humanaeve sonum reddunt convicia linguae:[1]
muta quies habitat; saxo tamen exit ab imo
rivus aquae Lethes, per quem cum murmure labens
invitat somnos crepitantibus unda lapillis.
605 Ante fores antri fecunda papavera florent
innumeraeque herbae, quarum de lacte soporem
nox legit et spargit per opacas umida terras;
ianua, ne verso stridorem cardine reddat:[2]
nulla domo tota est, custos in limine nullus;[3]
610 in medio torus est ebeno sublimis in atro,[4]
plumeus, unicolor, pullo velamine tectus,[5]
quo cubat ipse deus membris languore solutis.
Hunc circa passim varias imitantia formas
somnia vana iacent totidem, quot messis aristas,
615 silva gerit frondes, eiectas litus harenas.
Quo simul intravit manibusque obstantia virgo
somnia dimovit, vestis fulgore reluxit
sacra domus, tardaque deus gravitate iacentes[6]
vix oculos tollens iterumque iterumque relabens
620 summaque percutiens nutanti pectora mento
excussit tandem sibi se cubitoque levatus,
quid veniat (cognovit enim), scitatur; at illa:
‘Somne, quies rerum, placidissime, Somne, deorum,
pax animi, quem cura fugit, qui corpora duris
625 fessa ministeriis mulces reparasque labori,
somnia, quae veras aequant imitamine formas,[7]
Herculea Trachine iube sub imagine regis[8]
Alcyonen adeant simulacraque naufraga fingant.
Imperat hoc Iuno.’ Postquam mandata peregit,
630 Iris abit (neque enim ulterius tolerare soporis[9]
vim poterat), labique ut somnum sensit in artus,[10]
effugit et remeat, per quos modo venerat arcus.
At pater e populo natorum mille suorum
excitat artificem simulatoremque figurae
635 Morphea. Non illo quisquam sollertius alter[11]
exprimit incessus vultumque sonumque loquendi;
adicit et vestes et consuetissima cuique[12]
verba, sed hic solos homines imitatur; at alter
fit fera, fit volucris, fit longo corpore serpens:[13]
640 hunc Icelon superi, mortale Phobetora vulgus
nominat; est etiam diversae tertius artis
Phantasos: ille in humum saxumque undamque trabemque,[14]
quaeque vacant anima, fallaciter omnia transit;[15]
regibus hi ducibusque suos ostendere vultus[16]
645 nocte solent, populos alii plebemque pererrant.[17]
Praeterit hos senior cunctisque e fratribus unum
Morphea, qui peragat Thaumantidos edita, Somnus[18]
eligit et rursus molli languore solutus
deposuitque caput stratoque recondidit alto.
650 Ille volat nullos strepitus facientibus alis

per tenebras intraque morae breve tempus in urbem
pervenit Haemoniam positisque e corpore pennis
in faciem Ceycis abit sumptaque figura
luridus, exanimi similis, sine vestibus ullis[19]
655 coniugis ante torum miserae stetit; uda videtur
barba viri madidisque gravis fluere unda capillis.
Tum lecto incumbens, fletu super ora profuso,[20]
haec ait: ‘Agnoscis Ceyca, miserrima coniunx?
An mea mutata est facies nece? Respice: nosces[21]
660 inveniesque tuo pro coniuge coniugis umbram.
Nil opis, Alcyone, nobis tua vota tulerunt:
Occidimus! Falso tibi me promittere noli.
Nubilus Aegaeo deprendit in aequore navem
Auster et ingenti iactatam flamine soluit,
665 oraque nostra tuum frustra clamantia nomen[22]
inplerunt fluctus. Non haec tibi nuntiat auctor
ambiguus, non ista vagis rumoribus audis:
ipse ego fata tibi praesens mea naufragus edo.
Surge, age, da lacrimas lugubriaque indue nec me
670 indeploratum sub inania Tartara mitte.’
Adicit his vocem Morpheus, quam coniugis illa
crederet esse sui; fletus quoque fundere veros
visus erat gestumque manus Ceycis habebat.[23]
Ingemit Alcyone; lacrimans movet atque lacertos
675 per somnum corpusque petens amplectitur auras
exclamatque ‘Mane! Quo te rapis? Ibimus una.’
Voce sua specieque viri turbata soporem
excutit et primo si sit circumspicit illic,[24]
qui modo visus erat; nam moti voce ministri
680 intulerant lumen. Postquam non invenit usquam,[25]
percutit ora manu laniatque a pectore vestes
pectoraque ipsa ferit; nec crines soluere curat,
scindit et altrici, quae luctus causa, roganti
‘Nulla est Alcyone, nulla est’ ait, ‘occidit una
685 cum Ceyce suo. Solantia tollite verba!
Naufragus interiit. Vidi agnovique manusque
ad discedentem cupiens retinere tetendi.[26]
Umbra fuit, sed et umbra tamen manifesta virique
vera mei. Non ille quidem, si quaeris, habebat
690 adsuetos vultus nec, quo prius, ore nitebat;
pallentem nudumque et adhuc umente capillo
infelix vidi: stetit hoc miserabilis ipso,[27]
ecce, loco’ (et quaerit, vestigia siqua supersint).
‘Hoc erat, hoc, animo quod divinante timebam,
695 et ne me fugeres, ventos sequerere, rogabam.[28]
At certe vellem, quoniam periturus abibas,[29]
me quoque duxisses tecum: fuit utile tecum[30]
ire mihi. Neque enim de vitae tempore quicquam[31]
non simul egissem, nec mors discreta fuisset.
700 Nunc absens perii, iactor quoque fluctibus absens[32]

[1] sonum=somnum=sono
[2] ne…reddat=nec…reddit=ne…reddit; stridorem=stridores
[3] tota est=tota
[4] in=et=at; atro=antro=atra
[5] unicolor=atque color=atricolor
[6] sacra=atra
[7] imitamine=imitantua
[8] Herculea=Herculeam=Heoliam; Trachine=Thracena=Thracen
[9] soporis=vaporem
[10] vim=vi
[11] Morphea=Morthea; illo=illic; quisquam=iussos=iussus
[12] cuique=quaeque
[13] corpore=tempore=tergore
[14] Phantasos=panthasos
[15] anima=animo=animi; fallaciter=feliciter
[16] hi=hii=hic
[17] solent=solet
[18] peragat=peragit
[19] exanimi=exsangui
[20] ora=ore; profuso=refuso
[21] nece=nunc
[22] frustra=nostra
[23] manus=manu
[24] illic=ille
[25] intulerant=tulerant=attulerant
[26] ad=ac=at=et; tetendi=tenenti
[27] ipso=ipse
[28] fugeres=fugiens; rogabam=timebam
[29] periturus=moriturus
[30] tecum=fuit ha=fuit hoc=multum=quoniam
[31] de vitae=vitae de
[32] perii=pereo=ponti