《變形記》第13卷1-100行

Consedere duces et vulgi stante corona
surgit ad hos clipei dominus septemplicis Aiax;
utque erat impatiens irae, Sigeia torvo
litora respexit classemque in litore vultu[1]
5 intendensque manus: ‘Agimus, pro Iuppiter!’ inquit
‘ante rates causam et mecum confertur Ulixes!
At non Hectoreis dubitavit cedere flammis,
quas ego sustinui, quas hac a classe fugavi.[2]
Tutius est igitur fictis contendere verbis,
10 quam pugnare manu. Sed nec mihi dicere promptum,
nec facere est isti; quantumque ego Marte feroci,
quantum acie valeo, tantum valet iste loquendo.
Nec memoranda tamen vobis mea facta, Pelasgi,
esse reor; vidistis enim; sua narret Ulixes,
15 quae sine teste gerit, quorum nox conscia sola est.
Praemia magna peto, fateor, sed demit honorem
aemulus; Aiaci non est tenuisse superbum,
sit licet hoc ingens, quidquid speravit Ulixes.
Iste tulit pretium iam nunc temptaminis huius,
20 quod, cum victus erit, mecum certasse feretur.
Atque ego, si virtus in me dubitabilis esset,
nobilitate potens essem, Telamone creatus,
moenia qui forti Troiana sub Hercule cepit
litoraque intravit Pagasaea Colcha carina.
25 Aeacus huic pater est, qui iura silentibus illic
reddit ubi Aeoliden saxum grave Sisyphon urget;
Aeacon agnoscit summus prolemque fatetur
Iuppiter esse suam; sic ab Iove tertius Aiax.
Nec tamen haec series in causam prosit, Achivi,[3]
30 si mihi cum magno non est communis Achille;
frater erat, fraterna peto. Quid sanguine cretus
Sisyphio furtisque et fraude simillimus illi,
inseris Aeacidis alienae nomina gentis?
An quod in arma prior nulloque sub indice veni,
35 arma neganda mihi? Potiorque videbitur illis
ultima qui cepit detractavitque furore
militiam ficto, donec sollertior isto
et sibi inutilior timidi commenta retexit
Naupliades animi vitataque traxit ad arma?
40 Optima num sumat, quia sumere noluit ulla,
nos inhonorati et donis patruelibus orbi,
obtulimus quia nos ad prima pericula, simus?
Atque utinam aut verus furor ille, aut creditus esset,
nec comes hic Phrygias umquam venisset ad arces
45 hortator scelerum! Non te, Poeantia proles,
expositum Lemnos nostro cum crimine haberet,
qui nunc, ut memorant, silvestribus abditus antris
saxa moves gemitu, Laertiadaeque precaris
quae meruit; quae, si di sunt, non vana precaris.[4]
50 Et nunc ille eadem nobis iuratus in arma,
heu, pars una ducum, quo successore sagittae
Herculis utuntur, fractus morboque fameque
velaturque aliturque avibus volucresque petendo
debita Troianis exercet spicula fatis.
55 Ille tamen vivit, quia non comitavit Ulixen;
mallet et infelix Palamedes esse relictus;
viveret aut certe letum sine crimine haberet.
Quem male convicti nimium memor iste furoris
prodere rem Danaum finxit fictumque probavit
60 crimen et ostendit, quod iam praefoderat, aurum.
Ergo aut exilio vires subduxit Achivis[5]
aut nece; sic pugnat, sic est metuendus Ulixes.
Qui licet eloquio fidum quoque Nestora vincat,
haud tamen efficiet desertum ut Nestora crimen[6]
65 esse rear nullum, qui cum imploraret Ulixen
vulnere tardus equi fessusque senilibus annis,
proditus a socio est; non haec mihi crimina fingi
scit bene Tydides, qui nomine saepe vocatum
corripuit trepidoque fugam exprobravit amico.
70 Adspiciunt oculis superi mortalia iustis;
en eget auxilio qui non tulit; utque reliquit,
sic linquendus erat; legem sibi dixerat ipse.[7]
Conclamat socios; adsum videoque trementem
pallentemque metu et trepidantem morte futura.[8]
75 Opposui molem clipei texique iacentem
servavique animam (minimum est hoc laudis) inertem.
Si perstas certare, locum redeamus in illum;
redde hostem vulnusque tuum solitumque timorem[9]
post clipeumque late et mecum contende sub illo.
80 At postquam eripui, cui standi vulnera vires[10]
non dederant, nullo tardatus vulnere fugit.[11]
Hector adest secumque deos in proelia ducit
quaque ruit, non tu tantum terreris, Ulixe,
sed fortes etiam; tantum trahit ille timoris.[12]
85 Hunc ego sanguineae successu caedis ovantem
eminus ingenti resupinum pondere fudi;[13]
hunc ego poscentem, cum quo concurreret, unus
sustinui sortemque meam vovistis, Achivi,[14]
et vestrae valuere preces. Si quaeritis huius
90 fortunam pugnae, non sum superatus ab illo.
Ecce ferunt Troes ferrumque ignisque Iovemque
in Danaas classes; ubi nunc facundus Ulixes?
Nempe ego mille meo protexi pectore puppes,
spem vestri reditus; date pro tot navibus arma.[15]
95 Quod si vera licet mihi dicere, quaeritur istis
quam mihi maior honos coniunctaque gloria nostra est,
atque Aiax armis, non Aiaci arma petuntur.
Conferat his Ithacus Rhesum imbellemque Dolona
Priamidenque Helenum rapta cum Pallade captum;[16]
100 luce nihil gestum, nihil est Diomede remoto.

[1] respexit=rexpexit=respecxit=prospexit
[2] hac a=hac hac=hacac=hac ac=hac hac a
[3] causam=causa
[4] si di sunt=dissident =sissident=si desunt=dii si sunt
[5] Achivis=Achivas=Achivus
[6] ut=aut
[7] ipse=istam=ipsam
[8] trepidantem=trepidentem=trepidante=metuentem
[9] vulnusque=vultumque
[10] At=Ast=Sed
[11] fugit=fugis
[12] timoris=furoris=timores
[13] eminus=comminus
[14] vovistis=voluistis=novistis=vidistis=noluistis=movistis=fovistis
[15] spem=spes
[16] captum=capta=raptum=raptam=captus

眾將已落座,周圍則站着普通兵士。 埃阿斯與尤利西斯之爭
七層盾牌的主人埃阿斯一躍而起,
他難以按捺怒火,面色陰沉,回看
希蓋文海灘和停泊于海灘的希臘艦船,
5 然後伸手道:“朱庇特啊!我就以它們[1]
為背景自辯,尤利西斯竟然敢競爭!
他在赫克托耳的火攻前溜之大吉,
我卻頑強抵抗,讓艦隊免遭損失。
所以,他靠花言巧語來爭奪更安全,
10 而不是靠手來戰鬥。可我不善於論辯,
他也不擅長行動。我在激烈的廝殺中
如何勇武,他在言辭上就如何稱雄。
但我沒必要回憶功勞,希臘的將士,
你們都已經目睹,還是讓尤利西斯
15 講他那些唯黑暗可以作證的秘事吧![2]
我承認所求的獎賞甚重,但對手讓它
貶了值。尤利西斯渴望的任何珍寶,
埃阿斯即使擁有,也根本不值得炫耀。
他已經得到這場爭鬥的獎賞,那就是:
20 即使他輸了,也可誇口曾與我為敵。
至於我,就算你們懷疑我的勇猛,
我的門第也堪稱高貴,父親特拉蒙
在強大的海格力斯麾下攻取了特洛伊,[3]
也曾坐帕加塞的船遠航去科爾基斯。[4]
25 我父親的父親埃阿科斯負責為鬼魂
斷案,在西西弗忍受重石壓迫的幽冥。[5]
神王朱庇特承認,埃阿科斯是其子,
這樣埃阿斯就是朱庇特第三代後裔。
可是希臘人啊,不用理會這世系家譜,
30 倘若我與偉大的阿喀琉斯並非同族:
他是我堂兄,我求堂兄的遺物。而他,[6]
西西弗的兒子,一樣善於偷盜使詐,[7]
憑什麼將外人插進埃阿科斯的族名里?
因為我無需人告密,就最先拿起武器,[8]
35 所以不給我武器?難道他竟比我有資格——
最後時刻才從軍,裝瘋賣傻,想逃脫
戰爭,直到比他更精明卻不會保護
自己的帕拉墨得斯出現,洞悉了騙局,[9]
強拽着怯懦的傢伙拿起迴避的兵戈?
40 難道不願要武器,他竟能得到最好的
武器?我被剝奪榮譽和堂兄的厚禮,
竟因為最先沖向危險,不顧生死?
我寧願他是真瘋,或裝瘋沒被識破,
也從未跟隨我們攻打特洛伊的城堞,
45 這位罪惡的煽動者!那樣你,波亞斯之子,[10]
就不會被我們可恥地遺棄在萊姆諾斯。
人們說,如今你仍然藏在森林的洞穴里,
哀吟聲令岩石驚心,詛咒着尤利西斯
(他活該如此),若有神,詛咒必應驗。
50 這位與我們一起盟誓出征的同伴,
核心的將領,繼承並使用海格力斯
弓箭的勇士,卻被疾病和飢餓催逼,
靠飛禽獲得衣食,用本該用來毀滅
特洛伊的箭鏃瞄準小鳥,將它們射落。
55 但他還活着,幸虧未陪伴尤利西斯;
不幸的帕拉墨得斯寧願留下的是自己,
那樣他就不會死,至少死時沒有污名。
裝瘋被揭穿,那惡徒一直懷恨在心,
製造他出賣希臘的假象,坐實了冤情,
60 展示了事先埋好的黃金——所謂的罪證。[11]
所以,用流放和謀殺消耗希臘的實力,[12]
這就是尤利西斯戰鬥和恐嚇的方式。
雖然忠誠的涅斯托耳辯才不如他,
我卻絕不會相信,將涅斯托耳拋下
65 竟不是罪行。當他向尤利西斯求助,[13]
戰馬受傷和年老體衰拖慢了速度,
竟遭到同伴背叛。狄俄墨得斯清楚,
這些指控並非我捏造,他反覆直呼
其名,斥責這位逃跑的朋友太膽怯。
70 天神以公正的眼睛注視着世間一切,
不肯助人者也終於需要幫助,遺棄
別人,別人也遺棄他,自己開了先例。
他呼喊夥伴,我趕去,看見他渾身戰慄,
臉色慘白,因迫近的死亡而恐懼不已。
75 我伸出巨大的盾牌,擋住躺着的懦夫,
救了他一命(然而這最不應該讚譽)。[14]
如果你執意與我爭,我們就回到原處,
召回敵人、你的傷口和習慣的恐懼,
請你躲在盾牌後,從那裡和我比拼。
80 可是我剛拯救他,方才還傷得不能
站立的這位,像無事一樣沒了影蹤。[15]
赫克托耳攜帶着神牌沖入了戰陣,
無論他殺到哪裡,不只你尤利西斯,
勇者也膽怯,他就有如此可怕的威勢。
85 他正為一連串血腥的勝利興奮難抑,
我卻用拋擲的巨石將他砸倒於地;
當他向我方叫陣,只有我一人對抗,
你們禱告這重任能落到我的肩上,
的確如你們所願。你們如果問這場[16]
90 較量的結果,至少我沒有居於下風。
特洛伊軍隊擎着劍、火把和朱庇特沖向
希臘的艦隊,雄辯的尤利西斯在何方?
我卻用胸膛保護了千艘戰船——你們
返鄉的希望,這些兵甲就彷彿贖金!
95 說實話,這榮譽並非為我、而是為堂兄的
兵甲而求,我和它們的光榮已連接,
不是我索求兵甲,是兵甲索求埃阿斯。
且讓伊塔卡人拿怯弱的多隆、瑞索斯、
被俘的赫勒諾斯、被盜的帕拉斯來相比:[17]
100 都不是白晝所為,都依靠狄俄墨得斯。

[1] 埃阿斯演說突兀的開頭體現了他衝動的性格。
[2] 埃阿斯暗諷尤利西斯是懦夫,只敢在夜裡行動,也暗示他的所謂功勞無人可以作證。
[3] 參考本書第十一卷216-217行。
[4] 指阿爾戈號遠征尋找金羊毛的事。
[5] 埃阿科斯死後成為冥府的三位法官之一(另兩位是米諾斯和拉達曼托斯兄弟)。“西西弗”對應的原文是Aeoliden(埃俄洛斯之子)。西西弗的形象並非隨意選擇,而是影射尤利西斯母親安提克勒亞(Anticlea)在與拉厄耳忒斯結婚前被西西弗誘姦的事。埃斯庫羅斯等人甚至認為,奧德修斯(尤利西斯)是西西弗的兒子。
[6] 阿喀琉斯之父佩琉斯是埃阿斯之父特拉蒙的兄長。這行的frater意思不是“親兄長”,而是“堂兄”。
[7] 關於“西西弗的兒子”,參考上文第26行的注釋。
[8] 埃阿斯的這句話諷刺的是特洛伊戰前尤利西斯膽怯裝瘋的事。他在海灘上耕田,把鹽當作種子。但帕拉墨得斯(Palamedes)看穿了騙局,將尤利西斯襁褓中的兒子忒勒瑪科斯(Telemachus,在古希臘中意為“遠離戰爭”)放到犁頭的必經之路上,尤利西斯立刻轉向一側,由此暴露了他未瘋的真相。“告密”指帕拉墨得斯戳穿尤利西斯詭計的行為。
[9] “帕拉墨得斯”對應的原文是Naupliades(瑙普利俄斯之子),Nauplius是涅普頓之子、歐卑亞國王。“不會保護自己”(sibi inutilior)暗指帕拉墨得斯後來被尤利西斯栽贓陷害的事(見下文56-60行)。埃阿斯的意思是帕拉墨得斯揭穿尤利西斯對希臘聯軍有利,卻對自己沒好處。
[10] “波亞斯的兒子”指菲羅克忒特斯(Philoctetes),他被箭射中,腳上的傷口發出惡臭,在尤利西斯的建議下,希臘同伴將他拋棄在萊姆諾斯島,他在那裡又被毒蛇咬傷,十年不愈。
[11] 尤利西斯偽造了一封特洛伊國王普里阿摩斯的信,感謝帕拉墨得斯支持特洛伊的計劃,並提出給他一筆酬金。尤利西斯又賄賂帕拉墨得斯的僕人,在他營帳的地下埋了一些黃金。然後,尤利西斯製造出這封信被截獲的假象,並報告阿伽門農。當帕拉墨得斯接受質詢時,他還假意裝作是後者的朋友。後來,黃金被找到,帕拉墨得斯被眾人以石刑處死。
[12] 概括上文菲羅克忒特斯和帕拉墨得斯的遭遇。
[13] 涅斯托耳被帕里斯擊傷,眼看要被赫克托耳追上,尤利西斯卻拋下了他,幸虧狄俄墨得斯救了他。
[14] 尤利西斯受傷時,埃阿斯在墨涅拉俄斯的請求下,用自己的盾保護了尤利西斯。
[15] 暗示尤利西斯是假裝受重傷。
[16] 當赫克托耳向希臘人發起挑戰時,希臘眾將通過抓鬮來決定誰與他對陣。
[17] 這兩行概括的是尤利西斯所謂的功勞。“伊塔卡人”指尤利西斯。特洛伊人多隆(Dolon)為了得到阿喀琉斯的戰馬,獨自潛入希臘軍營,結果被狄俄墨得斯和尤利西斯殺死。瑞索斯(Rhesus)是繆斯之子、色雷斯國王,被狄俄墨得斯和尤利西斯在特洛伊城外殺死,馬也被他們搶奪。赫勒諾斯(Helenus)是普里阿摩斯之子(所以原文中還有修飾語Priamiden),因為擅長預言,被狄俄墨得斯和尤利西斯俘虜後沒被殺死,並最終在卡俄尼亞做了國王。“被盜的帕拉斯”指牽連特洛伊命運的密涅瓦神像(Palladium)。這個木質神像是在特洛伊創建者伊盧斯一世時代從天而降,保護這座城。神諭說,只要這座神像還在城內,希臘人就無法奪取特洛伊,於是尤利西斯和狄俄墨得斯入城盜走了它。後來這座神像隨埃涅阿斯到了意大利,最終運至羅馬,安放在維斯塔神廟的聖火旁。