《变形记》第13卷501-600行

At postquam cecidit Paridis Phoebique sagittis,
“nunc certe,” dixi, “non est metuendus Achilles”;
nunc quoque mi metuendus erat; cinis ipse sepulti
in genus hoc saevit; tumulo quoque sensimus hostem;[1]
505 Aeacidae fecunda fui. Iacet Ilion ingens
eventuque gravi finita est publica clades,
sed finita tamen; soli mihi Pergama restant[2]
in cursuque meus dolor est. Modo maxima rerum,
tot generis gnatisque potens nuribusque viroque,
510 nunc trahor exul, inops, tumulis avolsa meorum,
Penelopae munus; quae me data pensa trahentem
matribus ostendens Ithacis: “Haec Hectoris illa est
clara parens, haec est” dicet “Priameia coniunx.”
Postque tot amissos tu nunc, quae sola levabas
515 maternos luctus, hostilia busta piasti.
Inferias hosti peperi. quo ferrea resto?
Quidve moror? Quo me servas, annosa senectus?[3]
Quo, di crudeles, nisi quo nova funera cernam,
vivacem differtis anum? Quis posse putaret
520 felicem Priamum post diruta Pergama dici?
Felix morte sua est; nec te, mea nata, peremptam
adspicit et vitam pariter regnumque reliquit.[4]
At, puto, funeribus donabere, regia virgo,
condeturque tuum monumentis corpus avitis.
525 Non haec est fortuna domus; tibi munera matris
contingent fletus peregrinaeque haustus harenae.
Omnia perdidimus; superest, cur vivere tempus
in breve sustineam, proles gratissima matri,
nunc solus, quondam minimus de stirpe virili,
530 has datus Ismario regi Polydorus in oras.
Quid moror interea crudelia vulnera lymphis
abluere et sparsos immiti sanguine vultus?’[5]
Dixit et ad litus passu processit anili,
albentes lacerata comas. ‘Date, Troades, urnam’[6]
535 dixerat infelix, liquidas hauriret ut undas
adspicit eiectum Polydori in litore corpus
factaque Threiciis ingentia vulnera telis.
Troades exclamant; obmutuit illa dolore
et pariter vocem lacrimasque introrsus obortas[7]
540 devorat ipse dolor; duroque simillima saxo
torpet et adversa figit modo lumina terra,
interdum torvos sustollit ad aethera vultus,
nunc positi spectat vultum, nunc vulnera nati,
vulnera praecipue; seque armat et instruit iram.[8]
545 Qua simul exarsit, tamquam regina maneret,
ulcisci statuit poenaeque in imagine tota est;
utque furit catulo lactente orbata leaena,
signaque nancta pedum sequitur, quem non videt, hostem,[9]
sic Hecube, postquam cum luctu miscuit iram,
550 non oblita animorum, annorum oblita suorum,
vadit ad artificem dirae, Polymestora, caedis
colloquiumque petit; nam se monstrare relictum
velle latens illi, quod nato redderet, aurum.
Credidit Odrysius praedaeque assuetus amore[10]
555 in secreta venit. Tum blando callidus ore:
‘Tolle moras, Hecube’; dixit ‘da munera nato;
omne fore illius quod das, quod et ante dedisti,
per superos iuro.’ Spectat truculenta loquentem
falsaque iurantem tumidaque exaestuat ira
560 atque ita correpto captivarum agmina matrum
invocat et digitos in perfida lumina condit[11]
expilatque genis oculos (facit ira nocentem)[12]
immergitque manus foedataque sanguine sonti
non lumen (neque enim superest) loca luminis haurit.
565 Clade sui Thracum gens irritata tyranni
Troada telorum lapidumque incessere iactu
coepit; at haec missum rauco cum murmure saxum
morsibus insequitur rictuque in verba parato
latravit, conata loqui; locus extat et ex re
570 nomen habet veterumque diu memor illa malorum
tum quoque Sithonios ululavit maesta per agros.
Illius Troasque suos hostesque Pelasgos,
illius fortuna deos quoque moverat omnes,
sic omnes, ut et ipsa Iovis coniunxque sororque[13]
575 eventus Hecubam meruisse negaverit illos.[14]
Non vacat Aurorae, quamquam isdem faverat armis
cladibus et casu Troiaeque Hecubaeque moveri.
Cura deam propior luctusque domesticus angit
Memnonis amissi, Phrygiis quem lutea campis
580 vidit Achillea pereuntem cuspide mater;
vidit et ille color, quo matutina rubescunt
tempora, palluerat latuitque in nubibus aether.
At non impositos supremis ignibus artus
sustinuit spectare parens, sed crine soluto,
585 sicut erat, magni genibus procumbere non est
dedignata Iovis lacrimisque has addere voces
‘Omnibus inferior, quas sustinet aureus aether
(nam mihi sunt totum rarissima templa per orbem),
diva tamen veni, non ut delubra diesque[15]
590 des mihi sacrificos caliturasque ignibus aras:[16]
si tamen adspicias, quantum tibi femina praestem,
tum cum luce nova noctis confinia servo,
praemia danda putes; sed non ea cura neque hic est
nunc status Aurorae, meritos ut poscat honores
595 Memnonis orba mei venio, qui fortia frustra
pro patruo tulit arma suo primisque sub annis
occidit a forti (sic vos voluistis) Achille.[17]
Da, precor, huic aliquem, solacia mortis, honorem,
summe deum rector, maternaque vulnera leni.’
600 Iuppiter annuerat, cum Memnonis arduus alto

[1] saevit=pugnat
[2] sed=si
[3] annosa=animosa
[4] vitam pariter regnumque=regnumpariter vitamque=vitam regnum pariterque=vitam pariter patriamque
[5] immiti=insonti
[6] lacerata=lacerat=laceratque=lacerate=laceta=laniata
[7] vocem=voces
[8] iram=ira
[9] pedum=locum
[10] assuetus=adductus=augentis
[11] invocat=involat
[12] nocentem=potentem
[13] sic omnes=et homines
[14] negaverit=negaverat
[15] diesque=deisque
[16] sacrificos=sacrificum=sacrificis=sacrificas
[17] voluistis=statuistis=noluistis

帕里斯和日神的弓箭射死他之后,我暗自[1]
庆幸,‘至少从此再不用怕阿喀琉斯。’
然而到现在,我还得怕他。入土的灰烬
仍残害这个家族,在墓中他仍是敌人。
505 我如此多产,却为他忙活!宏伟的伊利昂
已沦陷,民族的悲剧以可怕的一幕收场,
但终于收场。佩尔加蒙只为我存留,
唯我的痛苦未结束。不久前显赫的王后,
被丈夫和众多孩儿、女婿、媳妇尊崇,[2]
510 此刻却远离亲族的坟茔,卑贱地流亡,
做珀涅罗珀的礼物。她定会指着奴隶——[3]
纺毛纱的我,对伊塔卡妇人说:‘这位就是
普里阿摩斯的妻子,赫克托耳的母亲。’
这么多儿子都死了,你本是唯一能减轻
515 我痛苦的人,却在仇敌的坟前被献祭。
为仇敌娩下了牺牲!如铁石长存有何益?
我为何不死?何苦留着我,衰朽的年纪?
残忍的众神,若不是让我见更多人消失,
为何延老妪的寿数?谁又会相信,特洛伊
520 陷落后,人们还能说普里阿摩斯有福气?
他死了才真是有福,看不见你被人屠灭,
我的女儿,他同时失去了性命和王国。
王室的少女,我以为你会有像样的葬礼,
你的骸骨会葬在祖先的庄严陵墓里,
525 但这个家族无此好运!你仅有的祭物
是母亲的泪水,还有一抔异国的沙土。
我们失去了一切,但仍有支撑我继续
苟活少许年的理由,母亲最疼爱的幼雏,
昔日我众多男孩中仅存的、最小的嫩秧,
530 波吕多若斯,托付给这片海岸的国王。[4]
我为何还拖延,不将她残忍的伤口浸入
水中,赶紧洗净她脸上可怕的血污?”
说完,她迈着蹒跚的步履,朝海岸走去,
一边扯苍白的头发。不幸的母亲吩咐,
535 “特洛伊女人,给我罐子!”她准备盛水,
却看见冲上沙滩的波吕多若斯的尸骸,[5]
深阔的伤口显然是色雷斯长矛的作品。
特洛伊妇女尖叫,她却因痛苦而失声,
那巨大的悲伤同时吞噬了嗓音和眼里
540 翻涌的泪水。她像一块坚硬的岩石,
麻木而茫然,时而盯着前方的地面,
时而抬起阴狠的目光,望向苍天,
时而端详儿子的脸庞,时而看伤处,
尤其是伤处。她拿起武器,积聚着愤怒。
545 当她被怒火点燃(仿佛她依然是王后),
便下定决心,并在想象中恣意复仇。
正如失去未断乳的幼崽而发狂的母狮,
发现了脚印,追踪着还没有目睹的恶敌,
赫库芭等到恨意与悲伤已难分彼此,
550 也是如此,未忘却怒气,却忘了年纪,
去找波吕墨斯托耳,冷血谋杀的策划者,
要求觐见,声称要告诉他一处隐藏的
宝藏,好让国王转交给自己的儿子。
贪财成性的色雷斯君主无丝毫怀疑,[6]
555 跟随她来到秘处,狡诈地以温言许诺:
“别犹豫,赫库芭,把你儿子的礼物给我!
你现在和以前给我的一切都会属于他,
请天神作证!”她眼露凶光,盯着他说话,
盯着他信誓旦旦,怒焰在胸中翻腾,
560 一把揪住他,召集被俘的女人们助阵,
亲自将手指插进他背信弃义的双目,
将它们从脸上抠出(愤怒使得她狠毒),
然后手直探进去,沾满作恶者的污血,
不是掏掉已不在的眼珠,而是眼窝。
565 国王遭惨祸,色雷斯臣民再无法忍耐,
纷纷抛出标枪和石块,攻击这位
特洛伊女人。她却沙哑地吼叫,咬住
扔来的石头。虽然为言语而生,试图
说话的嘴却发出狂吠。此地仍然在,
570 因此事而得名。她始终记得古老的悲哀,[7]
一直在西托尼伊的原野凄厉地长嚎。[8]
她这番遭遇不仅触动了特洛伊同胞 奥罗拉与门农
和希腊敌人,甚至触动了所有神祇,
是的,所有神,就连朱庇特的姐姐和妻子
575 也认为赫库芭不应该承受这样的命运。
奥罗拉虽然曾经帮助过伊利昂大军,
却无暇为这个城市与赫库芭的灾难伤心。
身边的家事让她痛苦,她失去了门农:[9]
绛红的母亲看见他在佛里吉亚平原上
580 丧了命,死于阿喀琉斯的那杆长枪,
她目睹此景,为清晨渲染红霞的脸色
立刻变苍白,天空在浓云后面藏躲。
可是她不忍旁观儿子的肢体被火焰
最终吞噬,顾不上仪容,任长发披散,
585 不惜放下尊严,跪在伟大的朱庇特
面前,一边哭,一边以这样的话劝说:
“虽然我比金色天穹所有的女神都卑贱,
(整个世界上,献给我的神庙确实最少见),
见你的仍是一位神。我不求你赏我圣殿、
590 享受供奉的节庆和香火缭绕的祭坛,
但你若顾念我一介女流,劳绩却甚多,
每天黎明,都是我看牢黑夜的边界,
你就会觉得该给我报偿。然而这并非
奥罗拉所在意,我也不索要应得的荣辉——
595 我来是因为失去了门农,他徒然为叔父[10]
勇敢地拿起武器,却在青春的年数
(如你们所愿)被强大的阿喀琉斯屠戮。
至高的神王,求你多少赐他些荣誉,
告慰他的死,疗治一位母亲的伤口。”
600 朱庇特点头称善。门农高大的柴丘

[1] 参考本书第十二卷597-606行。
[2] 根据许基努斯的说法,普里阿摩斯共有54个孩子,其中赫库芭生了17个。
[3] 珀涅罗珀是尤利西斯的妻子。
[4] “这片海岸”指色雷斯,对应的原文是Ismario(伊斯马洛斯的),因为伊斯马洛斯山在色雷斯。
[5] 在欧里庇得斯的版本里,是一位侍女最先看见波吕多若斯的尸体。
[6] “色雷斯君主”对应的原文是Odrysius(奥德鲁塞人)。
[7] 斯特拉波说此地在色雷斯的克尔索涅索斯(Chersonesus),名叫kynos sēma,意为“母狗的坟墓”。
[8] 西托尼伊人是古代色雷斯的一个民族。
[9] 门农(Memnon)是黎明女神奥罗拉和提托诺斯的儿子,埃塞俄比亚国王,率军援助特洛伊,后被阿喀琉斯所杀。
[10] 提托诺斯是上一任特洛伊国王拉俄墨冬的长子,普里阿摩斯也是拉俄墨冬的儿子,所以他是门农的叔父。