Est honor et lacrimis, stillataque robore murra[1]
nomen erile tenet nulloque tacebitur aevo.
At male conceptus sub robore creverat infans
quaerebatque viam, qua se genetrice relicta
505 exsereret; media gravidus tumet arbore venter,
tendit onus matrem, neque habent sua verba dolores,
nec Lucina potest parientis voce vocari.[2]
Nitenti tamen est similis curvataque crebros
dat gemitus arbor lacrimisque cadentibus umet.[3]
510 Constitit ad ramos mitis Lucina dolentes
admovitque manus et verba puerpera dixit.
Arbor agit rimas et fissa cortice vivum[4]
reddit onus, vagitque puer; quem mollibus herbis
naides inpositum lacrimis unxere parentis.
515 Laudaret faciem Livor quoque: qualia namque
corpora nudorum tabula pinguntur Amorum,
talis erat, sed, ne faciat discrimina cultus,
aut huic adde leves aut illi deme pharetras.[5]
Labitur occulte fallitque volatilis aetas,
520 et nihil est annis velocius: ille sorore
natus avoque suo, qui conditus arbore nuper,
nuper erat genitus, modo formosissimus infans,
iam iuvenis, iam vir, iam se formosior ipso est,[6]
iam placet et Veneri matrisque ulciscitur ignes.
525 Namque pharetratus dum dat puer oscula matri,
inscius exstanti destrinxit harundine pectus:
laesa manu natum dea reppulit; altius actum
vulnus erat specie primoque fefellerat ipsam.
Capta viri forma non iam Cythereia curat
530 litora, non alto repetit Paphon aequore cinctam[7]
Piscosamque Cnidon gravidamque Amathunta metallis;
abstinet et caelo: caelo praefertur Adonis.
Hunc tenet, huic comes est, adsuetaque semper in umbra
indulgere sibi formamque augere colendo,
535 per iuga, per silvas dumosaque saxa vagatur
fine genu vestem ritu succincta Dianae[8]
hortaturque canes tutaeque animalia praedae
aut pronos lepores aut celsum in cornua cervum
aut agitat dammas: a fortibus abstinet apris
540 raptoresque lupos armatosque unguibus ursos
vitat et armenti saturatos caede leones.
Te quoque, ut hos timeas, siquid prodesse monendo
posset, Adoni, monet “Fortis” que “fugacibus esto”[9]
inquit, “in audaces non est audacia tuta.
545 Parce meo, iuvenis, temerarius esse periclo,
neve feras, quibus arma dedit natura, lacesse,
stet mihi ne magno tua gloria. Non movet aetas
nec facies nec, quae Venerem movere, leones
saetigerosque sues oculosque animosque ferarum.
550 Fulmen habent acres et aduncis dentibus apri,[10]
inpetus est fulvis et vasta leonibus ira,
invisumque mihi genus est.” Quae causa roganti
“Dicam” ait “et veteris monstrum mirabere culpae;
sed labor insolitus iam me lassavit, et, ecce,
555 opportuna sua blanditur populus umbra
datque torum caespes: libet hac requiescere tecum.”
Et requievit humo pressitque et gramen et ipsum
inque sinu iuvenis posita cervice reclinis[11]
sic ait ac mediis interserit oscula verbis:[12]
560 “Forsitan audieris aliquam certamine cursus[13]
veloces superasse viros: non fabula rumor
ille fuit (superabat enim), nec dicere posses,[14]
laude pedum formaene bono praestantior esset.
Scitanti deus huic de coniuge ‘coniuge’ dixit
565 ‘Nil opus est, Atalanta, tibi. Fuge coniugis usum.[15]
Nec tamen effugies teque ipsa viva carebis.’
Territa sorte dei per opacas innuba silvas
vivit et instantem turbam violenta procorum[16]
condicione fugat, ‘Nec sum potienda, nisi’ inquit[17]
570 ‘Victa prius cursu. Pedibus contendite mecum:
praemia veloci coniunx thalamique dabuntur,
mors pretium tardis. Ea lex certaminis esto.’
Illa quidem inmitis, sed (tanta potentia formae est)
venit ad hanc legem temeraria turba procorum.
575 Sederat Hippomenes cursus spectator iniqui
et ‘Petitur cuiquam per tanta pericula coniunx?’
dixerat ac nimios iuvenum damnarat amores;
ut faciem et posito corpus velamine vidit,
quale meum, vel quale tuum, si femina fias,
580 obstipuit tollensque manus ‘Ignoscite’ dixit
‘Quos modo culpavi! Nondum mihi praemia nota,
quae peteretis, erant.’ Laudando concipit ignes[18]
et ne quis iuvenum currat velocius optat
invidiaque timet. ‘Sed cur certaminis huius
585 intemptata mihi fortuna relinquitur?’ inquit,
‘Audentes deus ipse iuvat.’ Dum talia secum
exigit Hippomenes, passu volat alite virgo.
Quae quamquam Scythica non setius ire sagitta[19]
Aonio visa est iuveni, tamen ille decorem[20]
590 miratur magis, et cursus facit ille decorem.[21]
Aura refert ablata citis talaria plantis,[22]
tergaque iactantur crines per eburnea, quaeque
poplitibus suberant picto genualia limbo,[23]
inque puellari corpus candore ruborem
595 traxerat, haud aliter, quam cum super atria velum
candida purpureum simulatas inficit umbras.[24]
Dum notat haec hospes, decursa novissima meta est,
et tegitur festa victrix Atalanta corona.
Dant gemitum victi penduntque ex foedere poenas.
600 Non tamen eventu iuvenis deterritus horum
[1] robore=corpore=cortice
[2] vocari=rogari
[3] cadentibus=madentibus
[4] fissa=fisso
[5] aut=haud; leves=levis
[6] iam se=etiam
[7] alto=alio
[8] fine genu=fine genus=fune genu=funiculo=usque genu=inde venus=nuda genu
[9] Adoni, monet=
[10] et=in
[11] reclinis=reclinans=renidens
[12] verbis=labris
[13] audieris=audieras
[14] posses=possis
[15] Nil=Non
[16] instantem=instantum
[17] potienda=potiunda
[18] ignes=ignem
[19] setius=secius=segnius
[20] decorem=decoris
[21] miratur=mirator; et=est; ille=ipse
[22] ablata=allata=oblata
[23] suberant=superant
[24] simulatas inficit umbras=similatas inficit umbras=similis dat inficit umbras=similem dat et inficit umbram=simul edat et inficit umbram=simul edit et inficit umbram
這些淚也不乏價值,木頭分泌的沒藥
保留了主人的名字,將一直享受榮耀。
但孽緣所結胎的嬰孩仍然在樹里發育, 維納斯與阿多尼斯(一)
並尋求擺脫母親、進入世間的通途。
505 膨脹的子宮高高頂起大樹的中部,
重負拉扯着母親,她無言表達痛苦,
也無法呼求盧契娜女神助自己分娩。
但她仍然像在陣痛中掙扎,樹身變彎,
發出反覆的呻吟,被濺落的淚水濡濕。
510 盧契娜站在痙攣的樹枝旁,滿懷仁慈,
伸出手救援,口中念着催產的禱辭。
樹皮裂開了縫隙,送出鮮活的孩子,[1]
他嘹亮哭喊,水澤仙女們將他置於
柔軟的草地上,以母親的淚水為他膏沐。[2]
515 即使‘嫉妒’都會讚美其容貌,恰似[3]
我們在畫中見到的丘比特,赤裸着身體;
穿上衣服,也難以分清,如果你給他
輕巧的箭囊,或者奪走小愛神所挎。
帶翅的時間欺騙着我們,悄然飛過,
520 沒有什麼比流年更迅疾:外祖父和姐姐[4]
誕下的他不久前還藏在樹中,不久前
才出生,昨日還是最美的嬰孩,轉眼
已經成年,樣貌甚至比小時更俊秀,
勾起維納斯的慾念,為母親的情殤報仇。[5]
525 因為丘比特親吻母親時,未放下箭囊,
一支突出的羽箭意外刮破了她胸膛。
受傷的女神推開了兒子,傷口看起來
並不深,所以她自己起初都沒有防備。
維納斯被青年的美俘虜,已經不在意
530 庫泰拉海岸,不留戀深海環抱的帕福斯、
多魚的克尼多斯和產金屬的阿瑪托斯。[6]
她不再去天界,阿多尼斯比天界有魅力。
她總是抱着他,陪着他,雖然一直習慣
在樹蔭下休憩,習慣養護自己的容顏,
535 現在卻翻山穿林,在荊棘密布的巉岩間
遊盪,露膝蓋,扎腰帶,彷彿狄安娜一般,
催促獵犬,追逐着不會傷人的動物——
疾速奔逃的兔子、長着高角的雄鹿
或者羚羊,但遠離兇悍的野豬、貪婪的
540 公狼和以利爪為武器的熊,也躲避暴虐
屠殺牛群、饜足了它們血肉的獅子。
她也告誡你,若告誡有用,阿多尼斯,
警惕猛獸,‘對膽怯的動物盡可勇敢,’
她說,‘對勇猛的動物勇猛卻不安全。
545 親愛的男孩,別莽撞,別讓我為你擔憂,
不要去挑釁自然賦予了武器的野獸,
以免你得了榮耀,我損失慘重。年齡、
美貌、你打動維納斯的一切都不會打動
獅子、野豬和任何猛獸的眼睛和性情。
550 兇狠的野豬在彎曲的獠牙里藏着雷霆,
棕色的獅子有無窮的衝力和憤怒,我憎惡
這些族類。’他問其中的緣故,她答覆:
‘我說給你聽,你會驚訝於這古老罪過的
奇異後果。不習慣勞累,我已經倦了,
555 你看,這兒正好有白楊的樹蔭,草地
正好作床,我可以和你在此處休息。’
於是她躺到地上,頭枕着綠茵和愛人,
頸項斜倚在青年的懷裡,一邊親吻
阿多尼斯,一邊講述下面的故事:
560 ‘或許你曾經聽說一位少女,迅疾 阿塔蘭忒與希波墨涅斯
勝過所有的男子。此傳言並非杜撰,
他們的確不如她。你同樣很難判斷,
她是因速度還是美貌而卓爾不群。
當她為擇偶之事求神諭,阿波羅回應:
565 “阿塔蘭忒,你無需丈夫,應避之不及。[7]
但避無可避,你活着就會失去自己。”
被神諭驚嚇,她獨自在幽暗林間生活,
激烈地抵制眾多不肯罷休的求婚者,
她開出條件,“要想娶走我,必須首先
570 在奔跑比賽中擊敗我。以速度與我爭戰:
勝利者將得到一位妻子和一場婚禮;
跑慢了,代價就是死。這就是我的協議。”
她確實無情,然而(她的美太有誘惑)
莽撞的求愛者並未被嚇倒,絡繹不絕。
575 希波墨涅斯曾經旁觀這殘忍的比賽,[8]
評論道,“娶妻何必忍受如此的危殆?”
他譴責這些年輕人為慾望迷失了心智。
但當他看見她的臉和褪盡衣裳的身體,[9]
美麗就如我,或者你——倘若你變成女人,
580 頓然驚呆了,舉手嘆道,“抱歉,我不應
如此武斷地數落!剛才我不知你們
追逐的獎品多寶貴。”讚美時他已經動心,
只希望沒有青年能跑得比她更快,
嫉妒催生恐懼。“我為何不參加比賽?”
585 他自問,“為何不嘗試就放棄我的運氣?
神總是幫助勇者。”希波墨涅斯在心裡
思量着這些,帶翼的少女掠過他身邊。
在阿俄尼亞青年看來,斯基泰的飛箭
也不比她快,但他更崇拜的是她的美,
590 奔跑的英姿增添了阿塔蘭忒的嫵媚。
迎面的清風拂動敏捷腳踝的翅羽,[10]
皓潔光滑的肩膀上紛亂的長髮飄舞,
綉着彩色邊沿的膝帶也飛揚不停,
她雪白的處子之身透出一種紅暈,
595 恰似紫色的篷幕懸掛於大理石廳堂
上方,給白色質地投射紫色的亮光。
異鄉人猶在端詳,她已到最後的終點,
獲勝的阿塔蘭忒戴上了榮耀的冠冕。
失敗的對手嘆息着,按約接受了死刑。
600 青年們的厄運並未讓希波墨涅斯心驚,
[1] 這個孩子就是古希臘神話中著名的美少年阿多尼斯(Adonis)。
[2] “母親的淚水”即沒藥。
[3] “嫉妒”指嫉妒女神利沃爾。
[4] 喀倪剌斯既是他父親,也是外祖父;穆拉既是他母親,也是姐姐。
[5] 許基努斯《故事集》(Fabulae 58)和偽阿波羅多洛斯的《神話彙編》(Bibliotheca 3.14.4.2ff)都指出,穆拉的畸形戀父情感是因為她曾經輕慢維納斯而遭到了女神的報復。所以阿多尼斯引燃維納斯的慾火算是為母親報了仇。但奧維德在前面的記述中並沒暗示是神害了穆拉。Palmatier(1961)指出,莎士比亞的敘事詩《維納斯與阿多尼斯》中阿多尼斯對待愛神的輕蔑與抗拒應該源於奧維德在這裡的強調的一個內容:維納斯愛上卻得不到阿多尼斯是一種報應,因為她製造了他母親的悲劇。Bruzzone(2012)認為,通過文字的暗引,奧維德讓穆拉成為了歐里庇得斯劇作《希波呂托斯》中的淮德拉,兩人都因為自己或親人怠慢維納斯而受到愛神的折磨,在亂倫的慾望中苦苦掙扎。後文維納斯痴戀的阿多尼斯慘死則應驗了《希波呂托斯》末尾狄安娜承諾的報復。
[6] 帕福斯、克尼多斯(Cnidos)和阿瑪托斯都是塞浦路斯城市和維納斯敬拜地。
[7] 這位阿塔蘭忒是博奧蒂亞國王斯科俄紐斯的女兒。
[8] 希波墨涅斯(Hippomenes)是最終贏得阿塔蘭忒的青年,也有人說他的名字是梅拉尼昂(Melanion)。
[9] 古希臘體育比賽都是裸體舉行。
[10] 從這裡的描述看,她的腳踝也長着墨丘利那樣的小翅膀。