《變形記》第9卷701-795行

ingratum numen.’ Monuit thalamoque recessit.
Laeta toro surgit purasque ad sidera supplex
Cressa manus tollens, rata sint sua visa, precatur.
Ut dolor increvit seque ipsum pondus in auras
705 expulit et nata est ignaro femina patre,
iussit ali mater puerum mentita; fidemque
res habuit, neque erat ficti nisi conscia nutrix.[1]
Vota pater soluit nomenque inponit avitum:
Iphis avus fuerat, gavisa est nomine mater,
710 quod commune foret nec quemquam falleret illo.
Inde incepta pia mendacia fraude latebant:[2]
cultus erat pueri, facies, quam sive puellae
sive dares puero, fieret formosus uterque.
Tertius interea decimo successerat annus,
715 cum pater, Iphi, tibi flavam despondit Ianthen,
inter Phaestiadas quae laudatissima formae
dote fuit virgo, Dictaeo nata Teleste.
Par aetas, par forma fuit, primasque magistris
accepere artes, elementa aetatis, ab isdem;
720 hinc amor ambarum tetigit rude pectus et aequum
vulnus utrique dedit, sed erat fiducia dispar:
coniugium pactaeque exspectat tempora taedae,
quamque virum putat esse, virum fore credit Ianthe;
Iphis amat, qua posse frui desperat, et auget
725 hoc ipsum flammas ardetque in virgine virgo,
vixque tenens lacrimas ‘Quis me manet exitus’ inquit,
‘Cognita quam nulli, quam prodigiosa novaeque
cura tenet Veneris? Si di mihi parcere vellent,[3]
parcere debuerant; si non, et perdere vellent,
730 naturale malum saltem et de more dedissent!
Nec vaccam vaccae, nec equas amor urit equarum;[4]
urit oves aries, sequitur sua femina cervum;
sic et aves coeunt, interque animalia cuncta
femina femineo correpta cupidine nulla est.
735 Vellem nulla forem! Ne non tamen omnia Crete
monstra ferat, taurum dilexit filia Solis,
femina nempe marem: meus est furiosior illo,
si verum profitemur, amor; tamen illa secuta est
spem Veneris, tamen illa dolis et imagine vaccae
740 passa bovem est, et erat, qui deciperetur, adulter.
Huc licet e toto sollertia confluat orbe,
ipse licet revolet ceratis Daedalus alis,
quid faciet? Num me puerum de virgine doctis
artibus efficiet? Num te mutabit, Ianthe?
745 Quin animum firmas teque ipsa reconligis, Iphi,
consiliique inopes et stultos excutis ignes?
Quid sis nata, vide, nisi te quoque decipis ipsam,
et pete, quod fas est, et ama, quod femina debes.
Spes est, quae capiat, spes est, quae pascit amorem;[5]
750 hanc tibi res adimit: non te custodia caro[6]
arcet ab amplexu nec cauti cura mariti,
non patris asperitas, non se negat ipsa roganti;
nec tamen est potiunda tibi, nec, ut omnia fiant,[7]
esse potes felix, ut dique hominesque laborent.
755 Nunc quoque votorum nulla est pars vana meorum,[8]
dique mihi faciles, quidquid valuere, dederunt,
quodque ego, vult genitor, vult ipsa socerque futurus;[9]
at non vult natura, potentior omnibus istis,
quae mihi sola nocet. Venit ecce optabile tempus,
760 luxque iugalis adest, et iam mea fiet Ianthe—[10]
nec mihi continget: mediis sitiemus in undis.
Pronuba quid Iuno, quid ad haec, Hymenaee, venitis
sacra, quibus qui ducat abest, ubi nubimus ambae?’[11]
Pressit ab his vocem, nec lenius altera virgo[12]
765 aestuat, utque celer venias, Hymenaee, precatur.
Quod petit haec, Telethusa timens modo tempora differt,[13]
nunc ficto languore moram trahit, omina saepe[14]
visaque causatur; sed iam consumpserat omnem
materiam ficti, dilataque tempora taedae[15]
770 institerant, unusque dies restabat: at illa
crinalem capiti vittam nataeque sibique[16]
detrahit et passis aram complexa capillis
‘Isi, Paraetonium Mareoticaque arva Pharonque
quae colis et septem digestum in cornua Nilum,[17]
775 fer, precor,’ inquit ‘opem nostroque medere timori!
Te, dea, te quondam tuaque haec insignia vidi
cunctaque cognovi, sonitum comitesque facesque…[18]
sistrorum memorique animo tua iussa notavi.[19]
Quod videt haec lucem, quod non ego punior, ecce[20]
780 consilium munusque tuum est: miserere duarum[21]
auxilioque iuva.’ Lacrimae sunt verba secutae.[22]
Visa dea est movisse suas (et moverat) aras,
et templi tremuere fores imitataque lunam
cornua fulserunt crepuitque sonabile sistrum.[23]
785 Non secura quidem, fausto tamen omine laeta
mater abit templo, sequitur comes Iphis euntem,[24]
quam solita est, maiore gradu; nec candor in ore
permanet, et vires augentur, et acrior ipse est
vultus et incomptis brevior mensura capillis,
790 plusque vigoris adest, habuit quam femina. Nam quae
femina nuper eras, puer es. Date munera templis,
nec timida gaudete fide! Dant munera templis,
addunt et titulum, titulus breve carmen habebat:
‘DONA PUER SOLVIT QUAE FEMINA VOVERAT IPHIS.’[25]
795 Postera lux radiis latum patefecerat orbem,
cum Venus et Iuno sociusque Hymenaeus ad ignes[26]
conveniunt, potiturque sua puer Iphis Ianthe.

[1] ficti=facti
[2] Inde incepta=Inde cepta=Indetecta
[3] vellent=nollent
[4] equarum=aquarum
[5] capiat=captat=faciat; pascit=pascat; amorem=amantem
[6] hanc=spes=spem
[7] potiunda=potienda; fiant=fallas
[8] vana=una
[9] quodque ego=quod volo
[10] mea fiet=me flevit
[11] ducat=nubat
[12] lenius=secius
[13] Quod=Quae
[14] trahit=dat; omina=se somnia=somnia
[15] ficti=effecti=tecti=facti
[16] capiti=capitis; sibique=suoque
[17] cornua=flumina
[18] cunctaque=visaque
[19] sistrorum=sacrorum; iussa=visa
[20] quod non ego=thalamo quod; punior=ponor in=non ego=pellor; ecce=ipsa=hocque=hoc est=ignem=ponor
[21] munusque tuum est=monitusque tui=monitumque tuum est=monitumque tuum=natique tuum=matrisque tuum=iussumque tuum
[22] sunt=sua
[23] crepuitque sonabile=crepuitque solubile=crepuit resonabile
[24] comes=puer
[25] DONA=VOTA
[26] sociusque=sociosque

薄情的神靈。”授意後神就離開了閨房。
特勒圖薩欣喜地起床,虔誠地向穹蒼[1]
舉起純潔的雙手,祈願所見能成真。
當陣痛加劇,重負擺脫子宮的囚禁,
705 一位女嬰降世,父親卻並不知曉。
母親謊稱是男孩,吩咐奴僕們照料,
眾人都沒有懷疑,唯乳母了解內情。
父親還了願,為孩子起了祖父的名:
祖父名叫伊菲斯,這讓母親很喜歡,
710 因為它男女通用,起此名不算欺騙。
出於母愛的誑語一直沒有被戳穿:
女孩的裝扮與男孩無異,她的那張臉,
無論給男孩還是女孩,都同樣俊美。
伊菲斯,父親等到你已經年滿十三歲,
715 定了一門親事,要你娶金髮的伊安忒,
她天生麗質,是淮斯托斯最受讚美的
少女,母親是生於克里特的忒里斯特絲。
雙方的年齒相若,容貌相配,老師
相同,一起學習孩童的入門知識。
720 愛情因而萌生在兩人青澀的心裡,
她們的渴盼一樣,憧憬卻迥然相異:
伊安忒期待着結合與約好的婚禮佳期,
深信她眼中的這位青年將成為夫君;
伊菲斯卻知道這段愛註定無果,絕境
725 更煽動愛火,少女為另一位少女痴狂。
她難忍眼淚,感嘆道,“我會怎樣收場?
這無人曾經體味、怪誕而陌生的慾火
緊緊攫住了我!如果神願意放過我,
他們早該放過我;但他們若想毀掉我,
730 至少該降下人類共有的、自然的折磨!
母馬不會戀母馬,母牛不會愛母牛,
公羊和公鹿才能讓母羊和母鹿追求;
鳥也是如此交配,世上的動物之中
從沒有一隻母獸對母獸情有獨鍾。
735 真希望我不是女人!但克里特並非所有
事情都離奇——太陽神之女愛上公牛,[2]
畢竟是雌雄相合——我的戀情更出格,
若我肯承認真相。然而她終歸滿足了
慾望,使用小伎倆,化作母牛的形狀,
740 享受了公牛,她的情夫是被騙的一方。
即使全世界的機巧全都在此處交會,
即使代達羅斯本人乘蠟翼飛回來,
他能怎麼辦?難道以高超的技術將我
由女變成男?或者能讓你變身,伊安忒?
745 為何不堅固你的心,恢復理智,伊菲斯,
摒棄這毫無道理、愚蠢透頂的愛意?
想想你生來是什麼(除非你連自己都欺誑),
像女人那樣去愛,追逐合法的對象。
是希望催生愛情,是希望滋養愛情,
750 此事卻無望。沒有守衛,沒有警醒
看護的丈夫,沒有嚴厲的父親阻擋你
與她親密地相擁,她自己也不會拒斥,
但你仍無法享有她,就算用盡手段,[3]
神人都為你儘力,你也與幸福無緣。
755 即使現在,我的願望也沒有受挫,
神仁慈待我,給了他們所能的一切,
我所願也是父親、她和她父親所願,
唯有自然、比這些都強大的自然不願,
唯有它傷害我。看啊,盼望的時刻將至,
760 婚期在眼前,伊安忒將成為我的妻子——
但我得不到,我會在水中央忍受焦渴。
為何要參加這場儀式,掌管婚姻的
朱諾和許門,這裡無新郎,都是新娘?”[4]
說完她便沉默了,另一位少女也同樣
765 急切,祈禱你,許門,能夠迅速來此。
她所求是特勒圖薩所懼,後者總推遲
日子,又裝病繼續遷延,並常以兆頭
和異象作為借口。但她已耗盡所有
理由,一再耽擱的婚禮已無可迴避,
770 只剩一天的時間。可是她卻從自己
和女兒頭上取下束帶,披散着長發,
匍匐着,摟住身前的祭壇,如此說話:
“居住在帕萊托尼昂、馬勒奧提克土地、[5]
帕洛斯和分作七脈入海的尼羅河的伊西斯,[6]
775 我祈求你的幫助,請醫治我的恐懼!
我曾見過你,女神,見過你和這些器具,
這一切我都認識,樂聲、侍從、火炬……
我記得西斯鈴,在心中銘記你的吩咐。
她如今能夠見到光,我能夠不受懲罰,
780 都多虧你的主意和恩賜,憐憫我們倆,
請施以援手!”眼淚緊隨着祈禱流淌,
女神似乎移動了祭壇(這並非幻象),
廟宇的大門震動,前額的角痕像月亮[7]
一樣閃耀,清脆的西斯玲發出聲響。
785 母親離開神廟時雖然沒擺脫隱憂,
卻為吉兆而欣悅,伊菲斯跟在身後,
邁出的步子比平素更大,皓白的臉色
略微暗了些,勁道增加了,顯出鮮明的[8]
輪廓,披在肩頭的長髮也已經變短,
790 他的力量也超過了女性。因為從前
你是女孩,現在是男孩。向神廟獻禮,
慶祝吧,別再害怕!兩人的確獻了禮,
並且在供品下添了一行簡短的銘文:
“男孩伊菲斯為女孩伊菲斯還願謝神。”
795 翌日,等太陽的光芒照亮整個世界,
維納斯、朱諾和許門在婚禮之火會合,
男孩伊菲斯終於得到心愛的伊安忒。[9]

[1] “特勒圖薩”對應的原文是Cressa(克里特女人)。
[2] “太陽神之女”指帕西法厄,“公牛”指米諾陶的父親。
[3] “享有”(potiunda)指性的佔有,也暗指Iphis的名字。
[4] “許門”對應的原文是呼格Hymenaee(許墨奈俄斯),後者是婚神許門的另一個名字。
[5] 帕萊托尼昂(Paraetonium)是利比亞的一個城市。馬勒奧提克湖(Mareotidis lacus)是埃及亞歷山大城附近的湖泊。
[6] 帕洛斯(Pharos)是亞歷山大城附近的一個島,島上有古代最著名的燈塔。
[7] 伊西斯經常以母牛的形象接受敬拜。
[8] “勁道增加了”(vires augentur)也可理解為出現男性性器官的隱晦說法。
[9] “得到”(potitur)再次暗示性行為的實現,意味着伊菲斯的名與實終於相符。Holzberg(1998)認為,本卷的結尾更像是喜劇的完美結局,不像奧維德的通常寫法。在《變形記》別的地方,他都把故事的結局挪到下一卷的開頭。