《變形記》第12卷301-400行

Rhoetus et ipse suo madefactus sanguine fugit.
Fugit et Orneus Lycabasque et saucius armo
dexteriore Medon et cum Pisenore Thaumas;
quique pedum nuper certamine vicerat omnes,
305 Mermeros accepto tum vulnere tardius ibat;
et Pholus et Melaneus et Abas praedator aprorum,
quique suis frustra bellum dissuaserat, augur
Astylos; ille etiam metuenti vulnera Nesso:[1]
“Ne fuge; ad Herculeos” inquit “servaberis arcus.”
310 At non Eurynomus Lycidasque et Areos et Imbreus
effugere necem; quos omnes dextra Dryantis
perculit adversos. Adversum tu quoque, quamvis
terga fugae dederas, vulnus, Crenaee, tulisti;
nam grave respiciens inter duo lumina ferrum,
315 qua naris fronti committitur, accipis, imae.
In tanto fremitu cunctis sine fine iacebat
sopitus venis et inexperrectus Aphidas
languentique manu carchesia mixta tenebat,
fusus in Ossaeae villosis pellibus ursae.
320 Quem procul ut vidit frustra nulla arma moventem,
inserit amento digitos “Miscenda” que dixit,
“cum Styge vina bibes” Phorbas; nec plura moratus
in iuvenem torsit iaculum ferrataque collo
fraxinus, ut casu iacuit resupinus, adacta est.
325 Mors caruit sensu plenoque e gutture fluxit
inque toros inque ipsa niger carchesia sanguis.
Vidi ego Petraeum conantem tollere terra
glandiferam quercum; quam dum complexibus ambit
et quatit huc illuc labefactaque robora iactat,
330 lancea Pirithoi costis immissa Petraei
pectora cum duro luctantia robore fixit.
Pirithoi cecidisse Lycum virtute ferebant,
Pirithoi virtute Chromim; sed uterque dederunt
victori titulum quam Dictys Helopsque minorem;
335 fixus Helops iaculo, quod pervia tempora fecit
et missum a dextra laevam penetravit ad aurem;
Dictys ab ancipiti delapsus acumine montis,
dum fugit instantem trepidans Ixione natum,
decidit in praeceps et pondere corporis ornum
340 ingentem fregit suaque induit ilia fractae.
Ultor adest Aphareus saxumque e monte revulsum
mittere conatur; mittentem stipite querno
occupat Aegides cubitique ingentia frangit
ossa; nec ulterius dare corpus inutile leto
345 aut vacat aut curat tergoque Bienoris alti
insilit, haud solito quemquam portare nisi ipsum;[2]
opposuitque genu costis prensamque sinistra
caesariem retinens, vultum minitantiaque ora
robore nodoso praeduraque tempora fregit.
350 Robore Nedymnum iaculatoremque Lycopen
sternit et immissa protectum pectora barba
Hippason et summis extantem Rhiphea silvis
Thereaque, Haemoniis qui prensos montibus ursos
ferre domum vivos indignantesque solebat.
355 Haud tulit utentem pugnae successibus ultra
Thesea Demoleon; solido divellere dumo[3]
annosam pinum magno molimine temptat;
quod quia non potuit, praefractam misit in hostem.
Sed procul a telo Theseus veniente recessit
360 Pallados admonitu (credi sic ipse volebat);
non tamen arbor iners cecidit; nam Crantoris alti
abscidit iugulo pectusque umerumque sinistrum.
Armiger ille tui fuerat genitoris, Achille,
quem Dolopum rector bello superatus Amyntor
365 Aeacidae dederat pacis pignusque fidemque.
Hunc procul ut foedo disiectum vulnere Peleus
vidit: “At inferias, iuvenum gratissime Crantor,
accipe” ait; validoque in Demoleonta lacerto
fraxineam misit, mentis quoque viribus, hastam,
370 quae laterum cratem perrupit, et ossibus haerens
intremuit; trahit ille manu sine cuspide lignum;
id quoque vix sequitur; cuspis pulmone retenta est.
Ipse dolor vires animo dabat; aeger in hostem
erigitur pedibusque virum proculcat equinis.
375 Excipit ille ictus galea clipeoque sonantis[4]
defensatque umeros praetentaque sustinet arma
perque armos uno duo pectora perforat ictu.
Ante tamen leto dederat Phlegraeon et Hylen
eminus, Iphinoum collato Marte Claninque.
380 Additur his Dorylas, qui tempora tecta gerebat
pelle lupi saevique vicem praestantia teli
cornua vara boum multo rubefacta cruore.
Huic ego, nam vires animus dabat: “Adspice” dixi[5]
“quantum concedant nostro tua cornua ferro”;
385 et iaculum torsi; quod cum vitare nequiret,
opposuit dextram passurae vulnera fronti.
Affixa est cum fronte manus; fit clamor; at illum
haerentem Peleus et acerbo vulnere victum
(stabat enim propior) mediam ferit ense sub alvum.
390 Prosiluit terraque ferox sua viscera traxit
tractaque calcavit calcataque rupit et illis
crura quoque impediit et inani concidit alvo.
Nec te pugnantem tua, Cyllare, forma redemit,
si modo naturae formam concedimus illi.
395 Barba erat incipiens, barbae color aureus, aurea
ex umeris medios coma dependebat in armos.
Gratus in ore vigor; cervix umerique manusque
pectoraque artificum laudatis proxima signis
et quacumque vir est; nec equi mendosa sub illo
400 deteriorque viro facies; da colla caputque,

[1] Astylos=Asbolus
[2] haud=haut
[3] solido divellere dumo=solidoque revellere trunco
[4] sonantis=sonantes=sonanti
[5] vires=viris

木條,輪到自己渾身滴着血逃竄。
俄耳紐斯、呂卡巴斯也遁走,右肩
受傷的墨冬,還有庇瑟諾耳、陶瑪斯、[1]
墨爾墨羅斯(不久前奔跑還堪稱第一,
305 如今卻因為帶傷,行動已大為遲緩)、
福洛斯、梅拉紐斯、阿巴斯(野豬的夢魘)、
占卜師阿斯圖洛斯(他徒然勸阻同伴
勿參戰,還對恐懼傷口的涅索斯預言:[2]
‘別逃!你會留着命,等海格力斯的箭矢。’)
310 但歐律諾摩斯、呂基達斯、阿萊俄斯
和伊姆布柔斯未逃脫死亡,與德律阿斯
對陣時,都被殺掉。柯瑞耐俄斯,雖然你
已轉身奔逃,卻在正面遭受了重創:
回望之際,致命的鐵槍擲中了鼻樑
315 與前額交會的地方,恰在雙目之間。
巨大的喧囂之中,阿菲達斯卻酣眠,
因為此前不停地飲酒,沒有被吵醒。
倦怠的手仍抓着調酒碗,全身攤平,
枕着從奧薩山獵來的一張毛茸茸熊皮。
320 從遠處看見他沒有舞動任何武器,
福爾巴斯將手指插進投槍的繩帶,
喊道,‘你用冥河水調酒吧,喝個痛快!’
標槍立刻朝青年飛去,裝着鐵頭的
白蠟木徑直扎入脖頸(他碰巧是俯卧)。
325 他毫無知覺地死掉,血從塞滿的喉嚨
流出,床榻和那隻調酒碗都被染紅。
我看見佩特萊俄斯試圖從地上拔起
一棵橡樹,當他抱着樹,用儘力氣
朝各個方向晃,樹根已然搖搖欲倒,
330 庇里托俄斯對準他肋骨投出的長矛
將掙扎的胸膛緊緊釘在堅實的橡木上。
傳說呂科斯因庇里托俄斯的勇武而殞亡,
克羅米斯也一樣。但兩人給予征服者的
榮耀比狄克堤斯和赫洛普斯遜色。
335 赫洛普斯被右邊飛來的標槍殺死,
它穿透死者雙鬢,一直抵達左耳際;
狄克堤斯從一處陡峭的山崖失足,
當時他正倉皇地被庇里托俄斯追逐,
頭朝下墜落,沉重的身體砸斷了一棵
340 巨大的白蠟樹,殘肢懸掛於撞毀的枝柯。
阿帕柔斯欲為他復仇,掰一塊山石,
正準備拋出,埃勾斯之子卻搶先偷襲,[3]
以一根橡木大棒拍碎他寬闊的肘骨。
他既沒有閑暇也沒有慾望繼續荼毒
345 這具殘廢的軀體,轉而躍上高大的
比厄諾耳的脊背(除了自己,未馱過
任何人),膝蓋緊扼住雙脅,左手揪住
其頭髮不放,用多結的橡木擊碎臉部、
以惡語威脅的嘴和極其堅固的顳顬。
350 涅丁諾斯和標槍手呂科佩斯也死於
這根橡木棒,還有希帕索斯(胸前
覆滿長須)、瑞甫斯(巍然傲視林巔)、
忒柔斯(他常在海摩尼亞山間捉熊,
拖它們回家,任它們掙扎,怒氣沖沖)。
355 德謨列昂再不能容忍忒修斯安享
勝利的喜悅,他在茂密的荊棘叢中
用儘力氣,想拔起一棵古老的松樹,
卻無法辦到,就折下一段,朝敵人投去。
然而由於帕拉斯的警告,遠處的忒修斯[4]
360 避開了飛來的武器(他願意相信是如此)。
但松木並非徒然墜地,它從喉嚨處
削斷了高大克蘭托耳的左肩和胸部——[5]
阿喀琉斯,他曾為你父親背負甲胄,
多羅匹亞的國王阿閔托耳戰敗後,
365 將他贈給佩琉斯,作為和平的見證。[6]
後者遙遙望見他慘遭肢解,“年輕人
之中最可愛的克蘭托耳,”他說,“至少
請收下祭禮!”向敵人瞄準白蠟木長矛,
他用強壯的臂膀和堅定的決心擲出去,
370 突破肋陣的工事,扎進骨頭,不住
顫動。對方拔出了沒有矛尖的木柄
(就連這也很難拔出),鐵頭卻留在肺中。
疼痛本身激發了戰意,他忍住劇痛,
暴跳起來,用自己的馬蹄踐踏英雄。
375 忒修斯以頭盔和盾牌承受鏗然的攻擊,
護住一對肩膀,向前方伸出手臂,
透過胛骨,刺穿半人馬的雙重胸膛。[7]
此前弗勒格萊俄斯、許勒斯被他用投槍
消滅,伊菲諾俄斯和克拉尼斯則死於
380 近戰。多律拉斯也殞命,用狼皮裹住
頭部的兩側,一對突起的彎曲牛角
(用作殘忍的武器)已被鮮血浸泡。
我朝他喊道(勇氣給了我力量):‘見識
一下,你的犄角遠不如我的兵器!’
385 說完,我扔出標槍。眼見無可避讓,
他伸出右手抵擋,以免額頭受傷。
手卻與額頭釘在一起。他不禁慘叫,
可是佩琉斯趁敵人在重傷之痛中煎熬
(因為他就在附近),用劍洞穿了腹部。
390 受傷者向前躍起,憤怒地拖着臟腑
在地上前行,卻將它們踩爆,腿也遭
它們絆住,腹腔已清空,身子栽倒。
戰鬥的庫拉洛斯,美貌也未能拯救你,[8]
倘若你這種生物也能夠形容為美麗。
395 他的髯剛開始生長,顏色金黃,髮絲
也金黃,從他的肩膀一直垂到前臂。
那張臉充滿英氣,頸項、肩膀、胸膛、
雙手和所有屬於人的部分都彷彿巧匠
創作的雕塑,即使下半屬於馬的部分,
400 形貌也並不遜色,配上馬首和馬頸,

[1] 這位陶瑪斯不是彩虹女神伊麗絲的父親。
[2] 關於涅索斯和這則預言,參考本書第九卷108-133行。
[3] “埃勾斯之子”指忒修斯。
[4] 帕拉斯即密涅瓦。
[5] 克蘭托耳(Crantor)是為佩琉斯攜帶盔甲的侍從。
[6] “佩琉斯”對應的原文是Aeacidae(埃阿科斯之子)。多羅匹亞(Dolopia)在帖撒利亞,是多羅佩斯人(Dolopes)居住的地方,阿閔托耳(Amyntor)是他們的國王。
[7] “雙重胸膛”只是暗示半人馬的雙形特徵並非真的指兩個胸膛。
[8] 按照奧維德在這裡的描述,庫拉洛斯(Cyllarus)是半人馬中的俊男。DeBrohun(2004)注意到,奧維德在描寫這一對半人馬情侶的外貌時凸顯了自然美(natura)與裝扮美(cultus)的對照與融合:庫拉洛斯的描寫突出了天然美,許洛諾墨(Hylonome)的美突出了裝扮美,後者暗中呼應着奧維德早期的說教詩《愛的藝術》(Ars Amatoria)第三卷。奧維德細緻刻畫半人馬形象也影射了另一部說教詩——盧克萊修的《物性論》(De Rerum Natura),並且與他尊敬的這位詩人開了一個玩笑。盧克萊修在第二卷中明確聲稱,世界上不可能有半人馬這種生物(2.700-702),在第四卷中又解釋了我們腦海中產生這種幻象的原因是各種不同物體釋放的極精微的膜像會組合成各種形象(4.739-44),在第五卷中他則從原理上論證了半人馬這類雙形生物為何不可存在——兩部分的本性會彼此衝突(5.878-924)。奧維德卻在這裡描繪了一幅人與馬的形象和本性和諧共存的畫面。在早期科學興盛的泛希臘時代之後,奧維德雖然並不相信古希臘神話的內容,卻故意如Hardie(1988)、Gale(1994)、Myers(1994)、Miller(1997)等人所言,將它們“再神話化”(remythologize),為自己的藝術服務。