《变形记》第11卷601-700行

humanaeve sonum reddunt convicia linguae:[1]
muta quies habitat; saxo tamen exit ab imo
rivus aquae Lethes, per quem cum murmure labens
invitat somnos crepitantibus unda lapillis.
605 Ante fores antri fecunda papavera florent
innumeraeque herbae, quarum de lacte soporem
nox legit et spargit per opacas umida terras;
ianua, ne verso stridorem cardine reddat:[2]
nulla domo tota est, custos in limine nullus;[3]
610 in medio torus est ebeno sublimis in atro,[4]
plumeus, unicolor, pullo velamine tectus,[5]
quo cubat ipse deus membris languore solutis.
Hunc circa passim varias imitantia formas
somnia vana iacent totidem, quot messis aristas,
615 silva gerit frondes, eiectas litus harenas.
Quo simul intravit manibusque obstantia virgo
somnia dimovit, vestis fulgore reluxit
sacra domus, tardaque deus gravitate iacentes[6]
vix oculos tollens iterumque iterumque relabens
620 summaque percutiens nutanti pectora mento
excussit tandem sibi se cubitoque levatus,
quid veniat (cognovit enim), scitatur; at illa:
‘Somne, quies rerum, placidissime, Somne, deorum,
pax animi, quem cura fugit, qui corpora duris
625 fessa ministeriis mulces reparasque labori,
somnia, quae veras aequant imitamine formas,[7]
Herculea Trachine iube sub imagine regis[8]
Alcyonen adeant simulacraque naufraga fingant.
Imperat hoc Iuno.’ Postquam mandata peregit,
630 Iris abit (neque enim ulterius tolerare soporis[9]
vim poterat), labique ut somnum sensit in artus,[10]
effugit et remeat, per quos modo venerat arcus.
At pater e populo natorum mille suorum
excitat artificem simulatoremque figurae
635 Morphea. Non illo quisquam sollertius alter[11]
exprimit incessus vultumque sonumque loquendi;
adicit et vestes et consuetissima cuique[12]
verba, sed hic solos homines imitatur; at alter
fit fera, fit volucris, fit longo corpore serpens:[13]
640 hunc Icelon superi, mortale Phobetora vulgus
nominat; est etiam diversae tertius artis
Phantasos: ille in humum saxumque undamque trabemque,[14]
quaeque vacant anima, fallaciter omnia transit;[15]
regibus hi ducibusque suos ostendere vultus[16]
645 nocte solent, populos alii plebemque pererrant.[17]
Praeterit hos senior cunctisque e fratribus unum
Morphea, qui peragat Thaumantidos edita, Somnus[18]
eligit et rursus molli languore solutus
deposuitque caput stratoque recondidit alto.
650 Ille volat nullos strepitus facientibus alis

per tenebras intraque morae breve tempus in urbem
pervenit Haemoniam positisque e corpore pennis
in faciem Ceycis abit sumptaque figura
luridus, exanimi similis, sine vestibus ullis[19]
655 coniugis ante torum miserae stetit; uda videtur
barba viri madidisque gravis fluere unda capillis.
Tum lecto incumbens, fletu super ora profuso,[20]
haec ait: ‘Agnoscis Ceyca, miserrima coniunx?
An mea mutata est facies nece? Respice: nosces[21]
660 inveniesque tuo pro coniuge coniugis umbram.
Nil opis, Alcyone, nobis tua vota tulerunt:
Occidimus! Falso tibi me promittere noli.
Nubilus Aegaeo deprendit in aequore navem
Auster et ingenti iactatam flamine soluit,
665 oraque nostra tuum frustra clamantia nomen[22]
inplerunt fluctus. Non haec tibi nuntiat auctor
ambiguus, non ista vagis rumoribus audis:
ipse ego fata tibi praesens mea naufragus edo.
Surge, age, da lacrimas lugubriaque indue nec me
670 indeploratum sub inania Tartara mitte.’
Adicit his vocem Morpheus, quam coniugis illa
crederet esse sui; fletus quoque fundere veros
visus erat gestumque manus Ceycis habebat.[23]
Ingemit Alcyone; lacrimans movet atque lacertos
675 per somnum corpusque petens amplectitur auras
exclamatque ‘Mane! Quo te rapis? Ibimus una.’
Voce sua specieque viri turbata soporem
excutit et primo si sit circumspicit illic,[24]
qui modo visus erat; nam moti voce ministri
680 intulerant lumen. Postquam non invenit usquam,[25]
percutit ora manu laniatque a pectore vestes
pectoraque ipsa ferit; nec crines soluere curat,
scindit et altrici, quae luctus causa, roganti
‘Nulla est Alcyone, nulla est’ ait, ‘occidit una
685 cum Ceyce suo. Solantia tollite verba!
Naufragus interiit. Vidi agnovique manusque
ad discedentem cupiens retinere tetendi.[26]
Umbra fuit, sed et umbra tamen manifesta virique
vera mei. Non ille quidem, si quaeris, habebat
690 adsuetos vultus nec, quo prius, ore nitebat;
pallentem nudumque et adhuc umente capillo
infelix vidi: stetit hoc miserabilis ipso,[27]
ecce, loco’ (et quaerit, vestigia siqua supersint).
‘Hoc erat, hoc, animo quod divinante timebam,
695 et ne me fugeres, ventos sequerere, rogabam.[28]
At certe vellem, quoniam periturus abibas,[29]
me quoque duxisses tecum: fuit utile tecum[30]
ire mihi. Neque enim de vitae tempore quicquam[31]
non simul egissem, nec mors discreta fuisset.
700 Nunc absens perii, iactor quoque fluctibus absens[32]

[1] sonum=somnum=sono
[2] ne…reddat=nec…reddit=ne…reddit; stridorem=stridores
[3] tota est=tota
[4] in=et=at; atro=antro=atra
[5] unicolor=atque color=atricolor
[6] sacra=atra
[7] imitamine=imitantua
[8] Herculea=Herculeam=Heoliam; Trachine=Thracena=Thracen
[9] soporis=vaporem
[10] vim=vi
[11] Morphea=Morthea; illo=illic; quisquam=iussos=iussus
[12] cuique=quaeque
[13] corpore=tempore=tergore
[14] Phantasos=panthasos
[15] anima=animo=animi; fallaciter=feliciter
[16] hi=hii=hic
[17] solent=solet
[18] peragat=peragit
[19] exanimi=exsangui
[20] ora=ore; profuso=refuso
[21] nece=nunc
[22] frustra=nostra
[23] manus=manu
[24] illic=ille
[25] intulerant=tulerant=attulerant
[26] ad=ac=at=et; tetendi=tenenti
[27] ipso=ipse
[28] fugeres=fugiens; rogabam=timebam
[29] periturus=moriturus
[30] tecum=fuit ha=fuit hoc=multum=quoniam
[31] de vitae=vitae de
[32] perii=pereo=ponti

枝条或人类喧嚷的舌头发出声音:
阒寂栖居于此。但从山岩的底层
却有勒忒河涌出,它在石块之间[1]
淙淙流淌,让人不由得坠入睡眠。
605 洞穴外面盛开着许多罂粟花和无数棵
野草,湿润的夜晚采集它们的汁液,
酿制睡眠,将其散布于幽暗大地上。
整座宫殿都没有门,以免铰链转动,
发出声响,入口也没有一位门房。
610 中央放置着一张乌木制成的高床,
铺着深黑的羽毛,覆着深黑的绣毯,
神自己摊着慵倦的身体,躺在上边。
他周围散落着虚幻的梦,模仿各类
形状,数不胜数,多如丰收的麦穗,
615 森林绽放的绿叶,海岸抛撒的沙砾。
仙女一走进王宫,将挡路的梦影推至
两旁,神圣的建筑立刻被她的华衫
映亮。索姆努斯几乎睁不开被如山
睡意压迫的眼睛,一次次重新瘫倒,
620 胸膛上部被沉落的下巴反复碰敲。
他终于将自己震醒,肘撑着身体,只问
她为何而来(因为认得她)。仙女回应:
“给万物安宁的索姆努斯,最温柔的神,
灵魂的甘露,忧思的宿敌,你抚慰苦辛
625 耗损的肉身,为重返劳作而恢复力量,
请召唤一些模仿真实形状的幻象,
去找特拉喀斯的哈尔库俄涅,化作[2]
国王的形貌,要像一位沉船的遇难者。
这是朱诺的命令。”执行完自己的任务,
630 伊丽丝便离开(睡眠的魔力已无法继续
忍受),一感觉困意爬上四肢,就断然
逃跑,沿着来时刚走过的彩虹回返。
但睡神在千个儿子中唤醒了摩耳甫斯,[3]
他技艺非凡,擅长伪装成各种样子。
635 没有谁比他更善于表现人的步态、
面部表情和说话的声音,他还另外
添上每人最爱穿的衣服、最爱用的词。
但他只负责模仿人类。另一位兄弟
变作走兽、飞鸟和身形细长的蛇——
640 神称他伊刻罗斯,在凡间福柏托耳[4]
是其名。还有一位兄弟方塔索斯,[5]
掌握另一种技艺,能轻易变成土石、
水波、树木和一切没有灵魂的东西。
他们惯于在夜晚向国王和将领显示
645 面容,其他幻象则在平民间游荡。
睡神忽略了他们,在所有兄弟之中
只选择摩耳甫斯去执行伊丽丝的命令,[6]
然后他再次让自己沉入柔软的迷梦,
向下仰头,枕在高高的床榻上睡去。
650他的儿子悄无声息地扇动着翅羽,刻宇克斯与哈尔库俄涅(二)
在黑暗里飞翔,未过多久就已经到达
海摩尼亚的那座城。他将双翼卸下,[7]
变成刻宇克斯的模样,全身毫无
血色,像死人一样惨白,不着寸缕,
655 站在可怜妻子的床前。长髯看起来
已湿透,水从湿漉漉的发间如雨下坠。
然后他倚在床边,满脸泪滴,如此
说道,“认得刻宇克斯吗,苦命的妻子?
抑或死已让我容貌大变?仔细看,你一定
660 认识,但你会发现,我只是丈夫的鬼魂。
哈尔库俄涅,你的祈祷对我有何益?
我死了!别相信我会返家,别欺骗自己!
带来乌云的南风在爱琴海上困住了
我的船,它在狂飙中翻腾、解体、覆灭,
665 海浪堵塞了我的嘴,我徒然唤你的名。
不是可疑的使者向你宣布这哀讯,
你也不是从隐约的传言听见这些,
是沉船遇难的我本人讲述自己的惨祸。
起来,起来,为我洒泪,换上丧服,
670 别让我未经葬礼就沦入空虚的冥府。”
摩耳甫斯配上的声音也酷似她丈夫,
她难以怀疑,他的眼泪似乎也非虚,
甚至其手势也与刻宇克斯无不同。
女人哀叹一声,流着泪,在梦中挥动
675 手臂,想抓住他的身体,却仅仅抱住
空气。她喊,“停下!去哪里?我们一起去!”
被自己的声音和丈夫的影像惊起,睡意
顿消,先四下看看刚才见到的男子
是否还在,因为惊骇的仆人们闻声
680 拿来了灯盏。当她发现他无处可寻,
就以手拍自己的脸,撕掉胸前的衣衫,
锤打乳房。她顾不上松开头发,猛然
扯着它,奶娘问她为何事痛苦,她说:
“哈尔库俄涅已经死了,死了,和她的
685 刻宇克斯一起死了!谁也别安慰我!
他死于海难。我看见他了,我认出他了,
他要离开,我朝他伸手,想把他留住。
那只是鬼魂,但鬼魂真真切切属于
我丈夫。你若问我,我会说他的容颜
690 不似平时,也不像从前神采焕然,
可怜的我看见他苍白、赤裸,头发
直到现在还湿淋淋。不幸的人!当时他
就站在这儿。”(她在找他可能留下的脚印)
“害怕的就是这个,我未卜先知的心!
695 我一再劝你不要离开我,不要追随风。
既然你执意冒死远行,我当时多希望
你至少能带我一同前去。对我来说,
那样多么好!既不用独自度过生命的
任何部分,离世时也不会与你分开。
700 现在我却要一人死,一人抛掷于大海,

[1] 勒忒河是冥界遗忘之河,与睡眠的联系很自然。
[2] 原文中特拉喀斯被称为Herculea(海格力斯的),是因为特拉喀斯城在埃塔山上,海格力斯也死在埃塔山上。
[3] 摩耳甫斯(Morpheus)是睡神之子,他的名字源于古希腊语morphē(形状),突出他善于变化的特点。
[4] 伊刻罗斯(Icelos)也是睡神之子,他的名字源于古希腊语ikelos(像、似),体现了他善于变化的一面;另一个名字福柏托耳(Phobetor)则源于古希腊语phobos(恐惧),因为他的任务是恐吓凡人。
[5] 方塔索斯(Phantasos)也是睡神之子,名字源于古希腊语phatasis(幻想)。
[6] “伊丽丝的”对应的原文是Thaumantidos(陶玛斯之女的)。
[7] “那座城”指特拉喀斯。