Castore dignus erit; sic tergum sessile, sic sunt
pectora celsa toris; totus pice nigrior atra,
candida cauda tamen, color est quoque cruribus albus.
Multae illum petiere sua de gente, sed una
405 abstulit Hylonome, qua nulla decentior inter
semiferos altis habitavit femina silvis;
haec et blanditiis et amando et amare fatendo
Cyllaron una tenet; cultus quoque, quantus in illis
esse potest membris, ut sit coma pectine levis,
410 ut modo rore maris, modo se violave rosave
implicet, interdum candentia lilia gestet,
bisque die lapsis Pagasaeae vertice silvae
fontibus ora lavet, bis flumine corpora tingat[1],
nec nisi quae deceant, electarumque ferarum
415 aut umero aut lateri praetendat vellera laevo.
Par amor est illis; errant in montibus una,
antra simul subeunt; et tum Lapitheia tecta
intrarant pariter, pariter fera bella gerebant.
Auctor in incerto est; iaculum de parte sinistra
420 venit et inferius, qua collo pectora subsunt,
Cyllare, te fixit; parvo cor vulnere laesum
corpore cum toto post tela educta refrixit.
Protinus Hylonome morientes excipit artus,
impositaque manu vulnus fovet oraque ad ora
425 admovet atque animae fugienti obsistere temptat.
Ut videt exstinctum, dictis quae clamor ad aures
arcuit ire meas, telo, quod inhaeserat illi
incubuit moriensque suum complexa maritum est.
Ante oculos stat et ille meos, qui sena leonum
430 vinxerat inter se conexis vellera nodis,
Phaeocomes, hominemque simul protectus equumque;
codice qui misso, quem vix iuga bina moverent,[2]
Tectaphon Oleniden a summo vertice fregit.
[Fracta volubilitas capitis latissima perque os
435 perque cavas nares oculosque auresque cerebrum
molle fluit veluti concretum vimine querno
lac solet, utve liquor rari sub pondere cribri
manat et exprimitur per densa foramina spissus.]
Ast ego, dum parat hic armis nudare iacentem
440 (scit tuus hoc genitor), gladium spoliantis in ima
ilia demisi. Chthonius quoque Teleboasque
ense iacent nostro; ramum prior ille bifurcum
gesserat, hic iaculum; iaculo mihi vulnera fecit;
signa vides, apparet adhuc vetus inde cicatrix.
445 Tunc ego debueram capienda ad Pergama mitti;
tum poteram magni, si non superare, morari
Hectoris arma meis; illo sed tempore nullus,
aut puer Hector erat; nunc me mea deficit aetas.
Quid tibi victorem gemini Periphanta Pyraethi,
450 Ampyca quid referam, qui quadripedantis Echecli
fixit in adverso cornum sine cuspide vultu?
Vecte Pelethronium Macareus in pectus adacto
stravit Erigdupum; memini et venabula condi
inguine Nesseis manibus coniecta Cymeli.
455 Nec tu credideris tantum cecinisse futura
Ampyciden Mopsum; Mopso iaculante biformis
accubuit frustraque loqui temptavit Hodites,[3]
ad mentum lingua mentoque ad guttura fixo.
Quinque neci Caeneus dederat, Styphelumque Bromumque
460 Antimachumque Elymumque securiferumque Pyracten.[4]
Vulnera non memini numerum nomenque notavi.
Provolat Emathii spoliis armatus Halesi,
quem dederat leto, membris et corpore Latreus
maximus; huic aetas inter iuvenemque senemque,
465 vis iuvenalis erat, variabant tempora cani.
Qui clipeo gladioque Macedoniaque sarisa
conspicuus faciemque obversus in agmen utrumque
armaque concussit certumque equitavit in orbem
verbaque tot fudit vacuas animosus in auras:
470 “Et te, Caeni, feram? Nam tu mihi femina semper,
tu mihi Caenis eris. Nec te natalis origo
commonuit mentemque subit, quo praemia facto
quaque viri falsam speciem mercede parasti?
Quid sis nata, vide, vel quid sis passa; columque,
475 i, cape cum calathis et stamina pollice torque;
bella relinque viris.” Iactanti talia Caeneus
extentum cursu missa latus eruit hasta,
qua vir equo commissus erat; furit ille dolore,
nudaque Phyllei iuvenis ferit ora sarisa.
480 Non secus haec resilit quam tecti a culmine grando,
aut siquis parvo feriat cava tympana saxo.
Comminus aggreditur laterique recondere duro
luctatur gladium; gladio loca pervia non sunt.
“Haud tamen effugies; medio iugulaberis ense,[5]
485 quandoquidem mucro est hebes” inquit; et in latus ensem
obliquat longaque amplectitur ilia dextra.
Plaga facit gemitus in corpore marmoris icti[6]
fractaque dissiluit percusso lammina callo.
Ut satis illaesos miranti praebuit artus:
490 “Nunc age,” ait Caeneus “nostro tua corpora ferro
temptemus”; capuloque tenus demisit in armos
ensem fatiferum caecumque in viscera movit[7]
versavitque manu vulnusque in vulnere fecit.[8]
Ecce ruunt vasto rabidi clamore bimembres
495 telaque in hunc omnes unum mittuntque feruntque.
Tela retusa cadunt, manet imperfossus ab omni
inque cruentatus Caeneus Elateius ictu.
Fecerat attonitos nova res. “Heu dedecus ingens!”
Monychus exclamat; ‘populus superamur ab uno
500 vixque viro; quamquam ille vir est, nos segnibus actis,
[1] tingat=tinguat
[2] codice=caudice
[3] accubuit=occubuit
[4] Pyracten=Pyracmon
[5] Haud=Haut
[6] icti=icto
[7] caecumque=caecamque
[8] manu=manum
就无愧卡斯托尔。他脊背适合骑乘,[1]
胸膛肌肉雄健,躯干深黑赛沥青,
尾巴的颜色却雪白,四条腿也是白色。
同类中许多女性追求他,唯许洛诺墨
405 如愿以偿,高山森林中居住的半兽中
没有一位雌性的姿容能与她竞争。
她借助诱惑、柔情和种种爱情的宣言
独自拥有了库拉洛斯。她精于打扮
(堪称半人马的极致),头发梳得柔滑,
410 时而缀着迷迭香,时而戴着玫瑰花、
紫罗兰,再过一阵又换上素洁的百合。
每天两次,她会用帕加塞高山林樾
发源的泉水洗脸,两次在溪中沐浴,
只有悦目的、来自精选野兽的皮服,
415 她才会披在自己的肩膀或左侧身体上。
他们彼此钟情,总相伴在山间游荡,
相伴造访洞穴。进入拉庇泰的宫殿
也是一起,然后又一起参加恶战。
攻击者难以确定,但标枪从左边飞来,
420 刺中了你的胸膛与脖颈交接的部位,
库拉洛斯。心脏被扎穿一个小口,
拔出武器后,它和全身都迅速凉透。
许洛诺墨赶紧抱住他垂死的肉身,
用手抚摸、照料着伤口,唇印着唇,
425 竭力阻止生命的气息从那里脱逃。
眼见他亡殁,她大声喊着什么,喧嚣
却让我无法听清,然后她扑到嵌于
爱侣躯体的尖刃上,拥着丈夫死去。[2]
此刻,派俄科梅斯站在我眼前,裹着
430 六张厚厚的狮皮,以绳结彼此紧贴,
这样人和马两部分身躯都受到保护。
他已经扔出四头牛都难拉动的一棵树,
从头顶砸下,将泰克塔福斯砸成肉泥。[3]
后者阔头的穹顶已全然碎裂,从嘴里、
435 从空洞的鼻孔、眼睛和耳朵里,柔软脑浆
流出来,如同凝固的牛乳从橡枝的滤网
渗过,又似粘稠的液体因重量的作用,
从筛子缓缓滴下,穿透密密的小孔。
可是我,趁他欲剥掉死者兵甲的功夫,
440 (你父亲可以作证),用短剑狠狠捅入
他的下腹。克托尼俄斯和泰勒博阿斯
也死于我剑下,前者手持分叉的大树枝,
后者用标枪战斗。标枪让我挂了彩,
你看这印痕,很久以前的伤疤依然在。
445 那时候他们真该派我去攻打特洛伊,[4]
即使我不能击败赫克托耳,也足以
抵挡其锋芒。可惜那时候他还未出世,
或者只是小孩子,而现在我垂垂老矣!
何必讲降伏庇莱托斯的珀里法斯[5]
450 或安庇科斯(四足的埃刻库洛斯与之
对阵,被没有铁尖的山茱萸长矛穿刺)?
玛卡柔斯以撬棍瞄准厄里杜波斯,[6]
贯入其胸膛。我还记得涅索斯掷出
一支猎矛,埋进了库梅洛斯的阴部。
455 别以为安庇科斯的儿子莫普索斯[7]
只知道预言未来,他的投枪曾杀死
一位半人马——霍狄忒斯徒然想说话,
却被他连串钉住舌头、喉咙和下巴。
凯纽斯屠灭了斯提菲洛斯、布罗莫斯、
460 安提马科斯、埃吕摩斯和庇拉克忒斯。[8]
我记得名字和数目,记不清各自的伤处。
拉特柔斯(四肢最阔大,身躯最魁梧)
冲过来,他刚除掉哈莱索斯,佩戴着[9]
死者的兵甲。他在青年与老年的交界,
465 力气堪比年轻人,但双鬓已经花白。
圆盾、短剑和马其顿长枪让他分外[10]
惹眼,他转头轮流望向两边的敌人,
晃动着武器,绕着一个圈来回逡巡,[11]
朝空荡的风倾倒这许多挑衅的言辞:
470 ‘我需要忍受你吗,凯尼丝?你在我眼里
永远是女人,永远是凯尼丝。难道你忘了
生时的样子,忘了是因为什么而获得
这奖赏,以什么代价换来男人的假象?
想想你天然的性别、可悲的遭遇,回到闺房,
475 拿起绕线杆、羊毛篮,用拇指捻纱去吧,
把战争留给男人!’他正沉醉于叫骂,
凯纽斯投来长矛,在奔驰中拉伸的侧腹——
人与马连接之处被刺穿。因剧痛而狂怒,
他持枪猛戳菲洛斯青年裸露的脸庞。[12]
480 长枪似冰雹一般被屋顶弹回,或者像
某人用一颗小石子敲打空洞的手鼓。
他上前贴身厮杀,竭力将短剑埋入
敌人坚硬的胁部,钢锋却无法突破。
‘但你终归逃不掉,既然剑头已钝了,
485 你就会死于剑刃!’他喊道,斜着剑去割
他的侧面,用长长的右臂将腰部紧扼。
仿佛打在大理石身体上,只听见闷颤,
剑刃与硬皮相撞,化作飞散的碎片。
向讶异的对手展示够了无伤的肢体,
490 凯纽斯喝道,‘现在轮到我用剑测试
你的身躯了!’致命的兵器捅进侧腹,
只留下剑柄,他翻转、搅动已经没入
脏腑的锋刃,在伤口里继续制造新伤口。
这时,半兽们怒不可遏,边冲边狂吼,
495 全部将武器对准他一人抛射、刺杀。
攻击全无效,撞钝的武器纷纷落下,
凯纽斯依然没有伤口,也没有血迹。[13]
奇迹惊呆了所有半人马。莫尼科斯
大嚷,‘真羞耻!整个部族被一个伪娘
500 碾压了——他倒算男人,我们如此颓唐,
[1] 因为卡斯托尔擅长马术,所以奥维德如此说。
[2] 库拉洛斯和许洛诺墨生死相伴的故事与皮拉莫斯和提斯柏的故事形成了一种对称,只不过前者发生在半人马之间,后者发生在人之间。DeBrohun(2004)指出,这个故事不仅仅是血腥的半人马与拉庇泰族战争中间一段轻松的离题部分,而是有重要的主题和结构作用。奥维德借这个故事探讨了自然美/装扮美、男性/女性、人/动物、战争/爱情、哀歌体/史诗体等各种对照的话题。如Solodow(1988)所言,用宁静的插曲暂时中断血腥战争的情节,早在荷马史诗里就经常采用。但DeBrohun认为,它在《变形记》第十二卷中还有特别的作用。库拉洛斯和许洛诺墨两情相悦的爱情与构成其直接框架的由野蛮抢婚引发的拉庇泰之战形成了鲜明对比,也与十二卷的大背景特洛伊战争的框架(帕里斯劫走海伦)形成了对比,从而形成了一个三层结构。
[3] 这行原文中泰克塔福斯(Tectaphos)被称为Oleniden,意思是“奥列诺斯之子”。
[4] “特洛伊”对应的原文是Pergama(佩尔加蒙,也叫Pergamum)。佩尔加蒙是特洛伊的要塞,这里代指特洛伊。
[5] 在这行的原文中,庇莱托斯(Pyraethi)还有修饰语gemini,此处意为“双形的”,暗指他是半人马,由于译文格律限制未译。
[6] 在原文中,厄里杜波斯(Erigdupus)还有修饰语Pelethronius(珀列特洛尼亚的),珀列特洛尼亚(Pelethronia)是帖撒利亚境内拉庇泰人和半人马族居住的地区。厄里杜波斯的名字在古希腊语中意为“争斗之声”。
[7] 关于莫普索斯,参考本书第八卷第316行注释。
[8] 在这行的原文中,庇拉克忒斯(Pyracten)还有修饰语securiferum,意为“持斧的”,由于译文格律限制未译。
[9] 在原文中,哈莱索斯(Halesi)还有修饰语Emathii,意为“厄玛提亚的”,代指“马其顿的”,由于译文格律限制未译。
[10] 古代的马其顿长枪名为sarisa,用于步兵方阵(phalanx),长达24英尺,极具冲杀力。
[11] “逡巡”对应的原文是equitavit(骑行),因为拉特柔斯是半人马,相当于上半身的人骑着下半身的马。
[12] “菲洛斯青年”指凯纽斯,菲洛斯(Phyllus)是帖撒利亚的一座城市。
[13] 在这行的原文中,凯纽斯(Caeneus)还有修饰语Elateius(厄拉托斯的),因为他是厄拉托斯的孩子。