vela dat, ut referat Tirynthia tela, sagittas.
Quae postquam ad Graios, domino comitante, revexit
imposita est sero tandem manus ultima bello.
Troia simul Priamusque cadunt; Priameia coniunx
405 perdidit infelix hominis post omnia formam
externasque novo latratu terruit auras,
longus in angustum qua clauditur Hellespontus.
Ilion ardebat neque adhuc consederat ignis
exiguumque senis Priami Iovis ara cruorem
410 combiberat; tractata comis antistita Phoebi
non profecturas tendebat ad aethera palmas.
Dardanidas matres patriorum signa deorum,
dum licet, amplexas succensaque templa tenentes
invidiosa trahunt victores praemia Grai.
415 Mittitur Astyanax illis de turribus, unde
pugnantem pro se proavitaque regna tuentem[1]
saepe videre patrem monstratum a matre solebat.
Iamque viam suadet Boreas flatuque secundo
carbasa mota sonant, iubet uti navita ventis.[2]
420 ‘Troia, vale! Rapimur’ clamant; dant oscula terrae
Troades et patriae fumantia tecta relinquunt.
Ultima conscendit classem (miserabile visu)[3]
in mediis Hecube natorum inventa sepulcris;
prensantem tumulos atque ossibus oscula dantem
425 Dulichiae traxere manus; tamen unius hausit[4]
inque sinu cineres secum tulit Hectoris haustos
Hectoris in tumulo canum de vertice crinem,
inferias inopes, crinem lacrimasque reliquit.[5]
Est, ubi Troia fuit, Phrygiae contraria tellus
430 Bistoniis habitata viris; Polymestoris illic
regia dives erat, cui te commisit alendum
clam, Polydore, pater Phrygiisque removit ab armis,[6]
consilium sapiens, sceleris nisi praemia magnas
adiecisset opes, animi irritamen avari.
435 Ut cecidit fortuna Phrygum, capit impius ensem
rex Thracum iuguloque sui demisit alumni;
et, tamquam tolli cum corpore crimina possent,
exanimem scopulo subiectas misit in undas.
Litore Threicio classem religarat Atrides,
440 dum mare pacatum, dum ventus amicior esset.[7]
Hic subito, quantus cum viveret esse solebat,
exit humo late rupta similisque minanti
temporis illius vultum referebat Achilles,
quo ferus iniusto petiit Agamemnona ferro
445 ‘Immemores’ que ‘mei disceditis,’ inquit ‘Achivi,
obrutaque est mecum virtutis gratia nostrae?[8]
Ne facite; utque meum non sit sine honore sepulcrum,
placet Achilleos mactata Polyxena manes.’[9]
Dixit et immiti sociis parentibus umbrae
450 rapta sinu matris, quam iam prope sola fovebat,
fortis et infelix et plus quam femina virgo
ducitur ad tumulum diroque fit hostia busto.
Quae memor ipsa sui, postquam crudelibus aris
admota est sensitque sibi fera sacra parari
455 utque Neoptolemum stantem ferrumque tenentem
utque suo vidit figentem lumina vultu:[10]
‘Utere iamdudum generoso sanguine’; dixit
‘nulla mora est; aut tu iugulo vel pectore telum
conde meo’; iugulumque simul pectusque retexit.
460 ‘Scilicet haud ulli servire Polyxena vellem;
haud per tale sacrum numen placabitis ullum.
Mors tantum vellem matrem mea fallere posset;[11]
mater obest minuitque necis mihi gaudia, quamvis
non mea mors illi, verum sua vita gemenda est.[12]
465 Vos modo, ne Stygios adeam non libera manes,
este procul, si iusta peto, tactuque viriles
virgineo removete manus; acceptior illi,
quisquis is est, quem caede mea placare paratis,
liber erit sanguis; siquos tamen ultima nostri
470 verba movent oris (Priami vos filia regis,[13]
non captiva rogat) genetrici corpus inemptum[14]
reddite; neve auro redimat ius triste sepulcri,
sed lacrimis. Tunc, cum poterat, redimebat et auro.’
Dixerat; at populus lacrimas, quas illa tenebat,
475 non tenet; ipse etiam flens invitusque sacerdos
praebita coniecto rupit praecordia ferro.
Illa, super terram defecto poplite labens,
pertulit intrepidos ad fata novissima vultus.
Tunc quoque cura fuit partes velare tegendas,[15]
480 cum caderet, castique decus servare pudoris.[16]
Troades excipiunt deploratosque recensent
Priamidas et quid dederit domus una cruoris;
teque gemunt, virgo, teque, o modo regia coniunx,
regia dicta parens, Asiae florentis imago,
485 nunc etiam praedae mala sors, quam victor Ulixes
esse suam nollet, nisi quod tamen Hectora partu
ediderat; dominum matri vix repperit Hector.
Quae corpus complexa animae tam fortis inane,
quas totiens patriae dederat natisque viroque,
490 huic quoque dat lacrimas; lacrimas in vulnere fundit
osculaque ore tegit consuetaque pectora plangit
canitiemque suam concreto in sanguine verrens,[17]
plura quidem, sed et haec laniato pectore dixit:
‘Nata, tuae (quid enim superest?) dolor ultime matris
495 nata, iaces; videoque tuum, mea vulnera, vulnus.[18]
Et, ne perdiderim quemquam sine caede meorum,
tu quoque vulnus habes. At te, quia femina, rebar
a ferro tutam; cecidisti et femina ferro;
totque tuos idem fratres, te perdidit idem,[19]
500 exitium Troiae nostrique orbator, Achilles.
[1] tuentem=tenentem
[2] ventis=velis
[3] miserabile=mirabile
[4] traxere=rapuere
[5] crinem=crimen=cineres
[6] armis=arvis=agris=amis=aurus=horis=aris
[7] pacatum=placatum
[8] gratia=gloria
[9] mactata=intacta
[10] suo=suos; lumina vultu=lumine vultus
[11] tantum=tandem
[12] gemenda=cremanda=tremenda
[13] verba=vota
[14] non=nunc
[15] velare tegendas=celare pudendas
[16] cum=dum
[17] concreto in sanguine verrens=concretam sanguine vellensconcretam sanguine verrens
[18] tuum mea vulnera vulnus=tuum mea vulnera pectus= =meum tua vulnera vulnus=meum tua vulnera pectus
[19] idem fratres=idem est fratres=fratresque idem
而恶名远扬),取回提林斯勇士的弓箭。
当他带着武器和它们的新主人回返,[1]
便触发了这场漫漫战争的最后机枢。
特洛伊和普里阿摩斯一起倒下,失去 赫库芭的痛苦
405 一切之后,可怜的赫库芭又失去人形,[2]
她奇怪的狂吠令异域的空气悚然心惊[3]
(细长的赫勒斯庞图斯在此缩成海峡)。[4]
伊利昂被烈焰包围,火势一直未消歇,
朱庇特祭坛浸透了年迈国王的衰血。
410 日神福玻斯的女祭司,被敌人拽着长发,[5]
向苍天伸出双手,却没有任何用处。
达尔达尼亚的妇女们竭力抱着先祖
传下的神像,蜷缩在熊熊燃烧的神庙中,
却都被希腊人拖走,作为战利品争抢。
415 阿斯蒂阿纳克斯也遭人自高塔推下,[6]
他常常在那里,顺着母亲的手指,俯察
远处为自己、也为祖先奋战的父亲。[7]
玻瑞阿斯已经在催人们出发,顺风[8]
噼啪吹打着布帆,水手已准备启程。
420 “别了,特洛伊!我们不得已!”被掳女人
哭喊着,吻故国的泥土,抛下冒烟的房舍。
最后登船的是赫库芭(那场景催人泪落),
她是在众位儿子的墓茔间被敌军擒住,
紧攥着坟丘不放,亲吻着他们的尸骨,
425 尤利西斯却将她拖走。然而她挖出了
赫克托耳一人的灰烬,在怀中包裹,
在赫克托耳坟前也拔下了一绺银丝,
献上头发和眼泪,作为寒酸的祭礼。
在佛里吉亚对面有一块比斯托尼亚人[9]
430 居住的土地,波吕墨斯托耳豪奢的王宫[10]
就在那里。波吕多若斯,父亲秘密
将你交给他抚养,远离特洛伊的战事。
方案很明智,倘若他不曾添上丰厚的
财物——罪行的报偿,怂恿贪欲的诱惑。[11]
435 听闻特洛伊覆灭,邪恶的色雷斯国王
立刻操起剑,扎进被监护孩子的喉咙。
仿佛谋杀能够与受害者的尸体一同
抹掉,他又将残躯从崖顶推入海浪。
阿伽门农命舰队停靠在色雷斯岸边,
440 等大海恢复平静,风向更适合回返。
在此地,突然,像他未死时一样魁梧,
阿喀琉斯从豁然开裂的土地中迸出,
面色阴暗狰狞,表情如同他持剑
狂暴而愤怒地挑战阿伽门农的那天。[12]
445 “希腊人,”他说,“你们就这样抛下我走了?
对所有功劳的感激就这样跟着我埋了?
决不能如此!我的坟墓不可以少了尊荣,
快杀掉波吕克塞娜,安抚我的鬼魂!”[13]
同伴遵从了无情幽灵的要求,从母亲
450 怀中夺走她在世间几乎仅存的命根——
坚强而不幸的少女,勇气远胜妇人,
被拽向坟前,变成残忍土堆的祭品。
来到可怕的祭坛前,意识到凶蛮的仪式
正为自己而准备,她仍然保持着威仪。
455 见尼奥普托列墨斯正握剑站在身旁,[14]
一对眼睛牢牢锁定在自己的脸上,
“来吧,”她说,“让我这高贵的血流溅,
赶紧动手,喉咙还是胸膛,任你选!”
言毕,她扯开衣衫,露出喉咙和胸膛。
460 “任何人的奴隶波吕克塞娜都绝对不当!
但你们这样的献祭怎可能打动神灵?
我只是希望我的死能够瞒过母亲。
母亲是牵绊,冲淡死给我的快乐,虽然
她不该悲悼我的死,该哀叹她的残年。
465 只求你们站远些,好让我自由地加入
幽冥的鬼魂,若我所请算公平,切勿
用男人的手碰我的处子身!这样,不管
你们杀我是为了安抚谁,他才会欣然
接受我自由的鲜血。如果我最后的言辞
470 能打动任何人(这是国王的女儿,而不是
俘虏在祈求),请将我尸体无偿地交给
母亲,别让她用黄金、而是用眼泪换回
葬礼的伤心权利。她此前已付过赎金。”
虽然她未哭,围观的民众却情不自禁,
475 涕泗纵横,甚至祭司也忍不住悲伤,
违心地将利剑刺入迎上前来的胸膛。
她双膝已瘫软,身子沉向地面,刚毅
凛然的神色保持到生命终结之时。
甚至在倒下的瞬间,她还能刻意遮住
480 应隐藏的部位,守护贞洁品格的荣誉。
特洛伊妇女收殓了尸首,清点着王族
死去的人数,回顾着王室的血腥遭遇,
为你,少女,还有你,王后和母亲,哀吟!
仿佛在昨日,她还是繁盛亚细亚的化身,
485 现在却比普通的俘虏还可怜,若不是
她曾经诞下赫克托耳,连尤利西斯[15]
都不肯要她。儿子为母亲难觅到主人!
她搂着女儿的尸身(她那颗逝去的灵魂
多勇敢),也为她洒下一再为祖国、儿子
490 和丈夫洒下的泪水。泪落进她的伤口里,
吻覆遍她的脸,悲悼的手又一次捶击
乳房,如霜的白发扫过凝固的血迹。
她撕扯着胸膛,不住地倾泻哀伤之语:
“女儿啊,母亲最后的苦痛(我可有剩余?),
495 你死了,我看见你的伤口——我自己的伤口。
唯恐我有一个孩子不流血就丧命,你也有
伤口。可是我一直以为,你既然是女人,
就不会挨剑,你最终还是在剑下断魂。
杀了你那么多兄弟,阿喀琉斯又杀你,
500 他毁了特洛伊,让我的残年孤苦无依。
[1] “提林斯勇士的弓箭”指海格力斯的弓箭,“它们的新主人”指菲罗克忒特斯,参考本书第九卷229-233行。
[2] 赫库芭是特洛伊王后。
[3] “异域”指色雷斯。
[4] 赫勒斯庞图斯即达达尼尔海峡。
[5] “日神福玻斯的女祭司”指卡珊德拉,她被小埃阿斯强奸后,沦为阿伽门农的俘虏,后被他妻子克吕泰墨斯特拉杀害。
[6] 阿斯蒂阿纳克斯(Astyanax)是赫克托耳和安德洛玛刻唯一的儿子,特洛伊的王孙,城市陷落后被尤利西斯推下高塔摔死。
[7] “母亲”和“父亲”分别指安德洛玛刻和赫克托耳。
[8] “玻瑞阿斯”即北风。
[9] 比斯托尼亚(Bistonia)位于色雷斯境内。
[10] 波吕墨斯托耳(Polymestor),也叫波林涅斯托耳(Polymnestor),是色雷斯国王,普里阿摩斯女儿伊利俄涅(Ilione)的丈夫,普里阿摩斯幼子波吕多若斯(Polydorus)的姐夫。
[11] 波吕多若斯的名字(古希腊语Polydōros)的意思就是“许多礼物”。
[12] 阿喀琉斯的愤怒是荷马史诗《伊利亚特》开篇的内容,在特洛伊战争中,他因为与统帅阿伽门农争夺女奴布里塞伊斯拔剑相向。
[13] 波吕克塞娜(Polyxena)是特洛伊国王普里阿摩斯之女,在希腊联军围城之时,特洛伊人假装讲和,让波吕克塞娜与阿喀琉斯订婚。
[14] 尼奥普托列墨斯(Neoptolemus)即阿喀琉斯之子皮洛士的别名,这个名字对应的古希腊语(Neoptolemos)意思是“新战士”,皮洛士(Pyrrhus)对应的古希腊语(Pyrrhos)意思则是“红发的”。
[15] 赫库芭被分给了尤利西斯。