幕收場,
但終於收場。佩爾加蒙只為我存留,
唯我的痛苦未結束。不久前顯赫的王后,
被丈夫和眾多孩兒、女婿、媳婦尊崇,[2]
510 此刻卻遠離親族的墳塋,卑賤地流亡,
做珀涅羅珀的禮物。她定會指着奴隸——[3]
紡毛紗的我,對伊塔卡婦人說:‘這位就是
普里阿摩斯的妻子,赫克托耳的母親。’
這麼多兒子都死了,你本是唯一能減輕
515 我痛苦的人,卻在仇敵的墳前被獻祭。
為仇敵娩下了犧牲!如鐵石長存有何益?
我為何不死?何苦留着我,衰朽的年紀?
殘忍的眾神,若不是讓我見更多人消失,
為何延老嫗的壽數?誰又會相信,特洛伊
520 陷落後,人們還能說普里阿摩斯有福氣?
他死了才真是有福,看不見你被人屠滅,
我的女兒,他同時失去了性命和王國。
王室的少女,我以為你會有像樣的葬禮,
你的骸骨會葬在祖先的莊嚴陵墓里,
525 但這個家族無此好運!你僅有的祭物
是母親的淚水,還有一抔異國的沙土。
我們失去了一切,但仍有支撐我繼續
苟活少許年的理由,母親最疼愛的幼雛,
昔日我眾多男孩中僅存的、最小的嫩秧,
530 波呂多若斯,託付給這片海岸的國王。[4]
我為何還拖延,不將她殘忍的傷口浸入
水中,趕緊洗凈她臉上可怕的血污?”
說完,她邁着蹣跚的步履,朝海岸走去,
一邊扯蒼白的頭髮。不幸的母親吩咐,
535 “特洛伊女人,給我罐子!”她準備盛水,
卻看見衝上沙灘的波呂多若斯的屍骸,[5]
深闊的傷口顯然是色雷斯長矛的作品。
特洛伊婦女尖叫,她卻因痛苦而失聲,
那巨大的悲傷同時吞噬了嗓音和眼裡
540 翻湧的淚水。她像一塊堅硬的岩石,
麻木而茫然,時而盯着前方的地面,
時而抬起陰狠的目光,望向蒼天,
時而端詳兒子的臉龐,時而看傷處,
尤其是傷處。她拿起武器,積聚着憤怒。
545 當她被怒火點燃(彷彿她依然是王后),
便下定決心,並在想象中恣意復仇。
正如失去未斷乳的幼崽而發狂的母獅,
發現了腳印,追蹤着還沒有目睹的惡敵,
赫庫芭等到恨意與悲傷已難分彼此,
550 也是如此,未忘卻怒氣,卻忘了年紀,
去找波呂墨斯托耳,冷血謀殺的策劃者,
要求覲見,聲稱要告訴他一處隱藏的
寶藏,好讓國王轉交給自己的兒子。
貪財成性的色雷斯君主無絲毫懷疑,[6]
555 跟隨她來到秘處,狡詐地以溫言許諾:
“別猶豫,赫庫芭,把你兒子的禮物給我!
你現在和以前給我的一切都會屬於他,
請天神作證!”她眼露凶光,盯着他說話,
盯着他信誓旦旦,怒焰在胸中翻騰,
560 一把揪住他,召集被俘的女人們助陣,
親自將手指插進他背信棄義的雙目,
將它們從臉上摳出(憤怒使得她狠毒),
然後手直探進去,沾滿作惡者的污血,
不是掏掉已不在的眼珠,而是眼窩。
565 國王遭慘禍,色雷斯臣民再無法忍耐,
紛紛拋出標槍和石塊,攻擊這位
特洛伊女人。她卻沙啞地吼叫,咬住
扔來的石頭。雖然為言語而生,試圖
說話的嘴卻發出狂吠。此地仍然在,
570 因此事而得名。她始終記得古老的悲哀,[7]
一直在西托尼伊的原野凄厲地長嚎。[8]
她這番遭遇不僅觸動了特洛伊同胞 奧羅拉與門農
和希臘敵人,甚至觸動了所有神祇,
是的,所有神,就連朱庇特的姐姐和妻子
575 也認為赫庫芭不應該承受這樣的命運。
奧羅拉雖然曾經幫助過伊利昂大軍,
卻無暇為這個城市與赫庫芭的災難傷心。
身邊的家事讓她痛苦,她失去了門農:[9]
絳紅的母親看見他在佛里吉亞平原上
580 喪了命,死於阿喀琉斯的那桿長槍,
她目睹此景,為清晨渲染紅霞的臉色
立刻變蒼白,天空在濃雲後面藏躲。
可是她不忍旁觀兒子的肢體被火焰
最終吞噬,顧不上儀容,任長發披散,
585 不惜放下尊嚴,跪在偉大的朱庇特
面前,一邊哭,一邊以這樣的話勸說:
“雖然我比金色天穹所有的女神都卑賤,
(整個世界上,獻給我的神廟確實最少見),
見你的仍是一位神。我不求你賞我聖殿、
590 享受供奉的節慶和香火繚繞的祭壇,
但你若顧念我一介女流,勞績卻甚多,
每天黎明,都是我看牢黑夜的邊界,
你就會覺得該給我報償。然而這並非
奧羅拉所在意,我也不索要應得的榮輝——
595 我來是因為失去了門農,他徒然為叔父[10]
勇敢地拿起武器,卻在青春的年數
(如你們所願)被強大的阿喀琉斯屠戮。
至高的神王,求你多少賜他些榮譽,
告慰他的死,療治一位母親的傷口。”
600 朱庇特點頭稱善。門農高大的柴丘
[1] 參考本書第十二卷597-606行。
[2] 根據許基努斯的說法,普里阿摩斯共有54個孩子,其中赫庫芭生了17個。
[3] 珀涅羅珀是尤利西斯的妻子。
[4] “這片海岸”指色雷斯,對應的原文是Ismario(伊斯馬洛斯的),因為伊斯馬洛斯山在色雷斯。
[5] 在歐里庇得斯的版本里,是一位侍女最先看見波呂多若斯的屍體。
[6] “色雷斯君主”對應的原文是Odrysius(奧德魯塞人)。
[7] 斯特拉波說此地在色雷斯的克爾索涅索斯(Chersonesus),名叫kynos sēma,意為“母狗的墳墓”。
[8] 西托尼伊人是古代色雷斯的一個民族。
[9] 門農(Memnon)是黎明女神奧羅拉和提托諾斯的兒子,埃塞俄比亞國王,率軍援助特洛伊,後被阿喀琉斯所殺。
[10] 提托諾斯是上一任特洛伊國王拉俄墨冬的長子,普里阿摩斯也是拉俄墨冬的兒子,所以他是門農的叔父。