《變形記》第13卷401-500行

vela dat, ut referat Tirynthia tela, sagittas.
Quae postquam ad Graios, domino comitante, revexit
imposita est sero tandem manus ultima bello.
Troia simul Priamusque cadunt; Priameia coniunx
405 perdidit infelix hominis post omnia formam
externasque novo latratu terruit auras,
longus in angustum qua clauditur Hellespontus.
Ilion ardebat neque adhuc consederat ignis
exiguumque senis Priami Iovis ara cruorem
410 combiberat; tractata comis antistita Phoebi
non profecturas tendebat ad aethera palmas.
Dardanidas matres patriorum signa deorum,
dum licet, amplexas succensaque templa tenentes
invidiosa trahunt victores praemia Grai.
415 Mittitur Astyanax illis de turribus, unde
pugnantem pro se proavitaque regna tuentem[1]
saepe videre patrem monstratum a matre solebat.
Iamque viam suadet Boreas flatuque secundo
carbasa mota sonant, iubet uti navita ventis.[2]
420 ‘Troia, vale! Rapimur’ clamant; dant oscula terrae
Troades et patriae fumantia tecta relinquunt.
Ultima conscendit classem (miserabile visu)[3]
in mediis Hecube natorum inventa sepulcris;
prensantem tumulos atque ossibus oscula dantem
425 Dulichiae traxere manus; tamen unius hausit[4]
inque sinu cineres secum tulit Hectoris haustos
Hectoris in tumulo canum de vertice crinem,
inferias inopes, crinem lacrimasque reliquit.[5]
Est, ubi Troia fuit, Phrygiae contraria tellus
430 Bistoniis habitata viris; Polymestoris illic
regia dives erat, cui te commisit alendum
clam, Polydore, pater Phrygiisque removit ab armis,[6]
consilium sapiens, sceleris nisi praemia magnas
adiecisset opes, animi irritamen avari.
435 Ut cecidit fortuna Phrygum, capit impius ensem
rex Thracum iuguloque sui demisit alumni;
et, tamquam tolli cum corpore crimina possent,
exanimem scopulo subiectas misit in undas.
Litore Threicio classem religarat Atrides,
440 dum mare pacatum, dum ventus amicior esset.[7]
Hic subito, quantus cum viveret esse solebat,
exit humo late rupta similisque minanti
temporis illius vultum referebat Achilles,
quo ferus iniusto petiit Agamemnona ferro
445 ‘Immemores’ que ‘mei disceditis,’ inquit ‘Achivi,
obrutaque est mecum virtutis gratia nostrae?[8]
Ne facite; utque meum non sit sine honore sepulcrum,
placet Achilleos mactata Polyxena manes.’[9]
Dixit et immiti sociis parentibus umbrae
450 rapta sinu matris, quam iam prope sola fovebat,
fortis et infelix et plus quam femina virgo
ducitur ad tumulum diroque fit hostia busto.
Quae memor ipsa sui, postquam crudelibus aris
admota est sensitque sibi fera sacra parari
455 utque Neoptolemum stantem ferrumque tenentem
utque suo vidit figentem lumina vultu:[10]
‘Utere iamdudum generoso sanguine’; dixit
‘nulla mora est; aut tu iugulo vel pectore telum
conde meo’; iugulumque simul pectusque retexit.
460 ‘Scilicet haud ulli servire Polyxena vellem;
haud per tale sacrum numen placabitis ullum.
Mors tantum vellem matrem mea fallere posset;[11]
mater obest minuitque necis mihi gaudia, quamvis
non mea mors illi, verum sua vita gemenda est.[12]
465 Vos modo, ne Stygios adeam non libera manes,
este procul, si iusta peto, tactuque viriles
virgineo removete manus; acceptior illi,
quisquis is est, quem caede mea placare paratis,
liber erit sanguis; siquos tamen ultima nostri
470 verba movent oris (Priami vos filia regis,[13]
non captiva rogat) genetrici corpus inemptum[14]
reddite; neve auro redimat ius triste sepulcri,
sed lacrimis. Tunc, cum poterat, redimebat et auro.’
Dixerat; at populus lacrimas, quas illa tenebat,
475 non tenet; ipse etiam flens invitusque sacerdos
praebita coniecto rupit praecordia ferro.
Illa, super terram defecto poplite labens,
pertulit intrepidos ad fata novissima vultus.
Tunc quoque cura fuit partes velare tegendas,[15]
480 cum caderet, castique decus servare pudoris.[16]
Troades excipiunt deploratosque recensent
Priamidas et quid dederit domus una cruoris;
teque gemunt, virgo, teque, o modo regia coniunx,
regia dicta parens, Asiae florentis imago,
485 nunc etiam praedae mala sors, quam victor Ulixes
esse suam nollet, nisi quod tamen Hectora partu
ediderat; dominum matri vix repperit Hector.
Quae corpus complexa animae tam fortis inane,
quas totiens patriae dederat natisque viroque,
490 huic quoque dat lacrimas; lacrimas in vulnere fundit
osculaque ore tegit consuetaque pectora plangit
canitiemque suam concreto in sanguine verrens,[17]
plura quidem, sed et haec laniato pectore dixit:
‘Nata, tuae (quid enim superest?) dolor ultime matris
495 nata, iaces; videoque tuum, mea vulnera, vulnus.[18]
Et, ne perdiderim quemquam sine caede meorum,
tu quoque vulnus habes. At te, quia femina, rebar
a ferro tutam; cecidisti et femina ferro;
totque tuos idem fratres, te perdidit idem,[19]
500 exitium Troiae nostrique orbator, Achilles.

[1] tuentem=tenentem
[2] ventis=velis
[3] miserabile=mirabile
[4] traxere=rapuere
[5] crinem=crimen=cineres
[6] armis=arvis=agris=amis=aurus=horis=aris
[7] pacatum=placatum
[8] gratia=gloria
[9] mactata=intacta
[10] suo=suos; lumina vultu=lumine vultus
[11] tantum=tandem
[12] gemenda=cremanda=tremenda
[13] verba=vota
[14] non=nunc
[15] velare tegendas=celare pudendas
[16] cum=dum
[17] concreto in sanguine verrens=concretam sanguine vellensconcretam sanguine verrens
[18] tuum mea vulnera vulnus=tuum mea vulnera pectus= =meum tua vulnera vulnus=meum tua vulnera pectus
[19] idem fratres=idem est fratres=fratresque idem

而惡名遠揚),取回提林斯勇士的弓箭。
當他帶着武器和它們的新主人回返,[1]
便觸發了這場漫漫戰爭的最後機樞。
特洛伊和普里阿摩斯一起倒下,失去 赫庫芭的痛苦
405 一切之後,可憐的赫庫芭又失去人形,[2]
她奇怪的狂吠令異域的空氣悚然心驚[3]
(細長的赫勒斯龐圖斯在此縮成海峽)。[4]
伊利昂被烈焰包圍,火勢一直未消歇,
朱庇特祭壇浸透了年邁國王的衰血。
410 日神福玻斯的女祭司,被敵人拽着長發,[5]
向蒼天伸出雙手,卻沒有任何用處。
達爾達尼亞的婦女們竭力抱着先祖
傳下的神像,蜷縮在熊熊燃燒的神廟中,
卻都被希臘人拖走,作為戰利品爭搶。
415 阿斯蒂阿納克斯也遭人自高塔推下,[6]
他常常在那裡,順着母親的手指,俯察
遠處為自己、也為祖先奮戰的父親。[7]
玻瑞阿斯已經在催人們出發,順風[8]
噼啪吹打着布帆,水手已準備啟程。
420 “別了,特洛伊!我們不得已!”被擄女人
哭喊着,吻故國的泥土,拋下冒煙的房舍。
最後登船的是赫庫芭(那場景催人淚落),
她是在眾位兒子的墓塋間被敵軍擒住,
緊攥着墳丘不放,親吻着他們的屍骨,
425 尤利西斯卻將她拖走。然而她挖出了
赫克托耳一人的灰燼,在懷中包裹,
在赫克托耳墳前也拔下了一綹銀絲,
獻上頭髮和眼淚,作為寒酸的祭禮。
在佛里吉亞對面有一塊比斯托尼亞人[9]
430 居住的土地,波呂墨斯托耳豪奢的王宮[10]
就在那裡。波呂多若斯,父親秘密
將你交給他撫養,遠離特洛伊的戰事。
方案很明智,倘若他不曾添上豐厚的
財物——罪行的報償,慫恿貪慾的誘惑。[11]
435 聽聞特洛伊覆滅,邪惡的色雷斯國王
立刻操起劍,扎進被監護孩子的喉嚨。
彷彿謀殺能夠與受害者的屍體一同
抹掉,他又將殘軀從崖頂推入海浪。
阿伽門農命艦隊停靠在色雷斯岸邊,
440 等大海恢復平靜,風向更適合回返。
在此地,突然,像他未死時一樣魁梧,
阿喀琉斯從豁然開裂的土地中迸出,
面色陰暗猙獰,表情如同他持劍
狂暴而憤怒地挑戰阿伽門農的那天。[12]
445 “希臘人,”他說,“你們就這樣拋下我走了?
對所有功勞的感激就這樣跟着我埋了?
決不能如此!我的墳墓不可以少了尊榮,
快殺掉波呂克塞娜,安撫我的鬼魂!”[13]
同伴遵從了無情幽靈的要求,從母親
450 懷中奪走她在世間幾乎僅存的命根——
堅強而不幸的少女,勇氣遠勝婦人,
被拽向墳前,變成殘忍土堆的祭品。
來到可怕的祭壇前,意識到凶蠻的儀式
正為自己而準備,她仍然保持着威儀。
455 見尼奧普托列墨斯正握劍站在身旁,[14]
一對眼睛牢牢鎖定在自己的臉上,
“來吧,”她說,“讓我這高貴的血流濺,
趕緊動手,喉嚨還是胸膛,任你選!”
言畢,她扯開衣衫,露出喉嚨和胸膛。
460 “任何人的奴隸波呂克塞娜都絕對不當!
但你們這樣的獻祭怎可能打動神靈?
我只是希望我的死能夠瞞過母親。
母親是牽絆,沖淡死給我的快樂,雖然
她不該悲悼我的死,該哀嘆她的殘年。
465 只求你們站遠些,好讓我自由地加入
幽冥的鬼魂,若我所請算公平,切勿
用男人的手碰我的處子身!這樣,不管
你們殺我是為了安撫誰,他才會欣然
接受我自由的鮮血。如果我最後的言辭
470 能打動任何人(這是國王的女兒,而不是
俘虜在祈求),請將我屍體無償地交給
母親,別讓她用黃金、而是用眼淚換回
葬禮的傷心權利。她此前已付過贖金。”
雖然她未哭,圍觀的民眾卻情不自禁,
475 涕泗縱橫,甚至祭司也忍不住悲傷,
違心地將利劍刺入迎上前來的胸膛。
她雙膝已癱軟,身子沉向地面,剛毅
凜然的神色保持到生命終結之時。
甚至在倒下的瞬間,她還能刻意遮住
480 應隱藏的部位,守護貞潔品格的榮譽。
特洛伊婦女收殮了屍首,清點着王族
死去的人數,回顧着王室的血腥遭遇,
為你,少女,還有你,王后和母親,哀吟!
彷彿在昨日,她還是繁盛亞細亞的化身,
485 現在卻比普通的俘虜還可憐,若不是
她曾經誕下赫克托耳,連尤利西斯[15]
都不肯要她。兒子為母親難覓到主人!
她摟着女兒的屍身(她那顆逝去的靈魂
多勇敢),也為她灑下一再為祖國、兒子
490 和丈夫灑下的淚水。淚落進她的傷口裡,
吻覆遍她的臉,悲悼的手又一次捶擊
乳房,如霜的白髮掃過凝固的血跡。
她撕扯着胸膛,不住地傾瀉哀傷之語:
“女兒啊,母親最後的苦痛(我可有剩餘?),
495 你死了,我看見你的傷口——我自己的傷口。
唯恐我有一個孩子不流血就喪命,你也有
傷口。可是我一直以為,你既然是女人,
就不會挨劍,你最終還是在劍下斷魂。
殺了你那麼多兄弟,阿喀琉斯又殺你,
500 他毀了特洛伊,讓我的殘年孤苦無依。

[1] “提林斯勇士的弓箭”指海格力斯的弓箭,“它們的新主人”指菲羅克忒特斯,參考本書第九卷229-233行。
[2] 赫庫芭是特洛伊王后。
[3] “異域”指色雷斯。
[4] 赫勒斯龐圖斯即達達尼爾海峽。
[5] “日神福玻斯的女祭司”指卡珊德拉,她被小埃阿斯強姦後,淪為阿伽門農的俘虜,後被他妻子克呂泰墨斯特拉殺害。
[6] 阿斯蒂阿納克斯(Astyanax)是赫克托耳和安德洛瑪刻唯一的兒子,特洛伊的王孫,城市陷落後被尤利西斯推下高塔摔死。
[7] “母親”和“父親”分別指安德洛瑪刻和赫克托耳。
[8] “玻瑞阿斯”即北風。
[9] 比斯托尼亞(Bistonia)位於色雷斯境內。
[10] 波呂墨斯托耳(Polymestor),也叫波林涅斯托耳(Polymnestor),是色雷斯國王,普里阿摩斯女兒伊利俄涅(Ilione)的丈夫,普里阿摩斯幼子波呂多若斯(Polydorus)的姐夫。
[11] 波呂多若斯的名字(古希臘語Polydōros)的意思就是“許多禮物”。
[12] 阿喀琉斯的憤怒是荷馬史詩《伊利亞特》開篇的內容,在特洛伊戰爭中,他因為與統帥阿伽門農爭奪女奴布里塞伊斯拔劍相向。
[13] 波呂克塞娜(Polyxena)是特洛伊國王普里阿摩斯之女,在希臘聯軍圍城之時,特洛伊人假裝講和,讓波呂克塞娜與阿喀琉斯訂婚。
[14] 尼奧普托列墨斯(Neoptolemus)即阿喀琉斯之子皮洛士的別名,這個名字對應的古希臘語(Neoptolemos)意思是“新戰士”,皮洛士(Pyrrhus)對應的古希臘語(Pyrrhos)意思則是“紅髮的”。
[15] 赫庫芭被分給了尤利西斯。