《變形記》第13卷201-300行

et moveo Priamum Priamoque Antenora iunctum.
Et Paris et fratres et qui rapuere sub illo
vix tenuere manus, scis hoc, Menelae, nefandas;
primaque lux nostri tecum fuit illa pericli.
205 Longa referre mora est quae consilioque manuque
utiliter feci spatiosi tempore belli.[1]
Post acies primas urbis se moenibus hostes
continuere diu, nec aperti copia Martis
ulla fuit; decimo demum pugnavimus anno.
210 Quid facis interea, qui nil, nisi proelia, nosti?
Quis tuus usus erat? Nam si mea facta requiris,
hostibus insidior, fossas munimine cingo,
consolor socios, ut longi taedia belli
mente ferant placida; doceo, quo simus alendi
215 armandique modo; mittor, quo postulat usus.[2]
Ecce Iovis monitu, deceptus imagine somni,[3]
rex iubet incepti curam dimittere belli.
Ille potest auctore suam defendere vocem;
non sinat hoc Aiax delendaque Pergama poscat,
220 quodque potest, pugnet! Cur non remoratur ituros?
Cur non arma capit, dat quod vaga turba sequatur?
Non erat hoc nimium numquam nisi magna loquenti.
Quid quod et ipse fugit? Vidi, puduitque videre,
cum tu terga dares inhonestaque vela parares.
225 Nec mora: “Quid facitis? Quae vos dementia” dixi[4]
“concitat, o socii, captam dimittere Troiam?
Quidve domum fertis decimo, nisi dedecus, anno?”[5]
Talibus atque aliis, in quae dolor ipse disertum
fecerat, aversos profuga de classe reduxi.[6]
230 Convocat Atrides socios terrore paventes
nec Telamoniades etiam nunc hiscere quicquam
audet; at ausus erat reges incessere dictis
Thersites, etiam per me haud impune protervus.
Erigor et trepidos cives exhortor in hostem
235 amissamque mea virtutem voce reposco.
Tempore ab hoc, quodcumque potest fecisse videri
fortiter iste, meum est, qui dantem terga retraxi.
Denique de Danais quis te laudatve petitve?
At sua Tydides mecum communicat acta,
240 me probat, et socio semper confidit Ulixe.
Est aliquid de tot Graiorum milibus unum
a Diomede legi. Nec me sors ire iubebat;
sic tamen, et spreto noctisque hostisque periclo,[7]
ausum eadem, quae nos, Phrygia de gente Dolona
245 interimo, non ante tamen quam cuncta coegi
prodere et edidici quid perfida Troia pararet.
Omnia cognoram, nec quod specularer habebam,
et iam promissa poteram cum laude reverti
haud contentus eo petii tentoria Rhesi[8]
250 inque suis ipsum castris comitesque peremi;
atque, ita captiuo, victor votisque potitus,
ingredior curru laetos imitante triumphos.
Cuius equos pretium pro nocte poposcerat hostis,
arma negate mihi fueritque benignior Aiax.
255 Quid Lycii referam Sarpedonis agmina ferro
devastata meo? Cum multo sanguine fudi
Coeranon Iphitiden et Alastoraque Chromiumque
Alcandrumque Haliumque Noemonaque Prytanimque,
exitioque dedi cum Chersidamante Thoona
260 et Charopem fatisque immitibus Ennomon actum,
quique minus celebres nostra sub moenibus urbis
procubuere manu. Sunt et mihi vulnera, cives,
ipso pulchra loco; nec vanis credite verbis.
Adspicite en!’ Vestemque manu deduxit et ‘Haec sunt[9]
265 pectora semper’ ait ‘vestris exercita rebus.
At nil impendit per tot Telamonius annos
sanguinis in socios et habet sine vulnere corpus.
Quid tamen hoc refert, si se pro classe Pelasga
arma tulisse refert contra Troasque Iovemque?
270 Confiteorque, tulit, neque enim benefacta maligne
detractare meum est; sed ne communia solus
occupet atque aliquem vobis quoque reddat honorem,
reppulit Actorides sub imagine tutus Achillis
Troas ab arsuris cum defensore carinis.
275 Ausum etiam Hectoreis solum concurrere telis
se putat, oblitus regisque ducumque meique,
nonus in officio et praelatus munere sortis.
Sed tamen eventus vestrae, fortissime, pugnae
quis fuit? Hector abit violatus vulnere nullo.
280 Me miserum! Quanto cogor meminisse dolore
temporis illius, quo, Graium murus, Achilles
procubuit, nec me lacrimae luctusque timorque
tardarunt quin corpus humo sublime referrem.
His umeris, his, inquam, umeris ego corpus Achillis
285 et simul arma tuli, quae nunc quoque ferre laboro.
Sunt mihi, quae valeant in talia pondera, vires,
est animus certe vestros sensurus honores.
Scilicet idcirco pro nato caerula mater
ambitiosa suo fuit, ut caelestia dona,
290 artis opus tantae, rudis et sine pectore miles
indueret? Neque enim clipei caelamina novit,
Oceanum et terras cumque alto sidera caelo
Pleiadasque Hyadasque immunemque aequoris Arcton
diversasque urbes nitidumque Orionis ensem;
295 postulat ut capiat, quae non intellegit, arma.
Quid quod me duri fugientem munera belli[10]
arguit incepto serum accessisse labori,
nec se magnanimo maledicere sentit Achilli?
Si simulasse vocas crimen, simulavimus ambo[11]
300 si mora pro culpa est, ego sum maturior illo.

[1] tempore=in tempore
[2] armandique=amandique
[3] monitu…somni=monitos…somnos
[4] facitis=fugitis
[5] fertis=quaeritis
[6] reduxi=retraxi
[7] sic tamen, et=sponte mea
[8] eo=ego
[9] deduxit=diduxit
[10] quod me=memet
[11] vocas=vocat

並且打動了普里阿摩斯和安忒諾耳。[1]
然而帕里斯兄弟和帳下的盜匪險些
以罪惡之手攻擊我,墨涅拉俄斯可作證。
從那天開始,我就與你們共入險境。
205 細述我在這場漫長的戰爭中,靠智力
和勇氣所做的所有事情,未免太耗時。
兩軍初次對陣後,敵人一直固守在
城防後面,沒有在野外廝殺的機會。
到了第十年,我們終於投入了戰鬥。
210 但你們只知道戰鬥,又哪裡懂得計謀?
蠻勇有何用?你們若調查我的所為,
會發現我在設伏,在挖壕加固營壘,
在鼓舞盟軍,好讓他們平靜地捱過
曠日持久的戰事;我也教大家如何
215 補充營養和兵器;有需要的地方就有我。
按照朱庇特的旨意,統帥被夢中的幻覺[2]
欺騙,吩咐我們放棄已開始的戰爭。
他能用訊息的神聖源頭辯護這軍令,
埃阿斯為何沒反對,堅持摧毀特洛伊,
220 盡其力抗爭?為何不阻止同伴撤離?[3]
為何不拿起武器,凝聚潰散的人心?
對只會誇口的他來說,這並不過分。
他自己也逃了,怎麼說?我真恥於看見
你轉身飛竄,準備升起那丟臉的帆。
225 我立刻高喊:‘你們幹什麼?怎樣的瘋狂
竟促使你們放棄唾手可得的伊利昂?
難道苦戰了十年,只帶着羞辱返鄉?’
用此類的話(痛苦給了我雄辯的力量),
我勸服了大家,重新登岸,返回戰陣。
230 阿伽門農集合起驚魂未定的盟軍,
即使到這時,特拉蒙之子也不敢吭聲,
忒爾西忒斯卻敢衝出來,斥責眾首領,
這放肆的傢伙也是通過我受到懲處。[4]
我慷慨激昂地向恐慌的同袍演說,鼓舞
235 其戰意,靠我的言辭,他們才恢複信心。
從此刻開始,被我拽回的那位逃兵,[5]
無論有什麼勇武之舉,全都屬於我。
而且,哪位希臘人稱讚你,與你投合?
可是狄俄墨得斯總與我一起行動,
240 稱讚我,只要有我相伴,就成竹在胸。
萬千希臘人里被狄俄墨得斯單獨挑中,
絕非尋常,也並非抓鬮選定我赴敵營。
但我不顧黑夜和深入虎穴的險況,
殺死了同樣犯險的佛里吉亞人多隆,
245 但在此之前我已迫使他吐露一切,
獲知了狡詐特洛伊正在謀劃的計策。[6]
我已經一清二楚,無需繼續查探,
本可以立刻返回,接受大家的稱讚,
然而我意猶未盡,摸到瑞索斯營帳,
250 在他自己的老巢幹掉了他和侍從。
於是,我如願取得勝利,駕着俘獲的
戰車歸來,彷彿一位喜慶的凱旋者。[7]
敵人曾把我的馬視為夜探的報償——
你們且拒絕我吧,將埃阿斯捧到天上!
255 我為何要提及呂基亞薩爾珀冬的兵士[8]
被我的劍橫掃?我也曾血洗科厄拉諾斯、[9]
阿拉斯托耳、克洛米俄斯、哈里俄斯,
還有阿爾坎德爾、諾厄蒙、普瑞塔尼斯、
克爾西達馬斯、托昂、卡羅佩斯以及
260 恩諾莫斯(被無情的命運苦苦追逼),[10]
更多無名之輩也死於我的手,倒在
城牆下。各位公民,我也同樣掛過彩,
也傷在光榮的地方。別輕信空洞的言辭,
你們請看!”他邊說邊撩開衣服。“這就是
265 一直為你們的事業忠心服務的胸膛。
相反,這麼多年來,特拉蒙之子卻不曾
為同伴流過一滴血,身上無一處傷跡。[11]
他聲稱自己為了希臘的艦隊,拿起
武器對抗特洛伊和朱庇特,又有何益?
270 我承認此事不假,因為我向來無意
抹殺別人的善行,可是讓他別獨吞
眾人的功勞,把部分榮譽也分給你們——
帕特洛克羅斯喬裝成阿喀琉斯,無人[12]
敢敵,船和軍隊才免遭特洛伊火焚。
275 他以為只有他才敢與赫克托耳對抗,[13]
卻忘了統帥、眾位將領和我,事實上,
他被排在第九位,靠抓鬮才贏得機會。
可是,最勇敢的人,這場決鬥的勝敗
如何?赫克托耳逃脫了,毫髮無傷。[14]
280 多麼痛苦啊,當我被迫在腦海中回放
那個時刻!希臘人的柱石——阿喀琉斯
倒下了,眼淚、哀痛和恐懼都沒能阻止
我將他的屍體從地面高高地舉起。
是的,我就是用這對肩膀扛他的屍體
285 和兵甲,我現在竭力爭取獲得的兵甲。
承受如此重物的力量,我絕不缺乏,
我更有一顆看護你們榮譽的靈魂。
海神母親如此為兒子的前程操心,
難道就是為了讓這些天賜的禮物,
290 這樣精緻的藝術品裝飾一位愚魯
糙野的莽夫?他全然不懂盾上的雕刻:
海洋,大地,深邃的天穹,星座,
昴星團,畢星團,永不沉水的大熊,點綴
各處的城市,還有奧里昂寶劍的寒輝。
295 他根本無法理解他堅持索要的器具。
至於他指控我逃避殘酷戰爭的義務,
等廝殺開始才姍姍來遲,難道他不知
自己也一併侮辱了勇敢的阿喀琉斯?
你若說偽裝是罪,我們兩人都有罪;
300 如果拖延該譴責,我至少比他先來。

[1] 安忒諾耳(Antenor)是特洛伊的領袖之一,主張歸還海倫,避免戰爭,參考《伊利亞特》(Iliad 7.348-364)。
[2] “統帥”指阿伽門農。
[3] 這行的原文中“盡其力抗爭”後還有一個小句quodque potest,意為“這是他能夠做的”,因為譯文格律限制未譯。
[4] 忒爾西忒斯(Thersites)是希臘軍隊中作戰最怯懦、對上司卻最無禮的人,後來被尤利西斯毆打,被阿喀琉斯殺死。
[5] “那位逃兵”指埃阿斯。
[6] 抓獲多隆後,尤利西斯和狄俄墨得斯逼迫他透露了最新的軍情,知道色雷斯國王瑞索斯最近已到達特洛伊軍中。
[7] 這裡,奧維德讓尤利西斯“穿越”到了羅馬,用羅馬將領在軍事大捷後享受的凱旋禮(triumphus)來形容他得勝的感覺。
[8] 呂基亞國王薩爾珀冬(Sarpedon)是朱庇特和歐羅巴的兒子,是特洛伊盟友,被阿喀琉斯的摯友帕特洛克羅斯(Patroclus)殺死。
[9] 原文中科厄拉諾斯(Coeranon)的同位語Iphitiden(伊菲托斯之子)由於譯文格律限制未譯。
[10] 這些都是尤利西斯在特洛伊戰爭中消滅的敵人。
[11] 埃阿斯身上裹着海格力斯的“甲胄”——尼米亞獅子的皮,所以刀槍不入,這一點卻被巧舌如簧的尤利西斯描述為他怯懦的證據。
[12] “帕特洛克羅斯”對應的原文是Actorides(阿克托耳的孫子),因為他父親墨諾提俄斯(Menoetius)是阿克托耳之子。阿喀琉斯不在希臘軍營時,特洛伊人攻了進來,他穿上阿喀琉斯的甲胄抵抗,被赫克托耳所殺,後來阿喀琉斯殺死赫克托耳,為他報了仇。
[13] “他”指埃阿斯。
[14] 事實上,埃阿斯和赫克托耳戰成平手,並互贈禮物,但兩份禮物最終都導致悲劇。埃阿斯送給赫克托耳的皮帶最終被用來拽着後者的身體繞特洛伊拖行,赫克托耳送給埃阿斯的劍被後者用來自殺。