aut, mea si vestras mulcebunt carmina mentes,
desit in hac mihi parte fides, nec credite factum;
vel, si credetis, facti quoque credite poenam.
Si tamen admissum sinit hoc natura videri,
305 gentibus Ismariis et nostro gratulor orbi,
gratulor huic terrae, quod abest regionibus illis,
quae tantum genuere nefas: sit dives amomo,
cinnamaque costumque suum sudataque ligno
tura ferat floresque alios Panchaia tellus,
310 dum ferat et murram: tanti nova non fuit arbor.
Ipse negat nocuisse tibi sua tela Cupido,
Myrrha, facesque suas a crimine vindicat isto:
stipite te Stygio tumidisque adflavit echidnis
e tribus una soror. Scelus est odisse parentem;
315 hic amor est odio maius scelus—undique lecti
te cupiunt proceres, totoque oriente iuventus
ad thalami certamen adest. Ex omnibus unum
elige, Myrrha, virum: dum ne sit in omnibus unus!
Illa quidem sentit foedoque repugnat amori
320 et secum “Quo mente feror? Quid molior?” inquit
“Di, precor, et pietas sacrataque iura parentum,
hoc prohibete nefas scelerique resistite nostro,
si tamen hoc scelus est. Sed enim damnare negatur
hanc Venerem pietas, coeuntque animalia nullo
325 cetera delicto, nec habetur turpe iuvencae
ferre patrem tergo; fit equo sua filia coniunx,
quasque creavit, init pecudes caper, ipsaque, cuius
semine concepta est, ex illo concipit ales.
Felices, quibus ista licent! Humana malignas
330 cura dedit leges, et, quod natura remittit,
invida iura negant. Gentes tamen esse feruntur,
in quibus et nato genetrix et nata parenti
iungitur, et pietas geminato crescit amore.[1]
Me miseram, quod non nasci mihi contigit illic
335 fortunaque loci laedor! Quid in ista revoluor?
Spes interdictae discedite! Dignus amari
ille, sed ut pater, est—ergo si filia magni
non essem Cinyrae, Cinyrae concumbere possem;
nunc, quia iam meus est, non est meus, ipsaque damno
340 est mihi proximitas: aliena potentior essem.
Ire libet procul hinc patriaeque relinquere fines,
dum scelus effugiam. Retinet malus ardor amantem,[2]
ut praesens spectem Cinyram tangamque loquarque
osculaque admoveam, si nil conceditur ultra;
345 ultra autem sperare aliquid potes, inpia virgo,[3]
et, quot confundas et iura et nomina, sentis?
Tune eris et matris paelex et adultera patris?
Tune soror nati genetrixque vocabere fratris?
Nec metues atro crinitas angue sorores,
350 quas facibus saevis oculos atque ora petentes
noxia corda vident? At tu, dum corpore non es
passa nefas, animo ne concipe, neve potentis
concubitu vetito naturae pollue foedus.
Velle puta: res ipsa vetat. Pius ille memorque est
355 moris—et o vellem similis furor esset in illo!”
Dixerat, at Cinyras, quem copia digna procorum,
quid faciat, dubitare facit, scitatur ab ipsa
nominibus dictis, cuius velit esse mariti;
illa silet primo patriisque in vultibus haerens
360 aestuat et tepido suffundit lumina rore.
Virginei Cinyras haec credens esse timoris
flere vetat siccatque genas atque oscula iungit;
Myrrha datis nimium gaudet consultaque, qualem
optet habere virum, “Similem tibi” dixit; at ille
365 non intellectam vocem conlaudat et ‘Esto
tam pia semper’ ait. Pietatis nomine dicto
demisit vultus sceleris sibi conscia virgo.
Noctis erat medium, curasque et corpora somnus
soluerat; at virgo Cinyreia pervigil igni
370 carpitur indomito furiosaque vota retractat
et modo desperat, modo vult temptare, pudetque
et cupit et, quid agat, non invenit, utque securi
saucia trabs ingens, ubi plaga novissima restat,
quo cadat, in dubio est omnique a parte timetur,
375 sic animus vario labefactus vulnere nutat
huc levis atque illuc momentaque sumit utroque.
Nec modus et requies, nisi mors, reperitur amoris:[4]
mors placet. Erigitur laqueoque innectere fauces
destinat et zona summo de poste revincta
380 “Care vale Cinyra causamque intellege mortis”
dixit et aptabat pallenti vincula collo.
Murmura verborum fidas nutricis ad aures
pervenisse ferunt limen servantis alumnae;
surgit anus reseratque fores mortisque paratae
385 instrumenta videns spatio conclamat eodem
seque ferit scinditque sinus ereptaque collo
vincula dilaniat. Tum denique flere vacavit,[5]
tum dare conplexus laqueique requirere causam.
Muta silet virgo terramque inmota tuetur
390 et deprensa dolet tardae conamina mortis;[6]
instat anus canosque suos et inania nudans
ubera per cunas alimentaque prima precatur,
ut sibi committat, quidquid dolet: illa rogantem[7]
aversata gemit; certa est exquirere nutrix
395 nec solam spondere fidem. “Dic” inquit “opemque
me sine ferre tibi; non est mea pigra senectus:
seu furor est, habeo, quae carmine sanet et herbis;
sive aliquis nocuit, magico lustrabere ritu;
ira deum sive est, sacris placabilis ira.
400 Quid rear ulterius? Certe fortuna domusque
[1] et…crescit=ut…crescat
[2] ardor=error
[3] sperare=spectare=respectare
[4] et=nec=aut
[5] vacavit=vetavit
[6] tardae=atrae=timet
[7] rogantem=roganti
快躲开!若我的诗句愉悦了你们的心,
别相信我的记述,别相信此事曾发生;
倘若非相信,就也请相信报应是真。[1]
但如果自然似乎允许了这样的罪行,[2]
305 我应当祝贺色雷斯的人们和我的祖国,[3]
祝贺这方乡土,因为它远离诞生了
此等乱伦之举的地域。且让白豆蔻、
肉桂、郁金、从树上渗出的乳香,还有[4]
其他的花卉在潘凯亚蓬勃生长,只要它[5]
310 也出产没药:新树岂能补偿这代价?[6]
丘比特坚决否认你伤于他的箭矢,
穆拉,他不容自己的火炬蒙受羞耻;[7]
是某位复仇女神用地府的柴薪和肿胀的
蝰蛇点燃了你的欲火。恨父母是罪过,
315 但这样的爱是比恨更大的罪——四面
都有贵胄恋慕你,整个东方的青年
为你的闺房而彼此争斗。从他们中间
选一人,穆拉,只要他不是众人的一员![8]
她的确深感愧怍,与可憎的情欲相搏,
320 不停问自己,‘我到底想什么?我在做什么?[9]
众神、亲情和父母的神圣权利,求你们
阻止这宗罪,别让我做出这样的恶行,
如果它真的是恶行。但血缘似乎拒绝
谴责这样的恋情,其他动物的交合
325 都没有禁忌,母牛并不以父亲求欢
为耻辱,公马也与自己的女儿结姻缘,
雄山羊在它的孩子中觅偶,雌鸟也与
以种子赐自己生命的雄鸟配对繁育。[10]
可以如此的物种多幸福!繁琐的人世
330 创制了狭隘的法律,天性容忍的事
嫉妒的条文却禁止。然而传说在某些
民族中,儿子能够娶母亲,女儿也可
嫁父亲,双重的爱加深了彼此的情分。[11]
可怜的我,却无福在那样的国度出生,
335 被不幸的地点伤害!为何还纠缠不清?
被禁的念头,走开!他是值得爱的人,
但只能当作父亲爱——我如果不是伟大的
喀倪剌斯的女儿,我就能与他共卧。
可现在,因为他属于我,所以不能属于我,
340 亲近反成了诅咒。去异乡是否能解脱?
我当然愿意远遁,飞出故土的牢狱,
只要能逃离罪。但我是悲惨欲念的俘虏,
总想在身边看着他,摸着他,与他絮语,
亲吻他,倘若其他举动都不被允许——
345 你还能希望什么举动,悖逆的少女,
没看见自己搅乱了多少规则和称呼?
难道你要做母亲的情敌、父亲的侍妾?
让人说你是弟弟的母亲、儿子的姐姐?[12]
你不害怕以黑蛇为头发的那三位女神,[13]
350 负罪的灵魂会看见她们冲脸颊和眼睛
挥舞无情的火把?可是你,趁身体还未曾
犯罪,也不要在心里犯罪,千万不能
以被禁的淫行玷污强力自然的契约。
就算你有心,情势也不许。他谨守道德,
355 从无逾越——多希望他心里也如此饥渴!’
她自语,喀倪剌斯看到众多的求婚者
都出身高贵,不知该如何处理,就对她
念出所有的名字,问她愿嫁入谁家。
起初她只是沉默,紧盯父亲的脸庞,
360 心里一片翻腾,不由得热泪盈眶。
喀倪剌斯以为这无非是少女的怯惧,
劝她别哭,为她拭泪,又以吻安抚。
这些亲昵的表示让穆拉狂喜,父亲问
她想要怎样的丈夫,她答道,‘像你就行。’
365 他没理解其深意,反而称赞她,‘愿你
永远这么孝顺。’听到‘孝顺’这个词,
心中充满负罪感的少女顿然低下头。
已午夜,睡眠舒缓人们的身体,驱走
忧虑,可是她却没有合眼,狂野的欲求
370 啃噬她,脑海中旋转着那些疯狂的念头。
她时而绝望,时而又想去尝试,既愧怍,
又渴盼,找不到解决的办法。犹如某棵
大树被斧钺砍伤,正等待最后的一击,
不知会倒向哪边,哪边都令人怵惕,
375 她的心也被相互矛盾的冲动逼到崩溃
边缘,忽而向这方,忽而向那方倾颓,
除非死,她的爱永远没有极限和停歇:
她选择了死,直起身,决定上吊自绝。
取下腰带,系在门柱的顶部,她说:
380 ‘永别了,喀倪剌斯,你要明白我为何
不肯活。’苍白的颈项眼看要钻入绳箍。
传言称,她的喃喃低语被忠诚的乳母[14]
听到(她正守候在养女闺房的门槛处)。
老妪站起来,打开门,发现觅死的工具
385 赫然在目,她一边大声喊叫,一边
捶打胸膛,撕裂衣服,将绳索从颈畔
拽下,扯成碎片。她这才有时间痛哭,
这才搂住少女,问为什么自寻死路。
后者一言不发,呆呆地凝视着地面,
390 痛心被阻拦,后悔没更早动手了断。
妇人不放弃,披散着白发,袒露枯瘪的
乳房,以摇篮和乳汁的名义苦苦劝诫,
让她把伤心的秘密告诉自己。她扭头
长叹一声,乳母却执意要探明缘由,
395 而且不只承诺了忠诚。‘讲出来,’她说,
‘请让我给你帮助。我虽老,却不懒惰。
如果是疯病,我能用巫辞和药草医治;
如果有人下了咒,我将以魔法消弭;
如果神灵发怒,也能靠祭祀来抚平。
400 还能有什么?无疑,你的运气和家境
[1] Ziogas指出,俄耳甫斯在讲述穆拉故事之前的这四句警告(300-303行)明显呼应着奥维德《爱的艺术》开头(Ars Amatoria 1.30-34)对罗马贞洁女人的警告(让她们不要往下读)。两处奥维德都言不由衷,两处都为后面颠覆性的描述做了铺垫。更值得注意的是奥维德表述的方式,它恰好颠倒了古罗马法庭上宣誓自己只说真话的证词。
[2] Reed(2013)指出,这行诗的原文Si tamen admissum sinit hoc natura videri可以有两种理解,如果把admissum看成名词(罪错),这句话的意思就是“如果自然允许这宗罪显现出来”;如果它是分词(允许),就可以翻成此处的译文。
[3] “祖国”指俄耳甫斯的祖国色雷斯。
[4] 郁金是一种香料,也叫蓬莪术。
[5] 潘凯亚(Panchaia)是传说中古代阿拉伯的一个岛屿,盛产没药(murra)和宝石。喀倪剌斯和穆拉就生活在这里。
[6] 穆拉(Myrrha)与没药同名(murrha或murra,古希腊字母转写成拉丁字母时y和u等价)。奥维德的意思是:虽然没药是珍贵的香料,但没有必要为了它而付出如此惨重的伦理代价。
[7] Ziogas(2016)评论道,丘比特此处的语言也像古罗马法庭上的证词,他否认自己有罪,但奥维德在后文第524行暗示,丘比特做的是伪证。而且从第十卷的大框架看,维纳斯和丘比特是所有这些情爱故事背后的操纵力量。
[8] “他”指穆拉的父亲喀倪剌斯。
[9] Ziogas提醒我们,320-355行穆拉的独白特别像古罗马学童的辩论练习(suasoria或controversia),这种练习是为他们以后的法庭辩论做准备。
[10] 这里穆拉的自我辩护让人联想起索福克勒斯剧作《安提戈涅》(Antigone)中女主人公的论证。后者违背国王禁令,为自己死去的弟弟下葬,理由也是天道高于人道,自然之法高于人之法。只是穆拉所辩护的行为更惊世骇俗。Ziogas(2016)指出,这段话的法律色彩也很强烈。Segal(1969)敏锐地指出,同样是深陷乱伦情欲的少女,这里穆拉是以动物为乱伦辩护,第九卷的毕布利丝却是援引神的乱伦先例。相似处境的置换暗示,神与兽的界限是可疑的。
[11] 或许影射波斯民族,这是古希腊流行的说法(特别是儿子娶母亲),参考欧里庇得斯的剧作《安德洛玛刻》(Andromache 173ff.)和斯特拉波的《地理学》(Geographica XV. P. 735)。
[12] 这些混乱的称谓强化了《变形记》道德混沌的主题。
[13] 指复仇女神,她们尤其爱惩罚弑亲和乱伦行为。
[14] 她的乳母叫希波吕忒(Hippolyte)。