et sine te me pontus habet. Crudelior ipso[1]
sit mihi mens pelago, si vitam ducere nitar
longius et tanto pugnem superesse dolori;
sed neque pugnabo nec te, miserande, relinquam
705 et tibi nunc saltem veniam comes, inque sepulcro
si non urna, tamen iunget nos littera, si non[2]
ossibus ossa meis, at nomen nomine tangam.’
Plura dolor prohibet verboque intervenit omni
plangor, et attonito gemitus a corde trahuntur.
710 Mane erat: egreditur tectis ad litus et illum
maesta locum repetit, de quo spectarat euntem,
dumque moratur ibi dumque ‘Hic retinacula soluit,[3]
hoc mihi discedens dedit oscula litore’ dicit[4]
dumque notata locis reminiscitur acta fretumque[5]
715 prospicit, in liquida spatio distante tuetur[6]
nescio quid quasi corpus aqua, primoque, quid illud[7]
esset, erat dubium; postquam paulum adpulit unda,
et, quamvis aberat, corpus tamen esse liquebat,
qui foret, ignorans, quia naufragus, omine mota est[8]
720 et, tamquam ignoto lacrimam daret, ‘Heu! Miser’ inquit,
‘Quisquis es, et siqua est coniunx tibi.’ Fluctibus actum
fit propius corpus; quod quo magis illa tuetur,
hoc minus et minus est mentis sua, iamque propinquae[9]
admotum terrae, iam quod cognoscere posset,
725 cernit: erat coniunx. ‘Ille est!’ exclamat et una
ora, comas, vestem lacerat tendensque trementes
ad Ceyca manus ‘Sic, o carissime coniunx,
sic ad me, miserande, redis?’ ait. Adiacet undis
facta manu moles, quae primas aequoris undas
730 frangit et incursus quae praedelassat aquarum:[10]
insilit huc. Mirumque fuit potuisse: volabat,
percutiensque levem modo natis aera pennis
stringebat summas ales miserabilis undas,
dumque volat, maesto similem plenumque querellae
735 ora dedere sonum tenui crepitantia rostro.
Ut vero tetigit mutum et sine sanguine corpus,
dilectos artus amplexa recentibus alis
frigida nequiquam duro dedit oscula rostro.
Senserit hoc Ceyx an vultum motibus undae[11]
740 tollere sit visus, populus dubitabat; at ille[12]
senserat, et, tandem superis miserantibus, ambo
alite mutantur. Fatis obnoxius isdem
tunc quoque mansit amor, nec coniugiale solutum est[13]
foedus in alitibus: coeunt fiuntque parentes,
745 perque dies placidos hiberno tempore septem
incubat Alcyone pendentibus aequore nidis.
Tum via tuta maris: ventos custodit et arcet[14]
Aeolus egressu praestatque nepotibus aequor.
Hos aliquis senior iunctim freta lata volantes[15]
750 spectat et ad finem servatos laudat amores.
Proximus, aut idem, si fors tulit, ‘hic quoque’ dixit,
‘Quem mare carpentem substrictaque crura gerentem
adspicis,’ (ostendens spatiosum in guttura mergum)
‘regia progenies: et si descendere ad ipsum
755 ordine perpetuo quaeris, sunt huius origo
Ilus et Assaracus raptusque Iovi Ganymedes
Laomedonve senex Priamusque novissima Troiae
tempora sortitus. Frater fuit Hectoris iste:
qui nisi sensisset prima nova fata iuventa,[16]
760 forsitan inferius non Hectore nomen haberet,
quamvis est illum proles enixa Dymantis,
Aesacon umbrosa furtim peperisse sub Ida
fertur Alexirhoe, Granico nata bicorni.[17]
Oderat hic urbes nitidaque remotus ab aula
765 secretos montes et inambitiosa colebat
rura nec Iliacos coetus nisi rarus adibat.
Non agreste tamen nec inexpugnabile amori
pectus habens silvas captatam saepe per omnes
adspicit Hesperien patria Cebrenida ripa[18]
770 iniectos umeris siccantem sole capillos.[19]
Visa fugit nymphe, veluti perterrita fulvum
cerva lupum longeque lacu deprensa relicto
accipitrem fluvialis anas; quam Troius heros
insequitur celeremque metu celer urget amore.[20]
775 Ecce latens herba coluber fugientis adunco
dente pedem strinxit virusque in corpore liquit;[21]
cum vita suppressa fuga est: amplectitur amens
exanimem clamatque: “Piget, piget esse secutum![22]
Sed non hoc timui, neque erat mihi vincere tanti.
780 Perdidimus miseram nos te duo: vulnus ab angue,
a me causa data est. Ego sum sceleratior illo,
qui tibi morte mea mortis solacia mittam.”
Dixit et e scopulo, quem rauca subederat unda,[23]
decidit in pontum; Tethys miserata cadentem[24]
785 molliter excepit nantemque per aequora pennis
texit, et optatae non est data copia mortis.[25]
Indignatur amans invitum vivere cogi[26]
obstarique animae misera de sede volenti
exire; utque novas umeris adsumpserat alas,[27]
790 subvolat atque iterum corpus super aequora mittit.
Pluma levat casus. Furit Aesacos, inque profundum
pronus abit letique viam sine fine retemptat.
Fecit amor maciem: longa internodia crurum,
longa manet cervix, caput est a corpore longe;
795 aequor amat, nomenque manet, quia mergitur illo.’[28]
[1] te me=me me; ipso=isto
[2] iunget nos=nos iunget
[3] Hic=Hinc
[4] dicit=dixit
[5] dumque notata locis=quae dum tota locis
[6] prospicit=aspicit
[7] aqua=erat; quid=quod
[8] qui=quis=quid; omine=homine
[9] sua=suae=iam
[10] quae praedelassat=quae praede lassat=qua praedam
[11] Senserit=Senserat; an=ad=at
[12] tollere sit=tollere sed=tollere sunt=tolleret et=tolleret sed
[13] coniugiale=coniugale
[14] Tum via tuta=tunc iacet unda=tum mutata
[15] iunctim=circum=cum per
[16] qui=cui; sensisset=cessisset=cessissent; prima=primo
[17] Granico nata=gracili conata=gracili cognata
[18] Hesperien=Eperien
[19] iniectos…sole=inlectos…sola
[20] urget=auget=anget
[21] strinxit=stringit; liquit=linquit
[22] piget esse=sese esse=me te esse
[23] scopulo, quem=scopulo quo=scopulos qua; subederat=insederat
[24] decidit=se dedit; Tethys=Thetis
[25] mortis=morti
[26] invitum=invitus=se invitum=indignum; cogi=cogit
[27] umeris=superis; adsumpserat=assumeret=adimeret
[28] aequor=aequora; manet=tenet; illo=illi=illic
在没有你的海中挣扎。我的心将比
大海更残忍,倘若我还要继续努力
延续这生命,在如此劫难后继续活着。
但我不会再挣扎,将可怜的你抛舍,
705 至少现在我将会陪伴你,等到入了坟,
尸灰瓮不能,铭文总可以连接我们,
骨头无法碰骨头,名字必定挨名字。”
她因为痛苦而凝噎,词语的间隙被哀泣
填满,呻吟从惊愕的胸中不断涌出。
710 已是早晨,她离开居所,神情凄苦,
来到那日在海边目送他远行的位置,
一边徘徊,一边自语,“他是在这里
解开船缆,在这里离开,与我吻别。”
当她回忆着此地发生的一幕幕情节,
715 眺望着海上,忽然在远处起伏的波浪间
看到某个像尸体的东西。最初她不敢
确定,当海水将它推到稍近的地方,
虽然还很远,但已显明尸体的形状。
她不知是谁,然而既是沉船者,难免
720 被触动,仿佛为陌生人洒泪,叹道,“可怜!
无论你是谁,你若有妻子,多惨!”波浪
将尸体冲到更近处,她越仔细地端详,
情绪越难以控制。此刻它已经靠近
她所在的岸边,已经可以清楚地辨认——
725 正是她丈夫。“是他!”她大喊,同时撕扯
自己的脸、头发和衣服,双手颤抖着,
伸向刻宇克斯:“就这样,亲爱的丈夫,
你就这样悲惨地回到我身边?”不远处
有一道人工修筑的堤坝,用来抗击
730 波浪最初的冲劲,削弱海水的破坏力。
她纵身跃上去,不可思议。其实不是跃,
是飞,她扇动新长的翅膀,拍打驯顺的
空气,一只悲情的鸟,在海面旋掠。
飞翔时,她细长的喙奏出尖利的音乐,
735 就像一位伤痛中的人,充满了哀戚。
但触碰那具无声亦无血的尸体之时,
她却以自己的新翼翅拥抱挚爱的肉身,
徒劳地用变硬的嘴献上冰冷的吻。
刻宇克斯是否有感觉,抑或是他的脸
740 因波浪而抬起,人们难断定,但他确然
感觉到了。最后,众天神垂怜,将二人
都变成飞鸟。虽然遭受了相同的厄运,
他们的爱却未变,鸟身也没有拆散
夫妻的盟约,始终在一起生育繁衍。
745 每年冬季有七天的平静期,哈尔库俄涅
就会在漂浮于海面的巢中孵卵静坐。
这时海路很安全,埃俄洛斯禁止风
出来,严密看守,为孙子确保安宁。[1]
一位老者望见两只鸟在辽阔的海面 埃萨科斯
750 并飞,称赞他们的恋情忠贞难撼。
此人或者旁边某人说,“你眼中那只
在海上飞掠、收起双腿的鸟”(他手指
一只脖颈细长的海鸟)“同样是王室
后裔。如果你希望详细考察其谱系,
755 我可以告诉你,他的先祖能追到伊卢斯、
被朱庇特劫走的盖尼米得、阿萨剌科斯、
年迈的拉俄墨冬和注定要目睹特洛伊
末日的普里阿摩斯。赫克托耳的弟弟[2]
就是他,倘若不曾在年轻时遭受怪运,
760 他或许会赢得不逊于赫克托耳的声名。[3]
狄玛斯的女儿是后者的母亲,埃萨科斯[4]
却传说是阿勒克西洛厄(河神格拉尼科斯[5]
之女)在幽暗的伊达山下悄悄分娩。
他憎恶城市,远离辉煌豪奢的宫殿,
765 喜欢出没于隐秘的山岭、谦卑的乡野,
极少与伊利昂的碌碌庸众一起作乐。[6]
然而他性情并不糙蛮,也并非不能
被爱打动。他经常穿越所有的森林,
追寻赫斯珀里亚,看见她在父神河岸[7]
770 将长发披散于双肩,在阳光下慢慢晒干。
被瞥见的宁芙惊逃,正如胆颤的雌鹿
躲避棕皮的凶狼,又如远离了旧湖,
水鸭躲避乍现的老鹰。追逐的双方
速度都极快,他因为爱欲,她因为恐慌。
775 飞奔之际,藏在草间的一条蛇用弯齿
扎破她的足,将毒液留在她的身体里。
逃跑和生命一起终止。失去了理智,
他抱着断气的女孩喊:‘实在不该追你!
但我没料想如此,也没刻意要取胜。
780 是我们两位毁了你:蛇的伤让你殒命,
事情的肇始却是我。它的罪不如我的罪,
但我会用我的死送给你死的安慰!’
说完,他从一块大浪蚀空的岩石上
跳入海里。忒堤斯怜悯他,减缓了冲撞,
785 当他在水中漂游时,又为他覆盖羽毛,
迫切盼望的死亡特权,他并未得到。
情人愤恨于自己被迫违心地活着,
神故意阻挠灵魂离开悲惨的居所,
当肩头添上新生的翅膀,他就先飞升,
790 再猛然俯冲,将身体再次摔向水中,
但羽毛却阻止坠落。埃萨科斯狂怒,
又扑向深渊,不停地尝试死亡之路。
相思让他憔悴:腿关节相距奇远,
颈项一直都很长,头部躲避着躯干,
795 名唤‘潜水鸟’,因为爱海,总往水下钻。”[8]
[1] 传说翡翠鸟孵卵时海面总是风平浪静,由此有了英文俗语halcyon days(太平日子)。
[2] 伊卢斯二世(Ilus)、阿萨剌科斯(Assaracus)和盖尼米得都是特洛伊古代国王特洛斯(Tros)的儿子,拉俄墨冬是伊卢斯二世的儿子,特洛伊末代国王普里阿摩斯是拉俄墨冬的儿子。“赫克托耳的弟弟”指埃萨科斯(Aesacus)。
[3] 赫克托耳(Hector)是特洛伊的第一勇士,普里阿摩斯与赫库芭之子。
[4] “狄玛斯的女儿”指特洛伊王后赫库芭(Hecuba),狄玛斯(Dymas)是她的父亲。
[5] 阿勒克西洛厄(Alexirhoe)是河神格拉尼科斯(Granicus)的女儿,“河神”对应的原文是bicorni,意为“长着双角的”,这是河神的典型特征。
[6] 伊利昂即特洛伊。
[7] 赫斯珀里亚(Hesperie或Hesperia)是河神Cebren(克布伦)的女儿。克布伦是特洛伊附近的一条河。
[8] 埃萨科斯变成了䴙䴘(拉丁语mergus),俗名潜水鸟。