Castore dignus erit; sic tergum sessile, sic sunt
pectora celsa toris; totus pice nigrior atra,
candida cauda tamen, color est quoque cruribus albus.
Multae illum petiere sua de gente, sed una
405 abstulit Hylonome, qua nulla decentior inter
semiferos altis habitavit femina silvis;
haec et blanditiis et amando et amare fatendo
Cyllaron una tenet; cultus quoque, quantus in illis
esse potest membris, ut sit coma pectine levis,
410 ut modo rore maris, modo se violave rosave
implicet, interdum candentia lilia gestet,
bisque die lapsis Pagasaeae vertice silvae
fontibus ora lavet, bis flumine corpora tingat[1],
nec nisi quae deceant, electarumque ferarum
415 aut umero aut lateri praetendat vellera laevo.
Par amor est illis; errant in montibus una,
antra simul subeunt; et tum Lapitheia tecta
intrarant pariter, pariter fera bella gerebant.
Auctor in incerto est; iaculum de parte sinistra
420 venit et inferius, qua collo pectora subsunt,
Cyllare, te fixit; parvo cor vulnere laesum
corpore cum toto post tela educta refrixit.
Protinus Hylonome morientes excipit artus,
impositaque manu vulnus fovet oraque ad ora
425 admovet atque animae fugienti obsistere temptat.
Ut videt exstinctum, dictis quae clamor ad aures
arcuit ire meas, telo, quod inhaeserat illi
incubuit moriensque suum complexa maritum est.
Ante oculos stat et ille meos, qui sena leonum
430 vinxerat inter se conexis vellera nodis,
Phaeocomes, hominemque simul protectus equumque;
codice qui misso, quem vix iuga bina moverent,[2]
Tectaphon Oleniden a summo vertice fregit.
[Fracta volubilitas capitis latissima perque os
435 perque cavas nares oculosque auresque cerebrum
molle fluit veluti concretum vimine querno
lac solet, utve liquor rari sub pondere cribri
manat et exprimitur per densa foramina spissus.]
Ast ego, dum parat hic armis nudare iacentem
440 (scit tuus hoc genitor), gladium spoliantis in ima
ilia demisi. Chthonius quoque Teleboasque
ense iacent nostro; ramum prior ille bifurcum
gesserat, hic iaculum; iaculo mihi vulnera fecit;
signa vides, apparet adhuc vetus inde cicatrix.
445 Tunc ego debueram capienda ad Pergama mitti;
tum poteram magni, si non superare, morari
Hectoris arma meis; illo sed tempore nullus,
aut puer Hector erat; nunc me mea deficit aetas.
Quid tibi victorem gemini Periphanta Pyraethi,
450 Ampyca quid referam, qui quadripedantis Echecli
fixit in adverso cornum sine cuspide vultu?
Vecte Pelethronium Macareus in pectus adacto
stravit Erigdupum; memini et venabula condi
inguine Nesseis manibus coniecta Cymeli.
455 Nec tu credideris tantum cecinisse futura
Ampyciden Mopsum; Mopso iaculante biformis
accubuit frustraque loqui temptavit Hodites,[3]
ad mentum lingua mentoque ad guttura fixo.
Quinque neci Caeneus dederat, Styphelumque Bromumque
460 Antimachumque Elymumque securiferumque Pyracten.[4]
Vulnera non memini numerum nomenque notavi.
Provolat Emathii spoliis armatus Halesi,
quem dederat leto, membris et corpore Latreus
maximus; huic aetas inter iuvenemque senemque,
465 vis iuvenalis erat, variabant tempora cani.
Qui clipeo gladioque Macedoniaque sarisa
conspicuus faciemque obversus in agmen utrumque
armaque concussit certumque equitavit in orbem
verbaque tot fudit vacuas animosus in auras:
470 “Et te, Caeni, feram? Nam tu mihi femina semper,
tu mihi Caenis eris. Nec te natalis origo
commonuit mentemque subit, quo praemia facto
quaque viri falsam speciem mercede parasti?
Quid sis nata, vide, vel quid sis passa; columque,
475 i, cape cum calathis et stamina pollice torque;
bella relinque viris.” Iactanti talia Caeneus
extentum cursu missa latus eruit hasta,
qua vir equo commissus erat; furit ille dolore,
nudaque Phyllei iuvenis ferit ora sarisa.
480 Non secus haec resilit quam tecti a culmine grando,
aut siquis parvo feriat cava tympana saxo.
Comminus aggreditur laterique recondere duro
luctatur gladium; gladio loca pervia non sunt.
“Haud tamen effugies; medio iugulaberis ense,[5]
485 quandoquidem mucro est hebes” inquit; et in latus ensem
obliquat longaque amplectitur ilia dextra.
Plaga facit gemitus in corpore marmoris icti[6]
fractaque dissiluit percusso lammina callo.
Ut satis illaesos miranti praebuit artus:
490 “Nunc age,” ait Caeneus “nostro tua corpora ferro
temptemus”; capuloque tenus demisit in armos
ensem fatiferum caecumque in viscera movit[7]
versavitque manu vulnusque in vulnere fecit.[8]
Ecce ruunt vasto rabidi clamore bimembres
495 telaque in hunc omnes unum mittuntque feruntque.
Tela retusa cadunt, manet imperfossus ab omni
inque cruentatus Caeneus Elateius ictu.
Fecerat attonitos nova res. “Heu dedecus ingens!”
Monychus exclamat; ‘populus superamur ab uno
500 vixque viro; quamquam ille vir est, nos segnibus actis,
[1] tingat=tinguat
[2] codice=caudice
[3] accubuit=occubuit
[4] Pyracten=Pyracmon
[5] Haud=Haut
[6] icti=icto
[7] caecumque=caecamque
[8] manu=manum
就無愧卡斯托爾。他脊背適合騎乘,[1]
胸膛肌肉雄健,軀幹深黑賽瀝青,
尾巴的顏色卻雪白,四條腿也是白色。
同類中許多女性追求他,唯許洛諾墨
405 如願以償,高山森林中居住的半獸中
沒有一位雌性的姿容能與她競爭。
她藉助誘惑、柔情和種種愛情的宣言
獨自擁有了庫拉洛斯。她精於打扮
(堪稱半人馬的極致),頭髮梳得柔滑,
410 時而綴着迷迭香,時而戴着玫瑰花、
紫羅蘭,再過一陣又換上素潔的百合。
每天兩次,她會用帕加塞高山林樾
發源的泉水洗臉,兩次在溪中沐浴,
只有悅目的、來自精選野獸的皮服,
415 她才會披在自己的肩膀或左側身體上。
他們彼此鍾情,總相伴在山間遊盪,
相伴造訪洞穴。進入拉庇泰的宮殿
也是一起,然後又一起參加惡戰。
攻擊者難以確定,但標槍從左邊飛來,
420 刺中了你的胸膛與脖頸交接的部位,
庫拉洛斯。心臟被扎穿一個小口,
拔出武器後,它和全身都迅速涼透。
許洛諾墨趕緊抱住他垂死的肉身,
用手撫摸、照料着傷口,唇印着唇,
425 竭力阻止生命的氣息從那裡脫逃。
眼見他亡歿,她大聲喊着什麼,喧囂
卻讓我無法聽清,然後她撲到嵌於
愛侶軀體的尖刃上,擁着丈夫死去。[2]
此刻,派俄科梅斯站在我眼前,裹着
430 六張厚厚的獅皮,以繩結彼此緊貼,
這樣人和馬兩部分身軀都受到保護。
他已經扔出四頭牛都難拉動的一棵樹,
從頭頂砸下,將泰克塔福斯砸成肉泥。[3]
後者闊頭的穹頂已全然碎裂,從嘴裡、
435 從空洞的鼻孔、眼睛和耳朵里,柔軟腦漿
流出來,如同凝固的牛乳從橡枝的濾網
滲過,又似粘稠的液體因重量的作用,
從篩子緩緩滴下,穿透密密的小孔。
可是我,趁他欲剝掉死者兵甲的功夫,
440 (你父親可以作證),用短劍狠狠捅入
他的下腹。克托尼俄斯和泰勒博阿斯
也死於我劍下,前者手持分叉的大樹枝,
後者用標槍戰鬥。標槍讓我掛了彩,
你看這印痕,很久以前的傷疤依然在。
445 那時候他們真該派我去攻打特洛伊,[4]
即使我不能擊敗赫克托耳,也足以
抵擋其鋒芒。可惜那時候他還未出世,
或者只是小孩子,而現在我垂垂老矣!
何必講降伏庇萊托斯的珀里法斯[5]
450 或安庇科斯(四足的埃刻庫洛斯與之
對陣,被沒有鐵尖的山茱萸長矛穿刺)?
瑪卡柔斯以撬棍瞄準厄里杜波斯,[6]
貫入其胸膛。我還記得涅索斯擲出
一支獵矛,埋進了庫梅洛斯的陰部。
455 別以為安庇科斯的兒子莫普索斯[7]
只知道預言未來,他的投槍曾殺死
一位半人馬——霍狄忒斯徒然想說話,
卻被他連串釘住舌頭、喉嚨和下巴。
凱紐斯屠滅了斯提菲洛斯、布羅莫斯、
460 安提馬科斯、埃呂摩斯和庇拉克忒斯。[8]
我記得名字和數目,記不清各自的傷處。
拉特柔斯(四肢最闊大,身軀最魁梧)
衝過來,他剛除掉哈萊索斯,佩戴着[9]
死者的兵甲。他在青年與老年的交界,
465 力氣堪比年輕人,但雙鬢已經花白。
圓盾、短劍和馬其頓長槍讓他分外[10]
惹眼,他轉頭輪流望向兩邊的敵人,
晃動着武器,繞着一個圈來回逡巡,[11]
朝空蕩的風傾倒這許多挑釁的言辭:
470 ‘我需要忍受你嗎,凱尼絲?你在我眼裡
永遠是女人,永遠是凱尼絲。難道你忘了
生時的樣子,忘了是因為什麼而獲得
這獎賞,以什麼代價換來男人的假象?
想想你天然的性別、可悲的遭遇,回到閨房,
475 拿起繞線桿、羊毛籃,用拇指捻紗去吧,
把戰爭留給男人!’他正沉醉於叫罵,
凱紐斯投來長矛,在奔馳中拉伸的側腹——
人與馬連接之處被刺穿。因劇痛而狂怒,
他持槍猛戳菲洛斯青年裸露的臉龐。[12]
480 長槍似冰雹一般被屋頂彈回,或者像
某人用一顆小石子敲打空洞的手鼓。
他上前貼身廝殺,竭力將短劍埋入
敵人堅硬的脅部,鋼鋒卻無法突破。
‘但你終歸逃不掉,既然劍頭已鈍了,
485 你就會死於劍刃!’他喊道,斜着劍去割
他的側面,用長長的右臂將腰部緊扼。
彷彿打在大理石身體上,只聽見悶顫,
劍刃與硬皮相撞,化作飛散的碎片。
向訝異的對手展示夠了無傷的肢體,
490 凱紐斯喝道,‘現在輪到我用劍測試
你的身軀了!’致命的兵器捅進側腹,
只留下劍柄,他翻轉、攪動已經沒入
臟腑的鋒刃,在傷口裡繼續製造新傷口。
這時,半獸們怒不可遏,邊沖邊狂吼,
495 全部將武器對準他一人拋射、刺殺。
攻擊全無效,撞鈍的武器紛紛落下,
凱紐斯依然沒有傷口,也沒有血跡。[13]
奇蹟驚呆了所有半人馬。莫尼科斯
大嚷,‘真羞恥!整個部族被一個偽娘
500 碾壓了——他倒算男人,我們如此頹唐,
[1] 因為卡斯托爾擅長馬術,所以奧維德如此說。
[2] 庫拉洛斯和許洛諾墨生死相伴的故事與皮拉莫斯和提斯柏的故事形成了一種對稱,只不過前者發生在半人馬之間,後者發生在人之間。DeBrohun(2004)指出,這個故事不僅僅是血腥的半人馬與拉庇泰族戰爭中間一段輕鬆的離題部分,而是有重要的主題和結構作用。奧維德借這個故事探討了自然美/裝扮美、男性/女性、人/動物、戰爭/愛情、哀歌體/史詩體等各種對照的話題。如Solodow(1988)所言,用寧靜的插曲暫時中斷血腥戰爭的情節,早在荷馬史詩里就經常採用。但DeBrohun認為,它在《變形記》第十二卷中還有特別的作用。庫拉洛斯和許洛諾墨兩情相悅的愛情與構成其直接框架的由野蠻搶婚引發的拉庇泰之戰形成了鮮明對比,也與十二卷的大背景特洛伊戰爭的框架(帕里斯劫走海倫)形成了對比,從而形成了一個三層結構。
[3] 這行原文中泰克塔福斯(Tectaphos)被稱為Oleniden,意思是“奧列諾斯之子”。
[4] “特洛伊”對應的原文是Pergama(佩爾加蒙,也叫Pergamum)。佩爾加蒙是特洛伊的要塞,這裡代指特洛伊。
[5] 在這行的原文中,庇萊托斯(Pyraethi)還有修飾語gemini,此處意為“雙形的”,暗指他是半人馬,由於譯文格律限制未譯。
[6] 在原文中,厄里杜波斯(Erigdupus)還有修飾語Pelethronius(珀列特洛尼亞的),珀列特洛尼亞(Pelethronia)是帖撒利亞境內拉庇泰人和半人馬族居住的地區。厄里杜波斯的名字在古希臘語中意為“爭鬥之聲”。
[7] 關於莫普索斯,參考本書第八卷第316行注釋。
[8] 在這行的原文中,庇拉克忒斯(Pyracten)還有修飾語securiferum,意為“持斧的”,由於譯文格律限制未譯。
[9] 在原文中,哈萊索斯(Halesi)還有修飾語Emathii,意為“厄瑪提亞的”,代指“馬其頓的”,由於譯文格律限制未譯。
[10] 古代的馬其頓長槍名為sarisa,用於步兵方陣(phalanx),長達24英尺,極具衝殺力。
[11] “逡巡”對應的原文是equitavit(騎行),因為拉特柔斯是半人馬,相當於上半身的人騎着下半身的馬。
[12] “菲洛斯青年”指凱紐斯,菲洛斯(Phyllus)是帖撒利亞的一座城市。
[13] 在這行的原文中,凱紐斯(Caeneus)還有修飾語Elateius(厄拉托斯的),因為他是厄拉托斯的孩子。