《变形记》第10卷501-600行

Est honor et lacrimis, stillataque robore murra[1]
nomen erile tenet nulloque tacebitur aevo.
At male conceptus sub robore creverat infans
quaerebatque viam, qua se genetrice relicta
505 exsereret; media gravidus tumet arbore venter,
tendit onus matrem, neque habent sua verba dolores,
nec Lucina potest parientis voce vocari.[2]
Nitenti tamen est similis curvataque crebros
dat gemitus arbor lacrimisque cadentibus umet.[3]
510 Constitit ad ramos mitis Lucina dolentes
admovitque manus et verba puerpera dixit.
Arbor agit rimas et fissa cortice vivum[4]
reddit onus, vagitque puer; quem mollibus herbis
naides inpositum lacrimis unxere parentis.
515 Laudaret faciem Livor quoque: qualia namque
corpora nudorum tabula pinguntur Amorum,
talis erat, sed, ne faciat discrimina cultus,
aut huic adde leves aut illi deme pharetras.[5]
Labitur occulte fallitque volatilis aetas,
520 et nihil est annis velocius: ille sorore
natus avoque suo, qui conditus arbore nuper,
nuper erat genitus, modo formosissimus infans,
iam iuvenis, iam vir, iam se formosior ipso est,[6]
iam placet et Veneri matrisque ulciscitur ignes.
525 Namque pharetratus dum dat puer oscula matri,
inscius exstanti destrinxit harundine pectus:
laesa manu natum dea reppulit; altius actum
vulnus erat specie primoque fefellerat ipsam.
Capta viri forma non iam Cythereia curat
530 litora, non alto repetit Paphon aequore cinctam[7]
Piscosamque Cnidon gravidamque Amathunta metallis;
abstinet et caelo: caelo praefertur Adonis.
Hunc tenet, huic comes est, adsuetaque semper in umbra
indulgere sibi formamque augere colendo,
535 per iuga, per silvas dumosaque saxa vagatur
fine genu vestem ritu succincta Dianae[8]
hortaturque canes tutaeque animalia praedae
aut pronos lepores aut celsum in cornua cervum
aut agitat dammas: a fortibus abstinet apris
540 raptoresque lupos armatosque unguibus ursos
vitat et armenti saturatos caede leones.
Te quoque, ut hos timeas, siquid prodesse monendo
posset, Adoni, monet “Fortis” que “fugacibus esto”[9]
inquit, “in audaces non est audacia tuta.
545 Parce meo, iuvenis, temerarius esse periclo,
neve feras, quibus arma dedit natura, lacesse,
stet mihi ne magno tua gloria. Non movet aetas
nec facies nec, quae Venerem movere, leones
saetigerosque sues oculosque animosque ferarum.
550 Fulmen habent acres et aduncis dentibus apri,[10]
inpetus est fulvis et vasta leonibus ira,
invisumque mihi genus est.” Quae causa roganti
“Dicam” ait “et veteris monstrum mirabere culpae;
sed labor insolitus iam me lassavit, et, ecce,
555 opportuna sua blanditur populus umbra
datque torum caespes: libet hac requiescere tecum.”
Et requievit humo pressitque et gramen et ipsum
inque sinu iuvenis posita cervice reclinis[11]
sic ait ac mediis interserit oscula verbis:[12]
560 “Forsitan audieris aliquam certamine cursus[13]
veloces superasse viros: non fabula rumor
ille fuit (superabat enim), nec dicere posses,[14]
laude pedum formaene bono praestantior esset.
Scitanti deus huic de coniuge ‘coniuge’ dixit
565 ‘Nil opus est, Atalanta, tibi. Fuge coniugis usum.[15]
Nec tamen effugies teque ipsa viva carebis.’
Territa sorte dei per opacas innuba silvas
vivit et instantem turbam violenta procorum[16]
condicione fugat, ‘Nec sum potienda, nisi’ inquit[17]
570 ‘Victa prius cursu. Pedibus contendite mecum:
praemia veloci coniunx thalamique dabuntur,
mors pretium tardis. Ea lex certaminis esto.’
Illa quidem inmitis, sed (tanta potentia formae est)
venit ad hanc legem temeraria turba procorum.
575 Sederat Hippomenes cursus spectator iniqui
et ‘Petitur cuiquam per tanta pericula coniunx?’
dixerat ac nimios iuvenum damnarat amores;
ut faciem et posito corpus velamine vidit,
quale meum, vel quale tuum, si femina fias,
580 obstipuit tollensque manus ‘Ignoscite’ dixit
‘Quos modo culpavi! Nondum mihi praemia nota,
quae peteretis, erant.’ Laudando concipit ignes[18]
et ne quis iuvenum currat velocius optat
invidiaque timet. ‘Sed cur certaminis huius
585 intemptata mihi fortuna relinquitur?’ inquit,
‘Audentes deus ipse iuvat.’ Dum talia secum
exigit Hippomenes, passu volat alite virgo.
Quae quamquam Scythica non setius ire sagitta[19]
Aonio visa est iuveni, tamen ille decorem[20]
590 miratur magis, et cursus facit ille decorem.[21]
Aura refert ablata citis talaria plantis,[22]
tergaque iactantur crines per eburnea, quaeque
poplitibus suberant picto genualia limbo,[23]
inque puellari corpus candore ruborem
595 traxerat, haud aliter, quam cum super atria velum
candida purpureum simulatas inficit umbras.[24]
Dum notat haec hospes, decursa novissima meta est,
et tegitur festa victrix Atalanta corona.
Dant gemitum victi penduntque ex foedere poenas.
600 Non tamen eventu iuvenis deterritus horum

[1] robore=corpore=cortice
[2] vocari=rogari
[3] cadentibus=madentibus
[4] fissa=fisso
[5] aut=haud; leves=levis
[6] iam se=etiam
[7] alto=alio
[8] fine genu=fine genus=fune genu=funiculo=usque genu=inde venus=nuda genu
[9] Adoni, monet=
[10] et=in
[11] reclinis=reclinans=renidens
[12] verbis=labris
[13] audieris=audieras
[14] posses=possis
[15] Nil=Non
[16] instantem=instantum
[17] potienda=potiunda
[18] ignes=ignem
[19] setius=secius=segnius
[20] decorem=decoris
[21] miratur=mirator; et=est; ille=ipse
[22] ablata=allata=oblata
[23] suberant=superant
[24] simulatas inficit umbras=similatas inficit umbras=similis dat inficit umbras=similem dat et inficit umbram=simul edat et inficit umbram=simul edit et inficit umbram

这些泪也不乏价值,木头分泌的没药
保留了主人的名字,将一直享受荣耀。
但孽缘所结胎的婴孩仍然在树里发育, 维纳斯与阿多尼斯(一)
并寻求摆脱母亲、进入世间的通途。
505 膨胀的子宫高高顶起大树的中部,
重负拉扯着母亲,她无言表达痛苦,
也无法呼求卢契娜女神助自己分娩。
但她仍然像在阵痛中挣扎,树身变弯,
发出反复的呻吟,被溅落的泪水濡湿。
510 卢契娜站在痉挛的树枝旁,满怀仁慈,
伸出手救援,口中念着催产的祷辞。
树皮裂开了缝隙,送出鲜活的孩子,[1]
他嘹亮哭喊,水泽仙女们将他置于
柔软的草地上,以母亲的泪水为他膏沐。[2]
515 即使‘嫉妒’都会赞美其容貌,恰似[3]
我们在画中见到的丘比特,赤裸着身体;
穿上衣服,也难以分清,如果你给他
轻巧的箭囊,或者夺走小爱神所挎。
带翅的时间欺骗着我们,悄然飞过,
520 没有什么比流年更迅疾:外祖父和姐姐[4]
诞下的他不久前还藏在树中,不久前
才出生,昨日还是最美的婴孩,转眼
已经成年,样貌甚至比小时更俊秀,
勾起维纳斯的欲念,为母亲的情殇报仇。[5]
525 因为丘比特亲吻母亲时,未放下箭囊,
一支突出的羽箭意外刮破了她胸膛。
受伤的女神推开了儿子,伤口看起来
并不深,所以她自己起初都没有防备。
维纳斯被青年的美俘虏,已经不在意
530 库泰拉海岸,不留恋深海环抱的帕福斯、
多鱼的克尼多斯和产金属的阿玛托斯。[6]
她不再去天界,阿多尼斯比天界有魅力。
她总是抱着他,陪着他,虽然一直习惯
在树荫下休憩,习惯养护自己的容颜,
535 现在却翻山穿林,在荆棘密布的巉岩间
游荡,露膝盖,扎腰带,仿佛狄安娜一般,
催促猎犬,追逐着不会伤人的动物——
疾速奔逃的兔子、长着高角的雄鹿
或者羚羊,但远离凶悍的野猪、贪婪的
540 公狼和以利爪为武器的熊,也躲避暴虐
屠杀牛群、餍足了它们血肉的狮子。
她也告诫你,若告诫有用,阿多尼斯,
警惕猛兽,‘对胆怯的动物尽可勇敢,’
她说,‘对勇猛的动物勇猛却不安全。
545 亲爱的男孩,别莽撞,别让我为你担忧,
不要去挑衅自然赋予了武器的野兽,
以免你得了荣耀,我损失惨重。年龄、
美貌、你打动维纳斯的一切都不会打动
狮子、野猪和任何猛兽的眼睛和性情。
550 凶狠的野猪在弯曲的獠牙里藏着雷霆,
棕色的狮子有无穷的冲力和愤怒,我憎恶
这些族类。’他问其中的缘故,她答复:
‘我说给你听,你会惊讶于这古老罪过的
奇异后果。不习惯劳累,我已经倦了,
555 你看,这儿正好有白杨的树荫,草地
正好作床,我可以和你在此处休息。’
于是她躺到地上,头枕着绿茵和爱人,
颈项斜倚在青年的怀里,一边亲吻
阿多尼斯,一边讲述下面的故事:
560 ‘或许你曾经听说一位少女,迅疾 阿塔兰忒与希波墨涅斯
胜过所有的男子。此传言并非杜撰,
他们的确不如她。你同样很难判断,
她是因速度还是美貌而卓尔不群。
当她为择偶之事求神谕,阿波罗回应:
565 “阿塔兰忒,你无需丈夫,应避之不及。[7]
但避无可避,你活着就会失去自己。”
被神谕惊吓,她独自在幽暗林间生活,
激烈地抵制众多不肯罢休的求婚者,
她开出条件,“要想娶走我,必须首先
570 在奔跑比赛中击败我。以速度与我争战:
胜利者将得到一位妻子和一场婚礼;
跑慢了,代价就是死。这就是我的协议。”
她确实无情,然而(她的美太有诱惑)
莽撞的求爱者并未被吓倒,络绎不绝。
575 希波墨涅斯曾经旁观这残忍的比赛,[8]
评论道,“娶妻何必忍受如此的危殆?”
他谴责这些年轻人为欲望迷失了心智。
但当他看见她的脸和褪尽衣裳的身体,[9]
美丽就如我,或者你——倘若你变成女人,
580 顿然惊呆了,举手叹道,“抱歉,我不应
如此武断地数落!刚才我不知你们
追逐的奖品多宝贵。”赞美时他已经动心,
只希望没有青年能跑得比她更快,
嫉妒催生恐惧。“我为何不参加比赛?”
585 他自问,“为何不尝试就放弃我的运气?
神总是帮助勇者。”希波墨涅斯在心里
思量着这些,带翼的少女掠过他身边。
在阿俄尼亚青年看来,斯基泰的飞箭
也不比她快,但他更崇拜的是她的美,
590 奔跑的英姿增添了阿塔兰忒的妩媚。
迎面的清风拂动敏捷脚踝的翅羽,[10]
皓洁光滑的肩膀上纷乱的长发飘舞,
绣着彩色边沿的膝带也飞扬不停,
她雪白的处子之身透出一种红晕,
595 恰似紫色的篷幕悬挂于大理石厅堂
上方,给白色质地投射紫色的亮光。
异乡人犹在端详,她已到最后的终点,
获胜的阿塔兰忒戴上了荣耀的冠冕。
失败的对手叹息着,按约接受了死刑。
600 青年们的厄运并未让希波墨涅斯心惊,

[1] 这个孩子就是古希腊神话中著名的美少年阿多尼斯(Adonis)。
[2] “母亲的泪水”即没药。
[3] “嫉妒”指嫉妒女神利沃尔。
[4] 喀倪剌斯既是他父亲,也是外祖父;穆拉既是他母亲,也是姐姐。
[5] 许基努斯《故事集》(Fabulae 58)和伪阿波罗多洛斯的《神话汇编》(Bibliotheca 3.14.4.2ff)都指出,穆拉的畸形恋父情感是因为她曾经轻慢维纳斯而遭到了女神的报复。所以阿多尼斯引燃维纳斯的欲火算是为母亲报了仇。但奥维德在前面的记述中并没暗示是神害了穆拉。Palmatier(1961)指出,莎士比亚的叙事诗《维纳斯与阿多尼斯》中阿多尼斯对待爱神的轻蔑与抗拒应该源于奥维德在这里的强调的一个内容:维纳斯爱上却得不到阿多尼斯是一种报应,因为她制造了他母亲的悲剧。Bruzzone(2012)认为,通过文字的暗引,奥维德让穆拉成为了欧里庇得斯剧作《希波吕托斯》中的淮德拉,两人都因为自己或亲人怠慢维纳斯而受到爱神的折磨,在乱伦的欲望中苦苦挣扎。后文维纳斯痴恋的阿多尼斯惨死则应验了《希波吕托斯》末尾狄安娜承诺的报复。
[6] 帕福斯、克尼多斯(Cnidos)和阿玛托斯都是塞浦路斯城市和维纳斯敬拜地。
[7] 这位阿塔兰忒是博奥蒂亚国王斯科俄纽斯的女儿。
[8] 希波墨涅斯(Hippomenes)是最终赢得阿塔兰忒的青年,也有人说他的名字是梅拉尼昂(Melanion)。
[9] 古希腊体育比赛都是裸体举行。
[10] 从这里的描述看,她的脚踝也长着墨丘利那样的小翅膀。