《變形記》第10卷601-739行

constitit in medio vultuque in virgine fixo
‘Quid facilem titulum superando quaeris inertes?
Mecum confer’ ait, ‘seu me fortuna potentem
fecerit, a tanto non indignabere vinci:
605 namque mihi genitor Megareus Onchestius, illi
est Neptunus avus, pronepos ego regis aquarum,
nec virtus citra genus est; seu vincar, habebis
Hippomene victo magnum et memorabile nomen.’
Talia dicentem molli Schoeneia vultu[1]
610 adspicit et dubitat, superari an vincere malit,
atque ita ‘Quis deus hunc formosis’ inquit ‘iniquus
perdere vult caraeque iubet discrimine vitae[2]
coniugium petere hoc? Non sum me iudice tanti.
Nec forma tangor (poteram tamen hac quoque tangi),[3]
615 sed quod adhuc puer est: non me movet ipse, sed aetas.
Quid, quod inest virtus et mens interrita leti?
Quid, quod ab aequorea numeratur origine quartus?
Quid, quod amat tantique putat conubia nostra,
ut pereat, si me fors illi dura negarit?
620 Dum licet, hospes, abi thalamosque relinque cruentos!
Coniugium crudele meum est: tibi nubere nulla
nolet, et optari potes a sapiente puella.[4]
Cur tamen est mihi cura tui tot iam ante peremptis?
Viderit! Intereat, quoniam tot caede procorum
625 admonitus non est agiturque in taedia vitae.
Occidet hic igitur, voluit quia vivere mecum,[5]
indignamque necem pretium patietur amoris?
Non erit invidiae victoria nostra ferendae.[6]
Sed non culpa mea est. Utinam desistere velles!
630 Aut, quoniam es demens, utinam velocior esses!
A quam virgineus puerili vultus in ore est![7]
A, miser Hippomene, nollem tibi visa fuissem![8]
Vivere dignus eras; quodsi felicior essem
nec mihi coniugium fata inportuna negarent,
635 unus eras, cum quo sociare cubilia vellem.’
Dixerat, utque rudis primoque cupidine tacta,
quid facit, ignorans amat et non sentit amorem.[9]
Iam solitos poscunt cursus populusque paterque,
cum me sollicita proles Neptunia voce
640 invocat Hippomenes ‘Cytherea’ que ‘conprecor ausis[10]
adsit’ ait ‘nostris et, quos dedit, adiuvet ignes.’[11]
Detulit aura preces ad me non invida blandas,
motaque sum, fateor, nec opis mora longa dabatur.
Est ager, indigenae Tamasenum nomine dicunt,[12]
645 telluris Cypriae pars optima, quam mihi prisci
sacravere senes templisque accedere dotem
hanc iussere meis; medio nitet arbor in arvo,
fulva coma, fulvo ramis crepitantibus auro.[13]
Hinc tria forte mea veniens decerpta ferebam[14]
650 aurea poma manu nullique videnda nisi ipsi
Hippomenen adii docuique, quis usus in illis.
Signa tubae dederant, cum carcere pronus uterque
emicat et summam celeri pede libat harenam:[15]
posse putes illos sicco freta radere passu[16]
655 et segetis canae stantes percurrere aristas.
Adiciunt animos iuveni clamorque favorque
verbaque dicentum ‘nunc, nunc incumbere tempus,
Hippomene, propera! Nunc viribus utere totis!
Pelle moram! Vinces!’ Dubium, Megareius heros
660 gaudeat an virgo magis his Schoeneia dictis.[17]
O quotiens, cum iam posset transire, morata est
spectatosque diu vultus invita reliquit!
Aridus e lasso veniebat anhelitus ore,
metaque erat longe: tum denique de tribus unum
665 fetibus arboreis proles Neptunia misit.
Obstipuit virgo nitidique cupidine pomi
declinat cursus aurumque volubile tollit.
Praeterit Hippomenes: resonant spectacula plausu.
Illa moram celeri cessataque tempora cursu
670 corrigit atque iterum iuvenem post terga relinquit
et rursus pomi iactu remorata secundi
consequitur transitque virum. Pars ultima cursus
restabat; ‘Nunc’ inquit ‘ades, dea muneris auctor!’
Inque latus campi, quo tardius illa rediret,
675 iecit ab obliquo nitidum iuvenaliter aurum.
An peteret, virgo visa est dubitare: coegi
tollere et adieci sublato pondera malo
inpediique oneris pariter gravitate moraque,
neve meus sermo cursu sit tardior ipso,
680 praeterita est virgo: duxit sua praemia victor.
Dignane, cui grates ageret, cui turis honorem[18]
ferret, Adoni, fui? Nec grates inmemor egit
nec mihi tura dedit. Subitam convertor in iram[19]
contemptuque dolens, ne sim spernenda futuris,[20]
685 exemplo caveo meque ipsa exhortor in ambos.[21]
Templa, deum Matri quae quondam clarus Echion
fecerat ex voto, nemorosis abdita silvis,
transibant, et iter longum requiescere suasit.
Illic concubitus intempestiva cupido[22]
690 occupat Hippomenen a numine concita nostro.
Luminis exigui fuerat prope templa recessus
speluncae similis, nativo pumice tectus,
religione sacer prisca, quo multa sacerdos
lignea contulerat veterum simulacra deorum:
695 hunc init et vetito temerat sacraria probro.
Sacra retorserunt oculos, turritaque Mater
an Stygia sontes dubitavit mergeret unda;
poena levis visa est. Ergo modo levia fulvae
colla iubae velant, digiti curvantur in ungues,[23]
700 ex umeris armi fiunt, in pectora totum
pondus abit, summae cauda verruntur harenae.
Iram vultus habet, pro verbis murmura reddunt,
pro thalamis celebrant silvas aliisque timendi
dente premunt domito Cybeleia frena leones.
705 Hos tu, care mihi, cumque his genus omne ferarum,
quod non terga fugae, sed pugnae pectora praebet,[24]
effuge, ne virtus tua sit damnosa duobus.”
Illa quidem monuit iunctisque per aera cygnis
carpit iter, sed stat monitis contraria virtus.
710 Forte suem latebris vestigia certa secuti[25]
excivere canes, silvisque exire parantem
fixerat obliquo iuvenis Cinyreius ictu;
protinus excussit pando venabula rostro
sanguine tincta suo trepidumque et tuta petentem
715 trux aper insequitur totosque sub inguine dentes
abdidit et fulva moribundum stravit harena.[26]
Vecta levi curru medias Cytherea per auras
Cypron olorinis nondum pervenerat alis:
agnovit longe gemitum morientis et albas[27]
720 flexit aves illuc, utque aethere vidit ab alto
exanimem inque suo iactantem sanguine corpus,
desiluit pariterque sinum pariterque capillos
rupit et indignis percussit pectora palmis
questaque cum fatis “At non tamen omnia vestri[28]
725 iuris erunt” dixit; “luctus monimenta manebunt
semper, Adoni, mei, repetitaque mortis imago[29]
annua plangoris peraget simulamina nostri.
At cruor in florem mutabitur. An tibi quondam[30]
femineos artus in olentes vertere mentas,
730 Persephone, licuit, nobis Cinyreius heros
invidiae mutatus erit?” Sic fata cruorem[31]
nectare odorato sparsit, qui tactus ab illo[32]
intumuit sic, ut fulvo perlucida caeno[33]
surgere bulla solet, nec plena longior hora[34]
735 facta mora est, cum flos de sanguine concolor ortus,
qualem, quae lento celant sub cortice granum,[35]
punica ferre solent, brevis est tamen usus in illo;
namque male haerentem et nimia levitate caducum
excutiunt idem, qui praestant nomina, venti.’

[1] molli Schoeneia=mollis coeneia=molli ceneia
[2] discrimine=discrimina
[3] hac=hoc
[4] nolet=nollet
[5] voluit=vetuit=vovit; quia=qui
[6] ferendae=ferenda
[7] A=At
[8] fuissem=fuisse
[9] quid=quod
[10] conprecor=cum precor
[11] adsit=assit
[12] Tamasenum=Damasenum
[13] coma=comam=comas
[14] veniens=iuveni
[15] summam celeri pede libat harenam=summa celeris pendebat harena
[16] radere=laedere
[17] gaudeat…magis his=audiat…magis hos
[18] Dignane, cui=digna nec ut
[19] Subitam…in iram=Subita…in ira
[20] contemptuque=contemnique ex
[21] ipsa=ipsam
[22] cupido=libido
[23] iubae=comae
[24] quod…praebet=quod…praebent=quae…praebent
[25] suem=suis
[26] abdidit=addidit
[27] gemitum=gemitus
[28] At=Et=Est
[29] mei=meo; repetitaque=recitataque=reparataque=redivivaque
[30] At=Et
[31] invidiae=invidia
[32] sparsit=spargit
[33] fulvo=pluvio; caeno=caelo
[34] surgere=spargere
[35] granum=grana

他從人群中站起,凝視着少女的臉,
“為何與弱者比試,只尋求輕鬆的頭銜?
與我一決高下吧!”他說,“如果我僥倖
贏了,敗於如此的對手,你不會難為情。
605 我父親是墨伽柔斯,祖父是翁刻斯托斯,[1]
曾祖父是涅普頓,我是海洋之王的後裔,
勇武也不比出身遜色。我若落下風,
戰勝希波墨涅斯將為你換來榮名。”
以和善的眼神看着他,斯科俄紐斯之女[2]
610 有些猶豫,不知該征服還是被征服。
“哪位憎恨美少年的神竟想毀滅他?”
她說,“非要命令他以寶貴生命為代價
來追逐這場婚姻?我哪裡值得如此?
不是他的美打動我(這一點當然也可以
615 打動),不是他自己,而是青澀的年紀。
難道不也是因為他有勇氣,不畏死?
不也是因為他乃涅普頓第四代子孫?
不也是因為他愛我,為了能與我結婚,
甘心捨命,如果運氣不把我交給他?
620 異鄉人,趁還有機會,趕緊離開,放下
血腥的聯姻,與我結合太殘酷,沒有誰
願意拒絕你,更明智的女孩會與你相隨。
但我為何在乎你,那麼多求愛者已喪命?
自己看顧自己吧!讓他死,既然他已經
625 厭倦生活,無數人的災難都不能嚇阻。
他就這樣死,因為他決定要與我共度
此生?無辜受死,這就是愛的報酬?
我的勝利將意味着無法承受的怨仇。
但這不是我的錯。多希望你主動退出!
630 或者,既然你瘋了,願你有更快的速度!
啊,那年輕的臉龐與少女相去無多!
可憐的人,我寧願你從來不曾見過我!
你本該活下去,如果我的命能夠好些,
如果冷酷的命運沒禁止我與人結合,
635 你就是我願意分享床榻的唯一人選。”
她如此自語,初經情事,心初起波瀾,
不知道已經愛上他,並未覺察這是愛。
此時,她父親和觀眾都要求按慣例比賽,
涅普頓後裔希波墨涅斯以焦急的聲音
640 向我禱告,“但願庫泰拉女神能蒞臨,[3]
襄助我勇敢的挑戰,催旺她點燃的火。”
體貼的風將柔和的話語送進我耳朵,
我承認自己被打動,但已無時間耽擱。
有一片當地人稱為塔瑪索斯的原野,[4]
645 是塞浦路斯最豐饒的部分,昔日的長老
將它獻給我,決定用作與我的神廟
毗鄰的聖地。原野中央有棵樹,樹葉
和噼啪作響的枝條都閃爍着點點金色。
我碰巧從樹上摘了三隻金蘋果,在手中
650 拿着,往回走,唯他一人能看見我影蹤。
我到了他身邊,告訴他如何使用這些。
喇叭發信號,兩人自起點猛然騰躍,
迅捷的足尖輕巧地掠過細沙的表層,
你會覺得他們能不濕腳在海面穿行,
655 閃亮的莊稼被他們踩過也依然挺直。
眾人的助威、喝彩鼓舞了青年的士氣,
他們喊着,“發力的時候到了,就現在!
希波墨涅斯,加油!用盡全力,別懈怠!
抓住機會!你一定能贏!”很難說清,
660 聽到這些話,少男和少女誰更高興。[5]
多少次,她在本可超越時,故意放慢
腳步,長久凝視他的臉,才狠心向前!
他已經疲憊不堪,口中焦渴地喘着氣,
終點仍很遠。涅普頓後裔這才想起
665 拋出樹上摘來的三隻蘋果的第一隻。
驚奇的少女渴望得到亮閃閃的果子,
偏離了跑道,奔逐着拾起滾動的金色。
希波墨涅斯超過她,觀眾席一陣歡悅。
她疾步追上,剛才失去的時間已彌補,
670 年輕人重新被甩在身後。蘋果第二度
扔向遠處,第二度耽誤她的步伐,
她卻再次追上並反超。賽程只餘下
最後一段,“給我禮物的女神,”他祈求,
“幫幫我!”將燦爛的蘋果朝着原野盡頭
675 奮力斜擲出去,好讓她往返更費時。
少女似乎很猶豫,是否要去撿,我迫使
她下定決心,並在拾起後添加了重量,
用來回的耽擱和蘋果的負荷阻止她獲勝。
我不想這故事像那場賽跑一樣漫長,
680 總之少女失敗了,勝利者得到了新娘。
阿多尼斯,難道他不該感謝我,不該
向我獻乳香?可是他忘恩負義,並未
致謝,也並未敬香。我不禁勃然大怒,
因遭輕慢而痛苦,為將來不再受羞辱,
685 決心懲罰他們倆,給世人作反面的榜樣。
有一座神母廟宇,是昔日著名的厄喀昂[6]
為還願而建,隱藏在濃密的樹林之中,
他們從這裡路過,旅途遙遠,便決定
稍事休息,但一股不可遏止的情慾
690 忽然攫住了希波墨涅斯(是我施法術)。
神廟附近有一個極其幽暗的所在,
形如洞穴,上方有天然的浮石覆蓋,
自古就是靈修的聖地,祭司在此處
儲存了古代神祇的許多木製雕塑。
695 他鑽進這裡,用被禁的穢行玷污聖所,
神像都避開了目光,頭戴塔冠的庫柏勒[7]
思忖着罪人是否該投進斯堤克斯河——
這樣的懲罰都嫌輕。所以方才還光滑的
脖頸蒙上了棕色的鬃毛,手指彎成
700 利爪,臂膀變成了前腿,全部的體重
聚集到胸膛,尾巴攪動覆著沙的地表。
臉露着怒容,不再會說話,只會咆哮,
沒有卧室,在林間出沒,讓百獸驚怯,
卻是女神的獅子,馴順地銜轡拉車。
705 我親愛的你,避開這些動物和所有
不會轉身逃竄而挺胸戰鬥的猛獸,
以免讓你的勇敢同時毀滅你和我。’
她的確如此警告他,然後乘着天鵝車 維納斯與阿多尼斯(二)
騰空而去,但他的血氣卻不顧勸阻。
710 碰巧眾獵犬循着確定的蹤跡,追逐
一隻野豬,它正準備自林中逃竄,
卻被喀倪剌斯的後裔從側面刺穿。[8]
它立刻用彎曲的獠牙拽出投槍(沾滿
自己的鮮血),發狂地撲向渾身發顫、
715 尋找避難所的青年,長牙完全沒入
他的陰部,讓垂死的敵人仰卧於黃土。
維納斯正穿越青蒼,坐在輕巧的車裡,
天鵝的翅膀還未帶着她到塞浦路斯,
她遠遠聽出了他的臨終呻吟,令白鳥
720 掉轉方向。當她從高高的天空看到
他已快斷氣,身體淹沒在自己的血泊里,
她趕緊躍下,撕破衣裳,扯着髮絲,
顧不得體面,手掌猛力捶打着胸口。
如此向命運抱怨:‘但並非一切都由
725 你們掌控,阿多尼斯,我痛苦的紀念物,
將永遠存留。你的死亡會象徵地重複,
年復一年,模擬我此刻痛苦的訣別。
可是你的血會變成一朵花。珀爾塞福涅,
你不是曾經獲准將一位女人的肢體[9]
730 化作芬芳的薄荷嗎?難道我就不可以
改變阿多尼斯的身軀?’說完這番話,
她在血中灑入馥郁的瓊漿,一碰它,
血頓然翻騰,就如清澈的水泡從渾濁
泥漿中升起。此後不過一小時間隔,
735 便有一朵花從血里長出,顏色殷紅,
恰似石榴(其種子在堅韌果皮下隱藏),
然而,欣賞它的時日很短暫,因為
它只是輕輕附着在枝頭,很容易凋萎,
賦予它名字的那些風轉眼就將它摧毀。”[10]

[1] 翁刻斯托斯(Onchestus)在博奧蒂亞建立了與自己同名的古代城市,墨伽柔斯(Megareus)曾經幫助尼索斯對抗米諾斯,並死於那場戰爭。
[2] 指阿塔蘭忒。
[3] 庫泰拉女神指維納斯。
[4] 塔瑪索斯(Tamasus或Tamassus)是塞浦路斯的一個城邦。
[5] “少男”對應的原文是Megareius heros(墨伽柔斯的兒子),“少女”對應的原文是virgo Schoeneia(斯科俄紐斯的處女)。
[6] 神母即庫柏勒。
[7] 頭戴塔冠是庫柏勒的標準形象。
[8] “喀倪剌斯的後裔”指阿多尼斯。
[9] 這是一位與普魯托私通的寧芙,名叫門塔(Mentha),珀爾塞福涅將她變做了薄荷(mentha)。
[10] 這種花叫銀蓮花或風花(anēmone),源於古希臘語anemos(風)。老普林尼說,它只有在颳風的時候才開,所以有此名。但奧維德卻說,風很快將它摧毀。Anderson(1972)評論道,這種故意的說法在阿多尼斯短暫的生命和花之間建立了一種聯繫。