《变形记》第13卷101-200行

Si semel ista datis meritis tam vilibus arma,
dividite et pars sit maior Diomedis in illis.
Quo tamen haec Ithaco, qui clam, qui semper inermis[1]
rem gerit et furtis incautum decipit hostem?
105 ipse nitor galeae claro radiantis ab auro
insidias prodet manifestabitque latentem.[2]
Sed neque Dulichius sub Achillis casside vertex
pondera tanta feret, nec non onerosa gravisque
Pelias hasta potest imbellibus esse lacertis,
110 nec clipeus vasti caelatus imagine mundi[3]
conveniet timidae nataeque ad furta sinistrae.
Debilitaturum quid te petis, improbe, munus?
Quod tibi si populi donaverit error Achivi,
cur spolieris, erit, non cur metuaris ab hoste[4]
115 et fuga, qua sola cunctos, timidissime, vincis,
tarda futura tibi est gestamina tanta trahenti.
Adde quod iste tuus, tam raro proelia passus,[5]
integer est clipeus; nostro, qui tela ferendo
mille patet plagis, novus est successor habendus.
120 Denique, quid verbis opus est? Spectemur agendo;
arma viri fortis medios mittantur in hostis;
inde iubete peti et referentem ornate relatis.’[6]
Finierat Telamone satus vulgique secutum
ultima murmur erat, donec Laertius heros
125 astitit atque oculos paulum tellure moratos
sustulit ad proceres expectatoque resoluit
ora sono; neque abest facundis gratia dictis.[7]
‘Si mea cum vestris valuissent vota, Pelasgi,
non foret ambiguus tanti certaminis heres
130 tuque tuis armis, nos te poteremur, Achille.
Quem quoniam non aequa mihi vobisque negarunt
fata’ (manuque simul veluti lacrimantia tersit
lumina) ‘quis magno melius succedat Achilli
quam per quem magnus Danais successit Achilles?[8]
135 Huic modo ne prosit, quod, ut est, hebes esse videtur,[9]
neve mihi noceat, quod vobis semper, Achivi,
profuit ingenium; meaque haec facundia, siqua est,
quae nunc pro domino, pro vobis saepe locuta est,
invidia careat, bona nec sua quisque recuset.
140 Nam genus et proavos et quae non fecimus ipsi,
vix ea nostra voco; sed enim quia rettulit Aiax
esse Iovis pronepos, nostri quoque sanguinis auctor[10]
Iuppiter est totidemque gradus distamus ab illo.
Nam mihi Laertes pater est, Arcesius illi,[11]
145 Iuppiter huic, neque in his quisquam damnatus et exul.
Est quoque per matrem Cyllenius addita nobis
altera nobilitas; deus est in utroque parente.[12]
Sed neque materno quod sum generosior ortu,
nec mihi quod pater est fraterni sanguinis insons,
150 proposita arma peto; meritis expendite causam,
dummodo quod fratres Telamon Peleusque fuerunt
Aiacis meritum non sit, nec sanguinis ordo,
sed virtutis honor spoliis quaeratur in istis.
Aut si proximitas primusque requiritur heres,
155 est genitor Peleus, est Pyrrhus filius illi;
quis locus Aiaci? Phthiam haec Scyrumve ferantur,
nec minus est isto Teucer patruelis Achilli;
num petit ille tamen, num si petat, auferat illa?
Ergo operum quoniam nudum certamen habetur,
160 plura quidem feci, quam quae comprendere dictis
in promptu mihi sit; rerum tamen ordine ducar.[13]
Praescia venturi genetrix Nereia leti
dissimulat cultu natum et deceperat omnes,
in quibus Aiacem, sumptae fallacia vestis.
165 Arma ego femineis animum motura virilem
mercibus inserui; neque adhuc proiecerat heros
virgineos habitus, cum parmam hastamque tenenti
“Nate dea,” dixi “tibi se peritura reservant
Pergama; quid dubitas ingentem evertere Troiam?”[14]
170 Iniecique manum fortemque ad fortia misi.[15]
Ergo opera illius mea sunt; ego Telephon hasta
pugnantem domui, victum orantemque refeci.
Quod Thebae cecidere, meum est; me credite Lesbon,
me Tenedon Chrysenque et Cillan, Apollinis urbes,
175 et Scyrum cepisse; mea concussa putate
procubuisse solo Lyrnesia moenia dextra.
Utque alios taceam, qui saevum perdere posset[16]
Hectora, nempe dedi, per me iacet inclitus Hector.
Illis haec armis, quibus est inventus Achilles,
180 arma peto; vivo dederam, post fata reposco.
Ut dolor unius Danaos pervenit ad omnes,
Aulidaque Euboicam complerunt mille carinae,
expectata diu, nulla aut contraria classi
flamina erant; duraeque iubent Agamemnona sortes
185 immeritam saevae natam mactare Dianae.
Denegat hoc genitor divisque irascitur ipsis,
atque in rege tamen pater est; ego mite parentis
ingenium verbis ad publica commoda verti.
Nunc equidem fateor fassoque ignoscat Atrides,
190 difficilem tenui sub iniquo iudice causam;
hunc tamen utilitas populi fraterque datique[17]
summa movet sceptri, laudem ut cum sanguine penset.
Mittor et ad matrem, quae non hortanda, sed astu
decipienda fuit; quo si Telamonius isset,
195 orba suis essent etiamnum lintea ventis.
Mittor et Iliacas audax orator ad arces
visaque et intrata est altae mihi curia Troiae
plenaque adhuc erat illa viris; interritus egi,
quam mihi mandarat communis Graecia, causam[18]
200 accusoque Parim praedamque Helenamque reposco[19]

[1] Quo=Quid
[2] latentem=iacentem=paventem
[3] caelatus=concretus
[4] metuaris=timearis
[5] proelia=vulnera
[6] relatis=lacertis=petitis=coronis=relictis
[7] dictis=verbis
[8] successit=succedit
[9] videtur=fatetur=videntur
[10] esse=ipse
[11] Nam=Iam
[12] altera=addita
[13] sit=sint
[14] evertere=vertere
[15] misi=movi=missi=duxi
[16] alios=alias
[17] hunc=nunc
[18] mandarat=mandavitt
[19] Parim=Parin

如此卑贱的事情若得到如此的奖赏,
大半都应该分到狄俄墨得斯头上。
但为何给偷偷摸摸、从不用武器、总是
用诡计让敌人防不胜防的尤利西斯?
105 仅仅是这顶头盔上明亮黄金的光芒
就会暴露他的阴谋和藏匿的地方,
但杜里齐文的脑袋哪里能够承受[1]
阿喀琉斯的头盔,他的胳膊太阴柔,
如何拿得动佩里昂松木制成的重矛?[2]
110 这张盾镂刻了整个浩瀚宇宙的样貌,[3]
也不适合他那只为盗窃而生的左手。
恶徒,将会害你的礼物何必去追求?
如果希腊人错误地将这些东西判给你,
敌人绝不会怕你,你将是抢夺的靶子;
115 你这位懦夫击败世人的唯一法宝——
逃窜——也会受它们拖累,失去功效。
再说,你那张盾牌极少经历过搏杀,
依然完整如新,而我的已饱受击打,
露出了千道裂纹,必须用新盾替换。
120 总之,何必费口舌?让我们现场试验。
将那位勇敢英雄的兵甲扔进敌阵,
命我们去取,谁取回就应获得战利品!”
埃阿斯话音刚落,围观的众人便开始
议论,直到拉厄耳忒斯的儿子站起,
125 先低头看了地面一阵,然后才抬眼
望着诸头领,开始大家期待的发言,
滔滔不绝的话语伴着优雅的神情:
“如果我和你们的祷告真有用,希腊人,
这份珍贵的武器就不会引发争执,
130 你阿喀琉斯仍拥有它们,我们拥有你。
但既然不义的命运将他从我们身边
夺走,”他用手擦拭了似乎湿润的双眼,
“谁适合继承伟大的阿喀琉斯,除了
促使伟大的阿喀琉斯襄助希腊的智者?[4]
135 只是别让愚钝者因表现出愚钝而得利,
希腊人,别让我始终为你们谋利的天资
反而害了我。我所谓的辩才(倘若真有)
此时虽是为自己,却经常为你们开口。
请勿嫉妒它,也别让每个人荒废才能。
140 世系、祖先和别人所做的一切事情,
我本来不想牵扯,但既然埃阿斯吹嘘
他是朱庇特曾孙,我们家族的先祖
也是神王,我和他也是三代的距离:
父亲是拉厄耳忒斯,往上是阿克西俄斯、[5]
145 朱庇特,祖父和父亲都未遭流放的判决。[6]
通过母亲,墨丘利的高贵血缘也与我
发生了关联,所以我父母皆出于神统。[7]
但我并非依凭母亲的出身更尊崇,[8]
或者父亲从未有杀害兄弟的罪孽,[9]
150 索要这兵甲。请以两人的功绩来裁决!
只是别将特拉蒙和佩琉斯是兄弟也算成
埃阿斯的功绩。在这场争讼中,不要追踪
血缘的次序,仅需考虑勇敢的荣名。
倘若按亲族的远近来寻求最佳继承人,
155 佩琉斯和皮洛士是阿喀琉斯的父亲和儿子,
哪轮到埃阿斯?该送到普提亚或斯库洛斯。[10]
透克罗斯同样是阿喀琉斯的堂弟,[11]
他可曾提出或指望拿走这些武器?
好了,既然此争端纯粹是功劳的争端,
160 我敢说,我做的太多,实在无法用语言
轻易概括,但我还是按顺序来细讲。
身为海神的母亲预知他未来的死亡,[12]
用女装藏匿了儿子,众人全部上了当,
包括埃阿斯,都没看穿改扮的伎俩。
165 我把能打动男人心灵的武器混入
女人饰物中,这位英雄还没有脱去
闺秀的衣服,就用手握住长矛和圆盾,
‘女神的儿子,注定灭亡的佩尔加蒙
等着你,’我说,‘何不去摧毁大城特洛伊?’
170 我用手拽住他,迫使勇者做勇敢之事。
所以,他的功劳也归我。是我征服[13]
持矛的泰勒颇斯,求助时是我治愈。
忒拜陷落,是因我,夺取莱斯博斯、
忒涅多斯、克律萨和基拉(日神的城市),[14]
175 斯库洛斯都靠我。吕尔涅索斯的城楼[15]
夷为平地,也应当归功于我的右手。
且不论其他人,是我找到了赫克托耳的
克星,通过我这位著名的猛士才殒灭。[16]
用武器寻获了阿喀琉斯,我理所当然
180 索要这武器,他生前使用,死后应归还。
当一位希腊人的痛苦被所有希腊人感受,[17]
千艘舰船云集欧卑亚的奥利斯港口,
大家长久地等待,却无风或只有逆风,
此后,冷酷的神谕又命令阿伽门农
185 将无辜的女儿作为残忍狄安娜的祭品。
这位父亲拒绝了,并且怨恨诸神灵,
亲情盖过了国王的责任。是我用言辞
让柔软的父爱转向,考虑公共的福祉。
现在我承认(愿阿特柔斯之子原谅我),[18]
190 因为法官有偏私,当时实在难劝诫,
但民众的利益、弟弟的损失和统帅的威权
最终促使他决定以荣誉来平衡血缘。
你们还令我以计谋欺骗、而非说服
那位母亲。倘若是特拉蒙之子前去,[19]
195 恐怕到现在我们仍无法扬帆起航。
我这位勇敢的辩者也奉命出使伊利昂,
进入宏伟特洛伊的议事大厅。那时
堂上依然挤满了英雄。我毫无怵惕,
自如地执行整个希腊托付我的任务,
200 谴责帕里斯,要求归还海伦和赃物,

[1] “杜里齐文的脑袋”指尤利西斯的脑袋,因为杜里齐文(Dulichium)是伊塔卡附近的一座岛。
[2] 阿喀琉斯的长矛是用佩里昂山的松木所造,是喀戎送给佩琉斯的礼物。
[3] 这张著名的盾是火神伏尔甘的杰作。
[4] 奥维德在这里影射的是后荷马时代流传的一个关于阿喀琉斯的故事。该故事的情节记录在伪阿波罗多洛斯的《神话汇编》(Bibliotheca 3.13.8)中。阿喀琉斯的母亲忒提斯(Thetis)在特洛伊战争爆发前得知了儿子会战死的命运,于是将他装扮成女人,藏在斯库罗斯(Scyros)国王吕科墨得斯(Lycomedes)的女儿中间。在此过程中,他和其中一位公主代达米亚(Deidamia)产生了爱情。后来尤利西斯化装成小贩前来,在货物里混了一些武器,阿喀琉斯因为表现出对武器的兴趣而暴露了身份。参考下文162-170行。
[5] 阿克西俄斯(Arcesius)是尤利西斯的祖父。
[6] 此处影射埃阿斯伯父佩琉斯和父亲特拉蒙误杀弟弟福科斯被放逐的事。
[7] 尤利西斯的母亲安提克勒亚(Anticlea)是奥托吕科斯的女儿,而奥托吕科斯是墨丘利和喀俄涅的儿子(参考本书第十一卷301-315行)。
[8] 与埃阿斯的母亲相比。
[9] 影射特拉蒙杀弟之事。
[10] 佩琉斯此时住在普提亚(Phthia)。皮洛士(Pyrrhus)是阿喀琉斯之子,此时住在斯库洛斯(Scyrus),后来被阿伽门农的儿子俄瑞斯忒斯(Orestes)杀死,尸骨被抛在安布拉奇亚(Ambracia)。
[11] 透克罗斯(Teucer)是特拉蒙与后妻赫西俄涅所生的儿子。特洛伊战争中,特拉蒙让自己的两个儿子埃阿斯和透克罗斯参加了希腊联军,事先要求兄弟俩必须一起回来。埃阿斯被密涅瓦逼疯后,屈辱自尽。战争结束后,特拉蒙坚决不允许透克罗斯单独回来,并将他流放。透克罗斯后来在塞浦路斯定居,并创建了一个新的萨拉米斯城。
[12] “身为海神的母亲”指忒提斯。
[13] 从这里开始,按照他刚才的逻辑,阿喀琉斯后来建立的所有功勋都被算到尤利西斯头上。参考本书第十二卷第108-112行的正文及注释。
[14] 忒涅多斯(Tenedos)、克律萨(Chryse或Chrysa)和基拉(Cilla)都是特洛伊附近的城市,以阿波罗敬拜闻名。
[15] 斯库洛斯是爱琴海上的一个岛,在欧卑亚对面。
[16] “赫克托耳的克星”指阿喀琉斯。
[17] “一位希腊人”指墨涅拉俄斯,他因为妻子海伦被夺而痛苦。
[18] “阿特柔斯之子”指阿伽门农。
[19] “母亲”指克吕泰墨斯特拉。