constitit in medio vultuque in virgine fixo
‘Quid facilem titulum superando quaeris inertes?
Mecum confer’ ait, ‘seu me fortuna potentem
fecerit, a tanto non indignabere vinci:
605 namque mihi genitor Megareus Onchestius, illi
est Neptunus avus, pronepos ego regis aquarum,
nec virtus citra genus est; seu vincar, habebis
Hippomene victo magnum et memorabile nomen.’
Talia dicentem molli Schoeneia vultu[1]
610 adspicit et dubitat, superari an vincere malit,
atque ita ‘Quis deus hunc formosis’ inquit ‘iniquus
perdere vult caraeque iubet discrimine vitae[2]
coniugium petere hoc? Non sum me iudice tanti.
Nec forma tangor (poteram tamen hac quoque tangi),[3]
615 sed quod adhuc puer est: non me movet ipse, sed aetas.
Quid, quod inest virtus et mens interrita leti?
Quid, quod ab aequorea numeratur origine quartus?
Quid, quod amat tantique putat conubia nostra,
ut pereat, si me fors illi dura negarit?
620 Dum licet, hospes, abi thalamosque relinque cruentos!
Coniugium crudele meum est: tibi nubere nulla
nolet, et optari potes a sapiente puella.[4]
Cur tamen est mihi cura tui tot iam ante peremptis?
Viderit! Intereat, quoniam tot caede procorum
625 admonitus non est agiturque in taedia vitae.
Occidet hic igitur, voluit quia vivere mecum,[5]
indignamque necem pretium patietur amoris?
Non erit invidiae victoria nostra ferendae.[6]
Sed non culpa mea est. Utinam desistere velles!
630 Aut, quoniam es demens, utinam velocior esses!
A quam virgineus puerili vultus in ore est![7]
A, miser Hippomene, nollem tibi visa fuissem![8]
Vivere dignus eras; quodsi felicior essem
nec mihi coniugium fata inportuna negarent,
635 unus eras, cum quo sociare cubilia vellem.’
Dixerat, utque rudis primoque cupidine tacta,
quid facit, ignorans amat et non sentit amorem.[9]
Iam solitos poscunt cursus populusque paterque,
cum me sollicita proles Neptunia voce
640 invocat Hippomenes ‘Cytherea’ que ‘conprecor ausis[10]
adsit’ ait ‘nostris et, quos dedit, adiuvet ignes.’[11]
Detulit aura preces ad me non invida blandas,
motaque sum, fateor, nec opis mora longa dabatur.
Est ager, indigenae Tamasenum nomine dicunt,[12]
645 telluris Cypriae pars optima, quam mihi prisci
sacravere senes templisque accedere dotem
hanc iussere meis; medio nitet arbor in arvo,
fulva coma, fulvo ramis crepitantibus auro.[13]
Hinc tria forte mea veniens decerpta ferebam[14]
650 aurea poma manu nullique videnda nisi ipsi
Hippomenen adii docuique, quis usus in illis.
Signa tubae dederant, cum carcere pronus uterque
emicat et summam celeri pede libat harenam:[15]
posse putes illos sicco freta radere passu[16]
655 et segetis canae stantes percurrere aristas.
Adiciunt animos iuveni clamorque favorque
verbaque dicentum ‘nunc, nunc incumbere tempus,
Hippomene, propera! Nunc viribus utere totis!
Pelle moram! Vinces!’ Dubium, Megareius heros
660 gaudeat an virgo magis his Schoeneia dictis.[17]
O quotiens, cum iam posset transire, morata est
spectatosque diu vultus invita reliquit!
Aridus e lasso veniebat anhelitus ore,
metaque erat longe: tum denique de tribus unum
665 fetibus arboreis proles Neptunia misit.
Obstipuit virgo nitidique cupidine pomi
declinat cursus aurumque volubile tollit.
Praeterit Hippomenes: resonant spectacula plausu.
Illa moram celeri cessataque tempora cursu
670 corrigit atque iterum iuvenem post terga relinquit
et rursus pomi iactu remorata secundi
consequitur transitque virum. Pars ultima cursus
restabat; ‘Nunc’ inquit ‘ades, dea muneris auctor!’
Inque latus campi, quo tardius illa rediret,
675 iecit ab obliquo nitidum iuvenaliter aurum.
An peteret, virgo visa est dubitare: coegi
tollere et adieci sublato pondera malo
inpediique oneris pariter gravitate moraque,
neve meus sermo cursu sit tardior ipso,
680 praeterita est virgo: duxit sua praemia victor.
Dignane, cui grates ageret, cui turis honorem[18]
ferret, Adoni, fui? Nec grates inmemor egit
nec mihi tura dedit. Subitam convertor in iram[19]
contemptuque dolens, ne sim spernenda futuris,[20]
685 exemplo caveo meque ipsa exhortor in ambos.[21]
Templa, deum Matri quae quondam clarus Echion
fecerat ex voto, nemorosis abdita silvis,
transibant, et iter longum requiescere suasit.
Illic concubitus intempestiva cupido[22]
690 occupat Hippomenen a numine concita nostro.
Luminis exigui fuerat prope templa recessus
speluncae similis, nativo pumice tectus,
religione sacer prisca, quo multa sacerdos
lignea contulerat veterum simulacra deorum:
695 hunc init et vetito temerat sacraria probro.
Sacra retorserunt oculos, turritaque Mater
an Stygia sontes dubitavit mergeret unda;
poena levis visa est. Ergo modo levia fulvae
colla iubae velant, digiti curvantur in ungues,[23]
700 ex umeris armi fiunt, in pectora totum
pondus abit, summae cauda verruntur harenae.
Iram vultus habet, pro verbis murmura reddunt,
pro thalamis celebrant silvas aliisque timendi
dente premunt domito Cybeleia frena leones.
705 Hos tu, care mihi, cumque his genus omne ferarum,
quod non terga fugae, sed pugnae pectora praebet,[24]
effuge, ne virtus tua sit damnosa duobus.”
Illa quidem monuit iunctisque per aera cygnis
carpit iter, sed stat monitis contraria virtus.
710 Forte suem latebris vestigia certa secuti[25]
excivere canes, silvisque exire parantem
fixerat obliquo iuvenis Cinyreius ictu;
protinus excussit pando venabula rostro
sanguine tincta suo trepidumque et tuta petentem
715 trux aper insequitur totosque sub inguine dentes
abdidit et fulva moribundum stravit harena.[26]
Vecta levi curru medias Cytherea per auras
Cypron olorinis nondum pervenerat alis:
agnovit longe gemitum morientis et albas[27]
720 flexit aves illuc, utque aethere vidit ab alto
exanimem inque suo iactantem sanguine corpus,
desiluit pariterque sinum pariterque capillos
rupit et indignis percussit pectora palmis
questaque cum fatis “At non tamen omnia vestri[28]
725 iuris erunt” dixit; “luctus monimenta manebunt
semper, Adoni, mei, repetitaque mortis imago[29]
annua plangoris peraget simulamina nostri.
At cruor in florem mutabitur. An tibi quondam[30]
femineos artus in olentes vertere mentas,
730 Persephone, licuit, nobis Cinyreius heros
invidiae mutatus erit?” Sic fata cruorem[31]
nectare odorato sparsit, qui tactus ab illo[32]
intumuit sic, ut fulvo perlucida caeno[33]
surgere bulla solet, nec plena longior hora[34]
735 facta mora est, cum flos de sanguine concolor ortus,
qualem, quae lento celant sub cortice granum,[35]
punica ferre solent, brevis est tamen usus in illo;
namque male haerentem et nimia levitate caducum
excutiunt idem, qui praestant nomina, venti.’
[1] molli Schoeneia=mollis coeneia=molli ceneia
[2] discrimine=discrimina
[3] hac=hoc
[4] nolet=nollet
[5] voluit=vetuit=vovit; quia=qui
[6] ferendae=ferenda
[7] A=At
[8] fuissem=fuisse
[9] quid=quod
[10] conprecor=cum precor
[11] adsit=assit
[12] Tamasenum=Damasenum
[13] coma=comam=comas
[14] veniens=iuveni
[15] summam celeri pede libat harenam=summa celeris pendebat harena
[16] radere=laedere
[17] gaudeat…magis his=audiat…magis hos
[18] Dignane, cui=digna nec ut
[19] Subitam…in iram=Subita…in ira
[20] contemptuque=contemnique ex
[21] ipsa=ipsam
[22] cupido=libido
[23] iubae=comae
[24] quod…praebet=quod…praebent=quae…praebent
[25] suem=suis
[26] abdidit=addidit
[27] gemitum=gemitus
[28] At=Et=Est
[29] mei=meo; repetitaque=recitataque=reparataque=redivivaque
[30] At=Et
[31] invidiae=invidia
[32] sparsit=spargit
[33] fulvo=pluvio; caeno=caelo
[34] surgere=spargere
[35] granum=grana
他从人群中站起,凝视着少女的脸,
“为何与弱者比试,只寻求轻松的头衔?
与我一决高下吧!”他说,“如果我侥幸
赢了,败于如此的对手,你不会难为情。
605 我父亲是墨伽柔斯,祖父是翁刻斯托斯,[1]
曾祖父是涅普顿,我是海洋之王的后裔,
勇武也不比出身逊色。我若落下风,
战胜希波墨涅斯将为你换来荣名。”
以和善的眼神看着他,斯科俄纽斯之女[2]
610 有些犹豫,不知该征服还是被征服。
“哪位憎恨美少年的神竟想毁灭他?”
她说,“非要命令他以宝贵生命为代价
来追逐这场婚姻?我哪里值得如此?
不是他的美打动我(这一点当然也可以
615 打动),不是他自己,而是青涩的年纪。
难道不也是因为他有勇气,不畏死?
不也是因为他乃涅普顿第四代子孙?
不也是因为他爱我,为了能与我结婚,
甘心舍命,如果运气不把我交给他?
620 异乡人,趁还有机会,赶紧离开,放下
血腥的联姻,与我结合太残酷,没有谁
愿意拒绝你,更明智的女孩会与你相随。
但我为何在乎你,那么多求爱者已丧命?
自己看顾自己吧!让他死,既然他已经
625 厌倦生活,无数人的灾难都不能吓阻。
他就这样死,因为他决定要与我共度
此生?无辜受死,这就是爱的报酬?
我的胜利将意味着无法承受的怨仇。
但这不是我的错。多希望你主动退出!
630 或者,既然你疯了,愿你有更快的速度!
啊,那年轻的脸庞与少女相去无多!
可怜的人,我宁愿你从来不曾见过我!
你本该活下去,如果我的命能够好些,
如果冷酷的命运没禁止我与人结合,
635 你就是我愿意分享床榻的唯一人选。”
她如此自语,初经情事,心初起波澜,
不知道已经爱上他,并未觉察这是爱。
此时,她父亲和观众都要求按惯例比赛,
涅普顿后裔希波墨涅斯以焦急的声音
640 向我祷告,“但愿库泰拉女神能莅临,[3]
襄助我勇敢的挑战,催旺她点燃的火。”
体贴的风将柔和的话语送进我耳朵,
我承认自己被打动,但已无时间耽搁。
有一片当地人称为塔玛索斯的原野,[4]
645 是塞浦路斯最丰饶的部分,昔日的长老
将它献给我,决定用作与我的神庙
毗邻的圣地。原野中央有棵树,树叶
和噼啪作响的枝条都闪烁着点点金色。
我碰巧从树上摘了三只金苹果,在手中
650 拿着,往回走,唯他一人能看见我影踪。
我到了他身边,告诉他如何使用这些。
喇叭发信号,两人自起点猛然腾跃,
迅捷的足尖轻巧地掠过细沙的表层,
你会觉得他们能不湿脚在海面穿行,
655 闪亮的庄稼被他们踩过也依然挺直。
众人的助威、喝彩鼓舞了青年的士气,
他们喊着,“发力的时候到了,就现在!
希波墨涅斯,加油!用尽全力,别懈怠!
抓住机会!你一定能赢!”很难说清,
660 听到这些话,少男和少女谁更高兴。[5]
多少次,她在本可超越时,故意放慢
脚步,长久凝视他的脸,才狠心向前!
他已经疲惫不堪,口中焦渴地喘着气,
终点仍很远。涅普顿后裔这才想起
665 抛出树上摘来的三只苹果的第一只。
惊奇的少女渴望得到亮闪闪的果子,
偏离了跑道,奔逐着拾起滚动的金色。
希波墨涅斯超过她,观众席一阵欢悦。
她疾步追上,刚才失去的时间已弥补,
670 年轻人重新被甩在身后。苹果第二度
扔向远处,第二度耽误她的步伐,
她却再次追上并反超。赛程只余下
最后一段,“给我礼物的女神,”他祈求,
“帮帮我!”将灿烂的苹果朝着原野尽头
675 奋力斜掷出去,好让她往返更费时。
少女似乎很犹豫,是否要去捡,我迫使
她下定决心,并在拾起后添加了重量,
用来回的耽搁和苹果的负荷阻止她获胜。
我不想这故事像那场赛跑一样漫长,
680 总之少女失败了,胜利者得到了新娘。
阿多尼斯,难道他不该感谢我,不该
向我献乳香?可是他忘恩负义,并未
致谢,也并未敬香。我不禁勃然大怒,
因遭轻慢而痛苦,为将来不再受羞辱,
685 决心惩罚他们俩,给世人作反面的榜样。
有一座神母庙宇,是昔日著名的厄喀昂[6]
为还愿而建,隐藏在浓密的树林之中,
他们从这里路过,旅途遥远,便决定
稍事休息,但一股不可遏止的情欲
690 忽然攫住了希波墨涅斯(是我施法术)。
神庙附近有一个极其幽暗的所在,
形如洞穴,上方有天然的浮石覆盖,
自古就是灵修的圣地,祭司在此处
储存了古代神祇的许多木制雕塑。
695 他钻进这里,用被禁的秽行玷污圣所,
神像都避开了目光,头戴塔冠的库柏勒[7]
思忖着罪人是否该投进斯堤克斯河——
这样的惩罚都嫌轻。所以方才还光滑的
脖颈蒙上了棕色的鬃毛,手指弯成
700 利爪,臂膀变成了前腿,全部的体重
聚集到胸膛,尾巴搅动覆着沙的地表。
脸露着怒容,不再会说话,只会咆哮,
没有卧室,在林间出没,让百兽惊怯,
却是女神的狮子,驯顺地衔辔拉车。
705 我亲爱的你,避开这些动物和所有
不会转身逃窜而挺胸战斗的猛兽,
以免让你的勇敢同时毁灭你和我。’
她的确如此警告他,然后乘着天鹅车 维纳斯与阿多尼斯(二)
腾空而去,但他的血气却不顾劝阻。
710 碰巧众猎犬循着确定的踪迹,追逐
一只野猪,它正准备自林中逃窜,
却被喀倪剌斯的后裔从侧面刺穿。[8]
它立刻用弯曲的獠牙拽出投枪(沾满
自己的鲜血),发狂地扑向浑身发颤、
715 寻找避难所的青年,长牙完全没入
他的阴部,让垂死的敌人仰卧于黄土。
维纳斯正穿越青苍,坐在轻巧的车里,
天鹅的翅膀还未带着她到塞浦路斯,
她远远听出了他的临终呻吟,令白鸟
720 掉转方向。当她从高高的天空看到
他已快断气,身体淹没在自己的血泊里,
她赶紧跃下,撕破衣裳,扯着发丝,
顾不得体面,手掌猛力捶打着胸口。
如此向命运抱怨:‘但并非一切都由
725 你们掌控,阿多尼斯,我痛苦的纪念物,
将永远存留。你的死亡会象征地重复,
年复一年,模拟我此刻痛苦的诀别。
可是你的血会变成一朵花。珀尔塞福涅,
你不是曾经获准将一位女人的肢体[9]
730 化作芬芳的薄荷吗?难道我就不可以
改变阿多尼斯的身躯?’说完这番话,
她在血中洒入馥郁的琼浆,一碰它,
血顿然翻腾,就如清澈的水泡从浑浊
泥浆中升起。此后不过一小时间隔,
735 便有一朵花从血里长出,颜色殷红,
恰似石榴(其种子在坚韧果皮下隐藏),
然而,欣赏它的时日很短暂,因为
它只是轻轻附着在枝头,很容易凋萎,
赋予它名字的那些风转眼就将它摧毁。”[10]
[1] 翁刻斯托斯(Onchestus)在博奥蒂亚建立了与自己同名的古代城市,墨伽柔斯(Megareus)曾经帮助尼索斯对抗米诺斯,并死于那场战争。
[2] 指阿塔兰忒。
[3] 库泰拉女神指维纳斯。
[4] 塔玛索斯(Tamasus或Tamassus)是塞浦路斯的一个城邦。
[5] “少男”对应的原文是Megareius heros(墨伽柔斯的儿子),“少女”对应的原文是virgo Schoeneia(斯科俄纽斯的处女)。
[6] 神母即库柏勒。
[7] 头戴塔冠是库柏勒的标准形象。
[8] “喀倪剌斯的后裔”指阿多尼斯。
[9] 这是一位与普鲁托私通的宁芙,名叫门塔(Mentha),珀尔塞福涅将她变做了薄荷(mentha)。
[10] 这种花叫银莲花或风花(anēmone),源于古希腊语anemos(风)。老普林尼说,它只有在刮风的时候才开,所以有此名。但奥维德却说,风很快将它摧毁。Anderson(1972)评论道,这种故意的说法在阿多尼斯短暂的生命和花之间建立了一种联系。