《变形记》第13卷1-100行

Consedere duces et vulgi stante corona
surgit ad hos clipei dominus septemplicis Aiax;
utque erat impatiens irae, Sigeia torvo
litora respexit classemque in litore vultu[1]
5 intendensque manus: ‘Agimus, pro Iuppiter!’ inquit
‘ante rates causam et mecum confertur Ulixes!
At non Hectoreis dubitavit cedere flammis,
quas ego sustinui, quas hac a classe fugavi.[2]
Tutius est igitur fictis contendere verbis,
10 quam pugnare manu. Sed nec mihi dicere promptum,
nec facere est isti; quantumque ego Marte feroci,
quantum acie valeo, tantum valet iste loquendo.
Nec memoranda tamen vobis mea facta, Pelasgi,
esse reor; vidistis enim; sua narret Ulixes,
15 quae sine teste gerit, quorum nox conscia sola est.
Praemia magna peto, fateor, sed demit honorem
aemulus; Aiaci non est tenuisse superbum,
sit licet hoc ingens, quidquid speravit Ulixes.
Iste tulit pretium iam nunc temptaminis huius,
20 quod, cum victus erit, mecum certasse feretur.
Atque ego, si virtus in me dubitabilis esset,
nobilitate potens essem, Telamone creatus,
moenia qui forti Troiana sub Hercule cepit
litoraque intravit Pagasaea Colcha carina.
25 Aeacus huic pater est, qui iura silentibus illic
reddit ubi Aeoliden saxum grave Sisyphon urget;
Aeacon agnoscit summus prolemque fatetur
Iuppiter esse suam; sic ab Iove tertius Aiax.
Nec tamen haec series in causam prosit, Achivi,[3]
30 si mihi cum magno non est communis Achille;
frater erat, fraterna peto. Quid sanguine cretus
Sisyphio furtisque et fraude simillimus illi,
inseris Aeacidis alienae nomina gentis?
An quod in arma prior nulloque sub indice veni,
35 arma neganda mihi? Potiorque videbitur illis
ultima qui cepit detractavitque furore
militiam ficto, donec sollertior isto
et sibi inutilior timidi commenta retexit
Naupliades animi vitataque traxit ad arma?
40 Optima num sumat, quia sumere noluit ulla,
nos inhonorati et donis patruelibus orbi,
obtulimus quia nos ad prima pericula, simus?
Atque utinam aut verus furor ille, aut creditus esset,
nec comes hic Phrygias umquam venisset ad arces
45 hortator scelerum! Non te, Poeantia proles,
expositum Lemnos nostro cum crimine haberet,
qui nunc, ut memorant, silvestribus abditus antris
saxa moves gemitu, Laertiadaeque precaris
quae meruit; quae, si di sunt, non vana precaris.[4]
50 Et nunc ille eadem nobis iuratus in arma,
heu, pars una ducum, quo successore sagittae
Herculis utuntur, fractus morboque fameque
velaturque aliturque avibus volucresque petendo
debita Troianis exercet spicula fatis.
55 Ille tamen vivit, quia non comitavit Ulixen;
mallet et infelix Palamedes esse relictus;
viveret aut certe letum sine crimine haberet.
Quem male convicti nimium memor iste furoris
prodere rem Danaum finxit fictumque probavit
60 crimen et ostendit, quod iam praefoderat, aurum.
Ergo aut exilio vires subduxit Achivis[5]
aut nece; sic pugnat, sic est metuendus Ulixes.
Qui licet eloquio fidum quoque Nestora vincat,
haud tamen efficiet desertum ut Nestora crimen[6]
65 esse rear nullum, qui cum imploraret Ulixen
vulnere tardus equi fessusque senilibus annis,
proditus a socio est; non haec mihi crimina fingi
scit bene Tydides, qui nomine saepe vocatum
corripuit trepidoque fugam exprobravit amico.
70 Adspiciunt oculis superi mortalia iustis;
en eget auxilio qui non tulit; utque reliquit,
sic linquendus erat; legem sibi dixerat ipse.[7]
Conclamat socios; adsum videoque trementem
pallentemque metu et trepidantem morte futura.[8]
75 Opposui molem clipei texique iacentem
servavique animam (minimum est hoc laudis) inertem.
Si perstas certare, locum redeamus in illum;
redde hostem vulnusque tuum solitumque timorem[9]
post clipeumque late et mecum contende sub illo.
80 At postquam eripui, cui standi vulnera vires[10]
non dederant, nullo tardatus vulnere fugit.[11]
Hector adest secumque deos in proelia ducit
quaque ruit, non tu tantum terreris, Ulixe,
sed fortes etiam; tantum trahit ille timoris.[12]
85 Hunc ego sanguineae successu caedis ovantem
eminus ingenti resupinum pondere fudi;[13]
hunc ego poscentem, cum quo concurreret, unus
sustinui sortemque meam vovistis, Achivi,[14]
et vestrae valuere preces. Si quaeritis huius
90 fortunam pugnae, non sum superatus ab illo.
Ecce ferunt Troes ferrumque ignisque Iovemque
in Danaas classes; ubi nunc facundus Ulixes?
Nempe ego mille meo protexi pectore puppes,
spem vestri reditus; date pro tot navibus arma.[15]
95 Quod si vera licet mihi dicere, quaeritur istis
quam mihi maior honos coniunctaque gloria nostra est,
atque Aiax armis, non Aiaci arma petuntur.
Conferat his Ithacus Rhesum imbellemque Dolona
Priamidenque Helenum rapta cum Pallade captum;[16]
100 luce nihil gestum, nihil est Diomede remoto.

[1] respexit=rexpexit=respecxit=prospexit
[2] hac a=hac hac=hacac=hac ac=hac hac a
[3] causam=causa
[4] si di sunt=dissident =sissident=si desunt=dii si sunt
[5] Achivis=Achivas=Achivus
[6] ut=aut
[7] ipse=istam=ipsam
[8] trepidantem=trepidentem=trepidante=metuentem
[9] vulnusque=vultumque
[10] At=Ast=Sed
[11] fugit=fugis
[12] timoris=furoris=timores
[13] eminus=comminus
[14] vovistis=voluistis=novistis=vidistis=noluistis=movistis=fovistis
[15] spem=spes
[16] captum=capta=raptum=raptam=captus

众将已落座,周围则站着普通兵士。 埃阿斯与尤利西斯之争
七层盾牌的主人埃阿斯一跃而起,
他难以按捺怒火,面色阴沉,回看
希盖文海滩和停泊于海滩的希腊舰船,
5 然后伸手道:“朱庇特啊!我就以它们[1]
为背景自辩,尤利西斯竟然敢竞争!
他在赫克托耳的火攻前溜之大吉,
我却顽强抵抗,让舰队免遭损失。
所以,他靠花言巧语来争夺更安全,
10 而不是靠手来战斗。可我不善于论辩,
他也不擅长行动。我在激烈的厮杀中
如何勇武,他在言辞上就如何称雄。
但我没必要回忆功劳,希腊的将士,
你们都已经目睹,还是让尤利西斯
15 讲他那些唯黑暗可以作证的秘事吧![2]
我承认所求的奖赏甚重,但对手让它
贬了值。尤利西斯渴望的任何珍宝,
埃阿斯即使拥有,也根本不值得炫耀。
他已经得到这场争斗的奖赏,那就是:
20 即使他输了,也可夸口曾与我为敌。
至于我,就算你们怀疑我的勇猛,
我的门第也堪称高贵,父亲特拉蒙
在强大的海格力斯麾下攻取了特洛伊,[3]
也曾坐帕加塞的船远航去科尔基斯。[4]
25 我父亲的父亲埃阿科斯负责为鬼魂
断案,在西西弗忍受重石压迫的幽冥。[5]
神王朱庇特承认,埃阿科斯是其子,
这样埃阿斯就是朱庇特第三代后裔。
可是希腊人啊,不用理会这世系家谱,
30 倘若我与伟大的阿喀琉斯并非同族:
他是我堂兄,我求堂兄的遗物。而他,[6]
西西弗的儿子,一样善于偷盗使诈,[7]
凭什么将外人插进埃阿科斯的族名里?
因为我无需人告密,就最先拿起武器,[8]
35 所以不给我武器?难道他竟比我有资格——
最后时刻才从军,装疯卖傻,想逃脱
战争,直到比他更精明却不会保护
自己的帕拉墨得斯出现,洞悉了骗局,[9]
强拽着怯懦的家伙拿起回避的兵戈?
40 难道不愿要武器,他竟能得到最好的
武器?我被剥夺荣誉和堂兄的厚礼,
竟因为最先冲向危险,不顾生死?
我宁愿他是真疯,或装疯没被识破,
也从未跟随我们攻打特洛伊的城堞,
45 这位罪恶的煽动者!那样你,波亚斯之子,[10]
就不会被我们可耻地遗弃在莱姆诺斯。
人们说,如今你仍然藏在森林的洞穴里,
哀吟声令岩石惊心,诅咒着尤利西斯
(他活该如此),若有神,诅咒必应验。
50 这位与我们一起盟誓出征的同伴,
核心的将领,继承并使用海格力斯
弓箭的勇士,却被疾病和饥饿催逼,
靠飞禽获得衣食,用本该用来毁灭
特洛伊的箭镞瞄准小鸟,将它们射落。
55 但他还活着,幸亏未陪伴尤利西斯;
不幸的帕拉墨得斯宁愿留下的是自己,
那样他就不会死,至少死时没有污名。
装疯被揭穿,那恶徒一直怀恨在心,
制造他出卖希腊的假象,坐实了冤情,
60 展示了事先埋好的黄金——所谓的罪证。[11]
所以,用流放和谋杀消耗希腊的实力,[12]
这就是尤利西斯战斗和恐吓的方式。
虽然忠诚的涅斯托耳辩才不如他,
我却绝不会相信,将涅斯托耳抛下
65 竟不是罪行。当他向尤利西斯求助,[13]
战马受伤和年老体衰拖慢了速度,
竟遭到同伴背叛。狄俄墨得斯清楚,
这些指控并非我捏造,他反复直呼
其名,斥责这位逃跑的朋友太胆怯。
70 天神以公正的眼睛注视着世间一切,
不肯助人者也终于需要帮助,遗弃
别人,别人也遗弃他,自己开了先例。
他呼喊伙伴,我赶去,看见他浑身战栗,
脸色惨白,因迫近的死亡而恐惧不已。
75 我伸出巨大的盾牌,挡住躺着的懦夫,
救了他一命(然而这最不应该赞誉)。[14]
如果你执意与我争,我们就回到原处,
召回敌人、你的伤口和习惯的恐惧,
请你躲在盾牌后,从那里和我比拼。
80 可是我刚拯救他,方才还伤得不能
站立的这位,像无事一样没了影踪。[15]
赫克托耳携带着神牌冲入了战阵,
无论他杀到哪里,不只你尤利西斯,
勇者也胆怯,他就有如此可怕的威势。
85 他正为一连串血腥的胜利兴奋难抑,
我却用抛掷的巨石将他砸倒于地;
当他向我方叫阵,只有我一人对抗,
你们祷告这重任能落到我的肩上,
的确如你们所愿。你们如果问这场[16]
90 较量的结果,至少我没有居于下风。
特洛伊军队擎着剑、火把和朱庇特冲向
希腊的舰队,雄辩的尤利西斯在何方?
我却用胸膛保护了千艘战船——你们
返乡的希望,这些兵甲就仿佛赎金!
95 说实话,这荣誉并非为我、而是为堂兄的
兵甲而求,我和它们的光荣已连接,
不是我索求兵甲,是兵甲索求埃阿斯。
且让伊塔卡人拿怯弱的多隆、瑞索斯、
被俘的赫勒诺斯、被盗的帕拉斯来相比:[17]
100 都不是白昼所为,都依靠狄俄墨得斯。

[1] 埃阿斯演说突兀的开头体现了他冲动的性格。
[2] 埃阿斯暗讽尤利西斯是懦夫,只敢在夜里行动,也暗示他的所谓功劳无人可以作证。
[3] 参考本书第十一卷216-217行。
[4] 指阿尔戈号远征寻找金羊毛的事。
[5] 埃阿科斯死后成为冥府的三位法官之一(另两位是米诺斯和拉达曼托斯兄弟)。“西西弗”对应的原文是Aeoliden(埃俄洛斯之子)。西西弗的形象并非随意选择,而是影射尤利西斯母亲安提克勒亚(Anticlea)在与拉厄耳忒斯结婚前被西西弗诱奸的事。埃斯库罗斯等人甚至认为,奥德修斯(尤利西斯)是西西弗的儿子。
[6] 阿喀琉斯之父佩琉斯是埃阿斯之父特拉蒙的兄长。这行的frater意思不是“亲兄长”,而是“堂兄”。
[7] 关于“西西弗的儿子”,参考上文第26行的注释。
[8] 埃阿斯的这句话讽刺的是特洛伊战前尤利西斯胆怯装疯的事。他在海滩上耕田,把盐当作种子。但帕拉墨得斯(Palamedes)看穿了骗局,将尤利西斯襁褓中的儿子忒勒玛科斯(Telemachus,在古希腊中意为“远离战争”)放到犁头的必经之路上,尤利西斯立刻转向一侧,由此暴露了他未疯的真相。“告密”指帕拉墨得斯戳穿尤利西斯诡计的行为。
[9] “帕拉墨得斯”对应的原文是Naupliades(瑙普利俄斯之子),Nauplius是涅普顿之子、欧卑亚国王。“不会保护自己”(sibi inutilior)暗指帕拉墨得斯后来被尤利西斯栽赃陷害的事(见下文56-60行)。埃阿斯的意思是帕拉墨得斯揭穿尤利西斯对希腊联军有利,却对自己没好处。
[10] “波亚斯的儿子”指菲罗克忒特斯(Philoctetes),他被箭射中,脚上的伤口发出恶臭,在尤利西斯的建议下,希腊同伴将他抛弃在莱姆诺斯岛,他在那里又被毒蛇咬伤,十年不愈。
[11] 尤利西斯伪造了一封特洛伊国王普里阿摩斯的信,感谢帕拉墨得斯支持特洛伊的计划,并提出给他一笔酬金。尤利西斯又贿赂帕拉墨得斯的仆人,在他营帐的地下埋了一些黄金。然后,尤利西斯制造出这封信被截获的假象,并报告阿伽门农。当帕拉墨得斯接受质询时,他还假意装作是后者的朋友。后来,黄金被找到,帕拉墨得斯被众人以石刑处死。
[12] 概括上文菲罗克忒特斯和帕拉墨得斯的遭遇。
[13] 涅斯托耳被帕里斯击伤,眼看要被赫克托耳追上,尤利西斯却抛下了他,幸亏狄俄墨得斯救了他。
[14] 尤利西斯受伤时,埃阿斯在墨涅拉俄斯的请求下,用自己的盾保护了尤利西斯。
[15] 暗示尤利西斯是假装受重伤。
[16] 当赫克托耳向希腊人发起挑战时,希腊众将通过抓阄来决定谁与他对阵。
[17] 这两行概括的是尤利西斯所谓的功劳。“伊塔卡人”指尤利西斯。特洛伊人多隆(Dolon)为了得到阿喀琉斯的战马,独自潜入希腊军营,结果被狄俄墨得斯和尤利西斯杀死。瑞索斯(Rhesus)是缪斯之子、色雷斯国王,被狄俄墨得斯和尤利西斯在特洛伊城外杀死,马也被他们抢夺。赫勒诺斯(Helenus)是普里阿摩斯之子(所以原文中还有修饰语Priamiden),因为擅长预言,被狄俄墨得斯和尤利西斯俘虏后没被杀死,并最终在卡俄尼亚做了国王。“被盗的帕拉斯”指牵连特洛伊命运的密涅瓦神像(Palladium)。这个木质神像是在特洛伊创建者伊卢斯一世时代从天而降,保护这座城。神谕说,只要这座神像还在城内,希腊人就无法夺取特洛伊,于是尤利西斯和狄俄墨得斯入城盗走了它。后来这座神像随埃涅阿斯到了意大利,最终运至罗马,安放在维斯塔神庙的圣火旁。