Rhoetus et ipse suo madefactus sanguine fugit.
Fugit et Orneus Lycabasque et saucius armo
dexteriore Medon et cum Pisenore Thaumas;
quique pedum nuper certamine vicerat omnes,
305 Mermeros accepto tum vulnere tardius ibat;
et Pholus et Melaneus et Abas praedator aprorum,
quique suis frustra bellum dissuaserat, augur
Astylos; ille etiam metuenti vulnera Nesso:[1]
“Ne fuge; ad Herculeos” inquit “servaberis arcus.”
310 At non Eurynomus Lycidasque et Areos et Imbreus
effugere necem; quos omnes dextra Dryantis
perculit adversos. Adversum tu quoque, quamvis
terga fugae dederas, vulnus, Crenaee, tulisti;
nam grave respiciens inter duo lumina ferrum,
315 qua naris fronti committitur, accipis, imae.
In tanto fremitu cunctis sine fine iacebat
sopitus venis et inexperrectus Aphidas
languentique manu carchesia mixta tenebat,
fusus in Ossaeae villosis pellibus ursae.
320 Quem procul ut vidit frustra nulla arma moventem,
inserit amento digitos “Miscenda” que dixit,
“cum Styge vina bibes” Phorbas; nec plura moratus
in iuvenem torsit iaculum ferrataque collo
fraxinus, ut casu iacuit resupinus, adacta est.
325 Mors caruit sensu plenoque e gutture fluxit
inque toros inque ipsa niger carchesia sanguis.
Vidi ego Petraeum conantem tollere terra
glandiferam quercum; quam dum complexibus ambit
et quatit huc illuc labefactaque robora iactat,
330 lancea Pirithoi costis immissa Petraei
pectora cum duro luctantia robore fixit.
Pirithoi cecidisse Lycum virtute ferebant,
Pirithoi virtute Chromim; sed uterque dederunt
victori titulum quam Dictys Helopsque minorem;
335 fixus Helops iaculo, quod pervia tempora fecit
et missum a dextra laevam penetravit ad aurem;
Dictys ab ancipiti delapsus acumine montis,
dum fugit instantem trepidans Ixione natum,
decidit in praeceps et pondere corporis ornum
340 ingentem fregit suaque induit ilia fractae.
Ultor adest Aphareus saxumque e monte revulsum
mittere conatur; mittentem stipite querno
occupat Aegides cubitique ingentia frangit
ossa; nec ulterius dare corpus inutile leto
345 aut vacat aut curat tergoque Bienoris alti
insilit, haud solito quemquam portare nisi ipsum;[2]
opposuitque genu costis prensamque sinistra
caesariem retinens, vultum minitantiaque ora
robore nodoso praeduraque tempora fregit.
350 Robore Nedymnum iaculatoremque Lycopen
sternit et immissa protectum pectora barba
Hippason et summis extantem Rhiphea silvis
Thereaque, Haemoniis qui prensos montibus ursos
ferre domum vivos indignantesque solebat.
355 Haud tulit utentem pugnae successibus ultra
Thesea Demoleon; solido divellere dumo[3]
annosam pinum magno molimine temptat;
quod quia non potuit, praefractam misit in hostem.
Sed procul a telo Theseus veniente recessit
360 Pallados admonitu (credi sic ipse volebat);
non tamen arbor iners cecidit; nam Crantoris alti
abscidit iugulo pectusque umerumque sinistrum.
Armiger ille tui fuerat genitoris, Achille,
quem Dolopum rector bello superatus Amyntor
365 Aeacidae dederat pacis pignusque fidemque.
Hunc procul ut foedo disiectum vulnere Peleus
vidit: “At inferias, iuvenum gratissime Crantor,
accipe” ait; validoque in Demoleonta lacerto
fraxineam misit, mentis quoque viribus, hastam,
370 quae laterum cratem perrupit, et ossibus haerens
intremuit; trahit ille manu sine cuspide lignum;
id quoque vix sequitur; cuspis pulmone retenta est.
Ipse dolor vires animo dabat; aeger in hostem
erigitur pedibusque virum proculcat equinis.
375 Excipit ille ictus galea clipeoque sonantis[4]
defensatque umeros praetentaque sustinet arma
perque armos uno duo pectora perforat ictu.
Ante tamen leto dederat Phlegraeon et Hylen
eminus, Iphinoum collato Marte Claninque.
380 Additur his Dorylas, qui tempora tecta gerebat
pelle lupi saevique vicem praestantia teli
cornua vara boum multo rubefacta cruore.
Huic ego, nam vires animus dabat: “Adspice” dixi[5]
“quantum concedant nostro tua cornua ferro”;
385 et iaculum torsi; quod cum vitare nequiret,
opposuit dextram passurae vulnera fronti.
Affixa est cum fronte manus; fit clamor; at illum
haerentem Peleus et acerbo vulnere victum
(stabat enim propior) mediam ferit ense sub alvum.
390 Prosiluit terraque ferox sua viscera traxit
tractaque calcavit calcataque rupit et illis
crura quoque impediit et inani concidit alvo.
Nec te pugnantem tua, Cyllare, forma redemit,
si modo naturae formam concedimus illi.
395 Barba erat incipiens, barbae color aureus, aurea
ex umeris medios coma dependebat in armos.
Gratus in ore vigor; cervix umerique manusque
pectoraque artificum laudatis proxima signis
et quacumque vir est; nec equi mendosa sub illo
400 deteriorque viro facies; da colla caputque,
[1] Astylos=Asbolus
[2] haud=haut
[3] solido divellere dumo=solidoque revellere trunco
[4] sonantis=sonantes=sonanti
[5] vires=viris
木条,轮到自己浑身滴着血逃窜。
俄耳纽斯、吕卡巴斯也遁走,右肩
受伤的墨冬,还有庇瑟诺耳、陶玛斯、[1]
墨尔墨罗斯(不久前奔跑还堪称第一,
305 如今却因为带伤,行动已大为迟缓)、
福洛斯、梅拉纽斯、阿巴斯(野猪的梦魇)、
占卜师阿斯图洛斯(他徒然劝阻同伴
勿参战,还对恐惧伤口的涅索斯预言:[2]
‘别逃!你会留着命,等海格力斯的箭矢。’)
310 但欧律诺摩斯、吕基达斯、阿莱俄斯
和伊姆布柔斯未逃脱死亡,与德律阿斯
对阵时,都被杀掉。柯瑞耐俄斯,虽然你
已转身奔逃,却在正面遭受了重创:
回望之际,致命的铁枪掷中了鼻梁
315 与前额交会的地方,恰在双目之间。
巨大的喧嚣之中,阿菲达斯却酣眠,
因为此前不停地饮酒,没有被吵醒。
倦怠的手仍抓着调酒碗,全身摊平,
枕着从奥萨山猎来的一张毛茸茸熊皮。
320 从远处看见他没有舞动任何武器,
福尔巴斯将手指插进投枪的绳带,
喊道,‘你用冥河水调酒吧,喝个痛快!’
标枪立刻朝青年飞去,装着铁头的
白蜡木径直扎入脖颈(他碰巧是俯卧)。
325 他毫无知觉地死掉,血从塞满的喉咙
流出,床榻和那只调酒碗都被染红。
我看见佩特莱俄斯试图从地上拔起
一棵橡树,当他抱着树,用尽力气
朝各个方向晃,树根已然摇摇欲倒,
330 庇里托俄斯对准他肋骨投出的长矛
将挣扎的胸膛紧紧钉在坚实的橡木上。
传说吕科斯因庇里托俄斯的勇武而殒亡,
克罗米斯也一样。但两人给予征服者的
荣耀比狄克堤斯和赫洛普斯逊色。
335 赫洛普斯被右边飞来的标枪杀死,
它穿透死者双鬓,一直抵达左耳际;
狄克堤斯从一处陡峭的山崖失足,
当时他正仓皇地被庇里托俄斯追逐,
头朝下坠落,沉重的身体砸断了一棵
340 巨大的白蜡树,残肢悬挂于撞毁的枝柯。
阿帕柔斯欲为他复仇,掰一块山石,
正准备抛出,埃勾斯之子却抢先偷袭,[3]
以一根橡木大棒拍碎他宽阔的肘骨。
他既没有闲暇也没有欲望继续荼毒
345 这具残废的躯体,转而跃上高大的
比厄诺耳的脊背(除了自己,未驮过
任何人),膝盖紧扼住双胁,左手揪住
其头发不放,用多结的橡木击碎脸部、
以恶语威胁的嘴和极其坚固的颞颥。
350 涅丁诺斯和标枪手吕科佩斯也死于
这根橡木棒,还有希帕索斯(胸前
覆满长须)、瑞甫斯(巍然傲视林巅)、
忒柔斯(他常在海摩尼亚山间捉熊,
拖它们回家,任它们挣扎,怒气冲冲)。
355 德谟列昂再不能容忍忒修斯安享
胜利的喜悦,他在茂密的荆棘丛中
用尽力气,想拔起一棵古老的松树,
却无法办到,就折下一段,朝敌人投去。
然而由于帕拉斯的警告,远处的忒修斯[4]
360 避开了飞来的武器(他愿意相信是如此)。
但松木并非徒然坠地,它从喉咙处
削断了高大克兰托耳的左肩和胸部——[5]
阿喀琉斯,他曾为你父亲背负甲胄,
多罗匹亚的国王阿闵托耳战败后,
365 将他赠给佩琉斯,作为和平的见证。[6]
后者遥遥望见他惨遭肢解,“年轻人
之中最可爱的克兰托耳,”他说,“至少
请收下祭礼!”向敌人瞄准白蜡木长矛,
他用强壮的臂膀和坚定的决心掷出去,
370 突破肋阵的工事,扎进骨头,不住
颤动。对方拔出了没有矛尖的木柄
(就连这也很难拔出),铁头却留在肺中。
疼痛本身激发了战意,他忍住剧痛,
暴跳起来,用自己的马蹄践踏英雄。
375 忒修斯以头盔和盾牌承受铿然的攻击,
护住一对肩膀,向前方伸出手臂,
透过胛骨,刺穿半人马的双重胸膛。[7]
此前弗勒格莱俄斯、许勒斯被他用投枪
消灭,伊菲诺俄斯和克拉尼斯则死于
380 近战。多律拉斯也殒命,用狼皮裹住
头部的两侧,一对突起的弯曲牛角
(用作残忍的武器)已被鲜血浸泡。
我朝他喊道(勇气给了我力量):‘见识
一下,你的犄角远不如我的兵器!’
385 说完,我扔出标枪。眼见无可避让,
他伸出右手抵挡,以免额头受伤。
手却与额头钉在一起。他不禁惨叫,
可是佩琉斯趁敌人在重伤之痛中煎熬
(因为他就在附近),用剑洞穿了腹部。
390 受伤者向前跃起,愤怒地拖着脏腑
在地上前行,却将它们踩爆,腿也遭
它们绊住,腹腔已清空,身子栽倒。
战斗的库拉洛斯,美貌也未能拯救你,[8]
倘若你这种生物也能够形容为美丽。
395 他的髯刚开始生长,颜色金黄,发丝
也金黄,从他的肩膀一直垂到前臂。
那张脸充满英气,颈项、肩膀、胸膛、
双手和所有属于人的部分都仿佛巧匠
创作的雕塑,即使下半属于马的部分,
400 形貌也并不逊色,配上马首和马颈,
[1] 这位陶玛斯不是彩虹女神伊丽丝的父亲。
[2] 关于涅索斯和这则预言,参考本书第九卷108-133行。
[3] “埃勾斯之子”指忒修斯。
[4] 帕拉斯即密涅瓦。
[5] 克兰托耳(Crantor)是为佩琉斯携带盔甲的侍从。
[6] “佩琉斯”对应的原文是Aeacidae(埃阿科斯之子)。多罗匹亚(Dolopia)在帖撒利亚,是多罗佩斯人(Dolopes)居住的地方,阿闵托耳(Amyntor)是他们的国王。
[7] “双重胸膛”只是暗示半人马的双形特征并非真的指两个胸膛。
[8] 按照奥维德在这里的描述,库拉洛斯(Cyllarus)是半人马中的俊男。DeBrohun(2004)注意到,奥维德在描写这一对半人马情侣的外貌时凸显了自然美(natura)与装扮美(cultus)的对照与融合:库拉洛斯的描写突出了天然美,许洛诺墨(Hylonome)的美突出了装扮美,后者暗中呼应着奥维德早期的说教诗《爱的艺术》(Ars Amatoria)第三卷。奥维德细致刻画半人马形象也影射了另一部说教诗——卢克莱修的《物性论》(De Rerum Natura),并且与他尊敬的这位诗人开了一个玩笑。卢克莱修在第二卷中明确声称,世界上不可能有半人马这种生物(2.700-702),在第四卷中又解释了我们脑海中产生这种幻象的原因是各种不同物体释放的极精微的膜像会组合成各种形象(4.739-44),在第五卷中他则从原理上论证了半人马这类双形生物为何不可存在——两部分的本性会彼此冲突(5.878-924)。奥维德却在这里描绘了一幅人与马的形象和本性和谐共存的画面。在早期科学兴盛的泛希腊时代之后,奥维德虽然并不相信古希腊神话的内容,却故意如Hardie(1988)、Gale(1994)、Myers(1994)、Miller(1997)等人所言,将它们“再神话化”(remythologize),为自己的艺术服务。