《變形記》第12卷101-200行

et se praebentem valuit destringere Cygnum.
Haud secus exarsit quam circo taurus aperto,
cum sua terribili petit irritamina cornu,
Poeniceas vestes elusaque vulnera sentit.
105 Num tamen exciderit ferrum, considerat, hastae;
haerebat ligno. ‘Manus est mea debilis ergo,
Quasque’ ait ‘ante habuit vires, effudit in uno?
Nam certe valuit, vel cum Lyrnesia primum
moenia deieci, vel cum Tenedonque suoque
110 Eetioneas implevi sanguine Thebas,
vel cum purpureus populari caede Caicus
fluxit opusque meae bis sensit Telephus hastae.
Hic quoque tot caesis, quorum per litus acervos
et feci et video, valuit mea dextra valetque.’
115 Dixit et, ante actis veluti male crederet, hastam
misit in adversum Lycia de plebe Menoeten
loricamque simul subiectaque pectora rupit;
quo plangente gravem moribundo vertice terram,
extrahit illud idem calido de vulnere telum
120 atque ait: ‘Haec manus est, haec, qua modo vicimus, hasta:
utar in hoc isdem; sit in hoc, precor, exitus idem.’
Sic fatur Cygnumque petit, nec fraxinus errat[1]
inque umero sonuit non evitata sinistro;
inde velut muro solidaque a caute repulsa est.
125 Qua tamen ictus erat, signatum sanguine Cygnum
viderat et frustra fuerat gavisus Achilles;
vulnus erat nullum; sanguis fuit ille Menoetae.
Tum vero praeceps curru fremebundus ab alto
desilit et nitido securum comminus hostem
130 ense petens, parmam gladio galeamque cavari
cernit et in duro laedi quoque corpore ferrum.
Haud tulit ulterius clipeoque adversa reducto[2]
ter quater ora viri capulo et cava tempora pulsat
cedentique sequens instat turbatque ruitque
135 attonitoque negat requiem; pavor occupat illum
ante oculosque natant tenebrae retroque ferenti
aversos passus medio lapis obstitit arvo;
quem super impulsum resupino corpore Cygnum
vi multa vertit terraeque afflixit Achilles.
140 Tum clipeo genibusque premens praecordia duris
vincla trahit galeae; quae presso subdita mento
elidunt fauces et respiramen iterque
eripiunt animae. victum spoliare parabat;
arma relicta videt; corpus deus aequoris albam
145 contulit in volucrem, cuius modo nomen habebat.
Hic labor, haec requiem multorum pugna dierum
attulit et positis pars utraque substitit armis.
Dumque vigil Phrygios servat custodia muros
et vigil Argolicas servat custodia fossas,
150 festa dies aderat, qua Cygni victor Achilles
Pallada mactatae placabat sanguine vaccae.
Cuius ut imposuit prosecta calentibus aris
e dis acceptus penetravit in aethera nidor,
sacra tulere suam, pars est data cetera mensis.
155 Discubuere toris proceres et corpora tosta
carne replent vinoque levant curasque sitimque.
Non illos citharae, non illos carmina vocum
longave multifori delectat tibia buxi,
sed noctem sermone trahunt virtusque loquendi
160 materia est; pugnans referunt hostisque suasque
inque vices adita atque exhausta pericula saepe
commemorare iuvat; quid enim loqueretur Achilles,
aut quid apud magnum potius loquerentur Achillem?
Proxima praecipue domito victoria Cygno
165 in sermone fuit; visum mirabile cunctis,
quod iuveni corpus nullo penetrabile telo
invictumque a vulnere erat ferrumque terebat.
Hoc ipse Aeacides, hoc mirabantur Achivi,
cum sic Nestor ait: ‘Vestro fuit unicus aevo
170 contemptor ferri nulloque forabilis ictu
Cygnus; at ipse olim patientem vulnera mille
corpore non laeso Perrhaebum Caenea vidi,
Caenea Perrhaebum, qui factis inclitus Othryn
incoluit; quoque id mirum magis esset in illo,
175 femina natus erat.’ Monstri novitate moventur
quisquis adest, narretque rogant; quos inter Achilles:
‘Dic age, nam cunctis eadem est audire voluntas,
o facunde senex, aevi prudentia nostri
quis fuerit Caeneus, cur in contraria versus,
180 qua tibi militia, cuius certamine pugnae
cognitus, a quo sit victus, si victus ab ullo est.’
Tum senior: ‘Quamvis obstet mihi tarda vetustas
multaque me fugiant primis spectata sub annis,
plura tamen memini; nec quae magis haereat ulla
185 pectore res nostro est inter bellique domique
acta tot; ac siquem potuit spatiosa senectus
spectatorem operum multorum reddere, vixi
annos bis centum; nunc tertia vivitur aetas.
Clara decore fuit proles Elateia Caenis,
190 Thessalidum virgo pulcherrima, perque propinquas
perque tuas urbes (tibi enim popularis, Achille)
multorum frustra votis optata procorum.
Temptasset Peleus thalamos quoque forsitan illos;
sed iam aut contigerant illi conubia matris,
195 aut fuerant promissa, tuae; nec Caenis in ullos
denupsit thalamos secretaque litora carpens
aequorei vim passa dei est; ita fama ferebat;
utque novae Veneris Neptunus gaudia cepit:
“Sint tua vota licet” dixit “secura repulsae;
200 elige quid voveas”; (eadem hoc quoque fama ferebat)

[1] Cygnumque=Cygnum
[2] Haud=Haut

任他攻擊,第三支標槍仍滴血無收。
阿喀琉斯狂怒如開闊賽場里的公牛,
頂着可怕的尖角沖向挑釁的紅布,
卻發現它不停躲閃,無法製造傷處。[1]
105 但他仔細查看了矛尖的鐵頭,它並未
掉落。“難道是我的手變得柔弱,原來
擁有的力量面對此人時已經消失?
從前它的確強大,我攻陷呂爾涅索斯[2]
城牆,血洗忒涅多斯島和埃厄提昂的[3]
110 忒拜;被屠民眾的鮮血流淌如江河,[4]
染紅卡伊科斯,泰勒頗斯兩次體會[5]
我長矛的威力。無論何時,從未失敗。
在此地我也已斬殺太多人,眼見屍山
堆滿海岸,足以證明我一直善戰。”
115 他如此自言,彷彿不相信剛才的斷語,
將長矛向對面呂基亞的墨諾忒斯擲去,[6]
猛然洞穿了他的鎧甲和下面的胸膛,
敵人垂死的頭顱與堅硬的大地相撞。
他又從溫熱的傷口拔出那武器,說道,
120 “方才我獲勝,就是依靠這隻手,這支矛,
我還要用在他身上。我祈禱,結局也一樣。”
他說著朝庫格諾斯投去,白蠟木長槍
沒有偏離目標,在左肩發出了悶響,
然後卻彈回,彷彿碰到硬岩或厚牆。
125 但是在命中之處,阿喀琉斯已看見
庫格諾斯流了血,他一陣興奮,卻徒然:
那並非傷口,不過是墨諾忒斯的血。
這時他怒吼着,徑直躍下高高的戰車,
操起閃亮的短劍,與毫無畏懼的敵人
130 貼身廝殺。他察覺對方的頭盔和盾
已被刺穿,鋼鋒卻受阻於頑抗的身體。
他再也無法忍受,挪開盾牌,三四次
用劍柄猛揍敵人面部和凹陷的太陽穴,
趁對方收縮,一路進逼,使其錯愕,
135 無喘息之機。庫格諾斯陷入了恐慌,
眼前晃動着黑影,一步步往後退讓,
必經的田野中央卻橫着一塊大石。
他仰靠着它,胸膛向上,阿喀琉斯
卻使出蠻力將他翻轉,摔到了地上。
140 然後,他用盾和如鐵的膝蓋死壓不放,
並拉着頭盔的繫繩,從下顎狠狠緊鎖,
扼住了他的咽喉,掐斷了呼吸出入的
通路。正欲剝掉被征服敵人的裝備,
他卻只看見盔甲,海神將屍身變為
145 一隻白鳥,他生前的名就是鳥的名。[7]
此番惡戰導致了延續多日的和平,
雙方都暫時休兵,放下武器。正當
一隊警惕的衛士防守特洛伊的城牆,
另一隊衛士同樣巡邏在希臘戰壕邊,
150 節日降臨。庫格諾斯的征服者在這天[8]
宰殺了一頭母牛,以血向帕拉斯祭獻。
切好的臟腑擺上被火焰烘暖的聖壇,
諸神喜愛的香氣也一直升入了天國,
他們享用後,剩餘的部分就擺放餐桌。
155 眾位頭領卧在長椅上,用烤肉填滿 凱紐斯的故事
胃腸,用美酒澆滅渴意,淹沒憂煩。
沒有齊塔拉琴聲,沒有曼妙的歌聲,
也沒有多孔的黃楊木笛愉悅他們,
但因為閑聊,夜晚不顯得漫長,勇敢
160 是話題。他們回憶敵人和自己的舊戰,
喜歡一再地講述遭遇和降伏的危險。
不奇怪,阿喀琉斯還能有什麼可談?
在偉大的阿喀琉斯面前還能談什麼?
他們尤其忘不了擊敗庫格諾斯的
165 這場新近的勝利,所有人頗覺驚奇,
任何武器都無法穿透青年的身體,
永遠不會有傷口,甚至讓鋼鋒變鈍。
阿喀琉斯和其他希臘人都詫異萬分。
這時涅斯托耳說:“你們此生只見過[9]
170 庫格諾斯一人視刀劍如無物,身若
銅牆,我昔日卻曾經目睹帖撒利亞人[10]
凱紐斯遭砍斫千次,依然無一處傷痕。
這位以功勛聞名的凱紐斯在俄特里斯[11]
居住,更令人訝然之處在於,出生時
175 他本是女人。”這樣的異聞讓眾人難遏
好奇心,紛紛央求他細講。阿喀琉斯說:
“快告訴我們,大家都願意洗耳恭聽,
善言的老者,我們時代智慧的化身!
凱紐斯是誰?因什麼緣故變成了異性?
180 在哪場戰爭中你與他相識?誰是敵人?
他被誰打敗,如果他能被任何人打敗?”
老者答道:“漫長的暮年雖於我有害,
我雖已忘卻年輕時見過的許多事情,
但多數仍記得。歷經眾多戰爭與和平,
185 卻不曾有什麼在我心中留下的烙印
比這還要深。如果高壽能讓人見證
眾多的大事,那麼我可以算一例,
活過兩百年,第三個百年也已經開始。
厄拉托斯的女兒凱尼絲以美貌聞名,[12]
190 是帖撒利亞最美的少女,鄰近市鎮
和你的故土(阿喀琉斯,她是你同鄉)
無數追求者都枉然夢想做她的新郎。
或許佩琉斯也會來角逐這場愛戀,
若非那時他已經與你的母親結緣,
195 或者已經訂了婚。凱尼絲最終也沒有
下嫁任何人,當她在偏僻的岸邊閒遊,
海神以暴力霸佔了她(傳聞如此說)。
涅普頓從她身上品嘗完快樂,允諾:
‘無需擔心,我不會拒絕你的祈願,
200 想要什麼,隨便選。’(這也是傳聞所言)

[1] Mader(2013)指出,奧維德在這裡將阿喀琉斯比作公牛,已經為下一部分凱紐斯的故事做了鋪墊。在阿喀琉斯與庫格諾斯的戰鬥中,是庫格諾斯刀槍不入,被阿喀琉斯扼死,並且化作鳥;在凱紐斯與半人馬的廝殺中,則是凱紐斯刀槍不入,被半人馬壓死,也變成鳥。通過這樣的置換,凱紐斯的故事乃至整場半人馬之戰就成了阿喀琉斯“英雄”事迹的戲仿,阿喀琉斯的角色就對應於野蠻殘忍的半人馬。
[2] 呂爾涅索斯(Lyrnesus)是特洛伊的一座城鎮,阿伽門農和阿喀琉斯爭奪的美女布里塞伊斯(Briseis)的出生地。
[3] 忒涅多斯島(Tenedos)在特洛伊附近。
[4] 這裡的忒拜是小亞細亞的忒拜,不是希臘的忒拜,由國王埃厄提昂(Eetion)統治。埃厄提昂是赫克托耳妻子安德洛瑪刻(Andromache)的父親,因為援助特洛伊遭到希臘人報復。
[5] 卡伊科斯河在小亞細亞的米西亞,那裡的居民也因為支持特洛伊被希臘人血洗。泰勒頗斯(Telephus)是海格力斯的兒子、透特蘭托(Teuthrantus)的國王,被阿喀琉斯(Achilles)用長矛刺傷,後來兩人和解,阿喀琉斯又用長矛的銹治好了他的傷口(神諭說他只能被傷他的人治好)。所以奧維德說他“兩次體會”阿喀琉斯長矛的威力。
[6] 呂基亞也是特洛伊盟友。
[7] 這位庫格諾斯和更早那兩位庫格諾斯一樣,變成了天鵝。
[8] “庫格諾斯的征服者”指阿喀琉斯。
[9] 涅斯托耳在荷馬史詩中被尊為智者,因此他講述的故事也頗具權威。但在《變形記》里,因為他在卡呂冬狩獵中的怯懦表現(8.365-368),此處他極力渲染的打鬥場景卻值得懷疑。
[10] “帖撒利亞人”對應的原文是Perrhaebum(珀萊比人的),珀萊比人(Perrhaebi)是居住在帖撒利亞坦佩一帶的民族,這裡代指帖撒利亞人。
[11] 關於凱紐斯,參考本書第八卷第305行的注釋。俄特里斯山在帖撒利亞。
[12] 厄拉托斯(Elatus)是拉庇泰人的一位王子。