《变形记》第9卷701-795行

ingratum numen.’ Monuit thalamoque recessit.
Laeta toro surgit purasque ad sidera supplex
Cressa manus tollens, rata sint sua visa, precatur.
Ut dolor increvit seque ipsum pondus in auras
705 expulit et nata est ignaro femina patre,
iussit ali mater puerum mentita; fidemque
res habuit, neque erat ficti nisi conscia nutrix.[1]
Vota pater soluit nomenque inponit avitum:
Iphis avus fuerat, gavisa est nomine mater,
710 quod commune foret nec quemquam falleret illo.
Inde incepta pia mendacia fraude latebant:[2]
cultus erat pueri, facies, quam sive puellae
sive dares puero, fieret formosus uterque.
Tertius interea decimo successerat annus,
715 cum pater, Iphi, tibi flavam despondit Ianthen,
inter Phaestiadas quae laudatissima formae
dote fuit virgo, Dictaeo nata Teleste.
Par aetas, par forma fuit, primasque magistris
accepere artes, elementa aetatis, ab isdem;
720 hinc amor ambarum tetigit rude pectus et aequum
vulnus utrique dedit, sed erat fiducia dispar:
coniugium pactaeque exspectat tempora taedae,
quamque virum putat esse, virum fore credit Ianthe;
Iphis amat, qua posse frui desperat, et auget
725 hoc ipsum flammas ardetque in virgine virgo,
vixque tenens lacrimas ‘Quis me manet exitus’ inquit,
‘Cognita quam nulli, quam prodigiosa novaeque
cura tenet Veneris? Si di mihi parcere vellent,[3]
parcere debuerant; si non, et perdere vellent,
730 naturale malum saltem et de more dedissent!
Nec vaccam vaccae, nec equas amor urit equarum;[4]
urit oves aries, sequitur sua femina cervum;
sic et aves coeunt, interque animalia cuncta
femina femineo correpta cupidine nulla est.
735 Vellem nulla forem! Ne non tamen omnia Crete
monstra ferat, taurum dilexit filia Solis,
femina nempe marem: meus est furiosior illo,
si verum profitemur, amor; tamen illa secuta est
spem Veneris, tamen illa dolis et imagine vaccae
740 passa bovem est, et erat, qui deciperetur, adulter.
Huc licet e toto sollertia confluat orbe,
ipse licet revolet ceratis Daedalus alis,
quid faciet? Num me puerum de virgine doctis
artibus efficiet? Num te mutabit, Ianthe?
745 Quin animum firmas teque ipsa reconligis, Iphi,
consiliique inopes et stultos excutis ignes?
Quid sis nata, vide, nisi te quoque decipis ipsam,
et pete, quod fas est, et ama, quod femina debes.
Spes est, quae capiat, spes est, quae pascit amorem;[5]
750 hanc tibi res adimit: non te custodia caro[6]
arcet ab amplexu nec cauti cura mariti,
non patris asperitas, non se negat ipsa roganti;
nec tamen est potiunda tibi, nec, ut omnia fiant,[7]
esse potes felix, ut dique hominesque laborent.
755 Nunc quoque votorum nulla est pars vana meorum,[8]
dique mihi faciles, quidquid valuere, dederunt,
quodque ego, vult genitor, vult ipsa socerque futurus;[9]
at non vult natura, potentior omnibus istis,
quae mihi sola nocet. Venit ecce optabile tempus,
760 luxque iugalis adest, et iam mea fiet Ianthe—[10]
nec mihi continget: mediis sitiemus in undis.
Pronuba quid Iuno, quid ad haec, Hymenaee, venitis
sacra, quibus qui ducat abest, ubi nubimus ambae?’[11]
Pressit ab his vocem, nec lenius altera virgo[12]
765 aestuat, utque celer venias, Hymenaee, precatur.
Quod petit haec, Telethusa timens modo tempora differt,[13]
nunc ficto languore moram trahit, omina saepe[14]
visaque causatur; sed iam consumpserat omnem
materiam ficti, dilataque tempora taedae[15]
770 institerant, unusque dies restabat: at illa
crinalem capiti vittam nataeque sibique[16]
detrahit et passis aram complexa capillis
‘Isi, Paraetonium Mareoticaque arva Pharonque
quae colis et septem digestum in cornua Nilum,[17]
775 fer, precor,’ inquit ‘opem nostroque medere timori!
Te, dea, te quondam tuaque haec insignia vidi
cunctaque cognovi, sonitum comitesque facesque…[18]
sistrorum memorique animo tua iussa notavi.[19]
Quod videt haec lucem, quod non ego punior, ecce[20]
780 consilium munusque tuum est: miserere duarum[21]
auxilioque iuva.’ Lacrimae sunt verba secutae.[22]
Visa dea est movisse suas (et moverat) aras,
et templi tremuere fores imitataque lunam
cornua fulserunt crepuitque sonabile sistrum.[23]
785 Non secura quidem, fausto tamen omine laeta
mater abit templo, sequitur comes Iphis euntem,[24]
quam solita est, maiore gradu; nec candor in ore
permanet, et vires augentur, et acrior ipse est
vultus et incomptis brevior mensura capillis,
790 plusque vigoris adest, habuit quam femina. Nam quae
femina nuper eras, puer es. Date munera templis,
nec timida gaudete fide! Dant munera templis,
addunt et titulum, titulus breve carmen habebat:
‘DONA PUER SOLVIT QUAE FEMINA VOVERAT IPHIS.’[25]
795 Postera lux radiis latum patefecerat orbem,
cum Venus et Iuno sociusque Hymenaeus ad ignes[26]
conveniunt, potiturque sua puer Iphis Ianthe.

[1] ficti=facti
[2] Inde incepta=Inde cepta=Indetecta
[3] vellent=nollent
[4] equarum=aquarum
[5] capiat=captat=faciat; pascit=pascat; amorem=amantem
[6] hanc=spes=spem
[7] potiunda=potienda; fiant=fallas
[8] vana=una
[9] quodque ego=quod volo
[10] mea fiet=me flevit
[11] ducat=nubat
[12] lenius=secius
[13] Quod=Quae
[14] trahit=dat; omina=se somnia=somnia
[15] ficti=effecti=tecti=facti
[16] capiti=capitis; sibique=suoque
[17] cornua=flumina
[18] cunctaque=visaque
[19] sistrorum=sacrorum; iussa=visa
[20] quod non ego=thalamo quod; punior=ponor in=non ego=pellor; ecce=ipsa=hocque=hoc est=ignem=ponor
[21] munusque tuum est=monitusque tui=monitumque tuum est=monitumque tuum=natique tuum=matrisque tuum=iussumque tuum
[22] sunt=sua
[23] crepuitque sonabile=crepuitque solubile=crepuit resonabile
[24] comes=puer
[25] DONA=VOTA
[26] sociusque=sociosque

薄情的神灵。”授意后神就离开了闺房。
特勒图萨欣喜地起床,虔诚地向穹苍[1]
举起纯洁的双手,祈愿所见能成真。
当阵痛加剧,重负摆脱子宫的囚禁,
705 一位女婴降世,父亲却并不知晓。
母亲谎称是男孩,吩咐奴仆们照料,
众人都没有怀疑,唯乳母了解内情。
父亲还了愿,为孩子起了祖父的名:
祖父名叫伊菲斯,这让母亲很喜欢,
710 因为它男女通用,起此名不算欺骗。
出于母爱的诳语一直没有被戳穿:
女孩的装扮与男孩无异,她的那张脸,
无论给男孩还是女孩,都同样俊美。
伊菲斯,父亲等到你已经年满十三岁,
715 定了一门亲事,要你娶金发的伊安忒,
她天生丽质,是淮斯托斯最受赞美的
少女,母亲是生于克里特的忒里斯特丝。
双方的年齿相若,容貌相配,老师
相同,一起学习孩童的入门知识。
720 爱情因而萌生在两人青涩的心里,
她们的渴盼一样,憧憬却迥然相异:
伊安忒期待着结合与约好的婚礼佳期,
深信她眼中的这位青年将成为夫君;
伊菲斯却知道这段爱注定无果,绝境
725 更煽动爱火,少女为另一位少女痴狂。
她难忍眼泪,感叹道,“我会怎样收场?
这无人曾经体味、怪诞而陌生的欲火
紧紧攫住了我!如果神愿意放过我,
他们早该放过我;但他们若想毁掉我,
730 至少该降下人类共有的、自然的折磨!
母马不会恋母马,母牛不会爱母牛,
公羊和公鹿才能让母羊和母鹿追求;
鸟也是如此交配,世上的动物之中
从没有一只母兽对母兽情有独钟。
735 真希望我不是女人!但克里特并非所有
事情都离奇——太阳神之女爱上公牛,[2]
毕竟是雌雄相合——我的恋情更出格,
若我肯承认真相。然而她终归满足了
欲望,使用小伎俩,化作母牛的形状,
740 享受了公牛,她的情夫是被骗的一方。
即使全世界的机巧全都在此处交会,
即使代达罗斯本人乘蜡翼飞回来,
他能怎么办?难道以高超的技术将我
由女变成男?或者能让你变身,伊安忒?
745 为何不坚固你的心,恢复理智,伊菲斯,
摒弃这毫无道理、愚蠢透顶的爱意?
想想你生来是什么(除非你连自己都欺诳),
像女人那样去爱,追逐合法的对象。
是希望催生爱情,是希望滋养爱情,
750 此事却无望。没有守卫,没有警醒
看护的丈夫,没有严厉的父亲阻挡你
与她亲密地相拥,她自己也不会拒斥,
但你仍无法享有她,就算用尽手段,[3]
神人都为你尽力,你也与幸福无缘。
755 即使现在,我的愿望也没有受挫,
神仁慈待我,给了他们所能的一切,
我所愿也是父亲、她和她父亲所愿,
唯有自然、比这些都强大的自然不愿,
唯有它伤害我。看啊,盼望的时刻将至,
760 婚期在眼前,伊安忒将成为我的妻子——
但我得不到,我会在水中央忍受焦渴。
为何要参加这场仪式,掌管婚姻的
朱诺和许门,这里无新郎,都是新娘?”[4]
说完她便沉默了,另一位少女也同样
765 急切,祈祷你,许门,能够迅速来此。
她所求是特勒图萨所惧,后者总推迟
日子,又装病继续迁延,并常以兆头
和异象作为借口。但她已耗尽所有
理由,一再耽搁的婚礼已无可回避,
770 只剩一天的时间。可是她却从自己
和女儿头上取下束带,披散着长发,
匍匐着,搂住身前的祭坛,如此说话:
“居住在帕莱托尼昂、马勒奥提克土地、[5]
帕洛斯和分作七脉入海的尼罗河的伊西斯,[6]
775 我祈求你的帮助,请医治我的恐惧!
我曾见过你,女神,见过你和这些器具,
这一切我都认识,乐声、侍从、火炬……
我记得西斯铃,在心中铭记你的吩咐。
她如今能够见到光,我能够不受惩罚,
780 都多亏你的主意和恩赐,怜悯我们俩,
请施以援手!”眼泪紧随着祈祷流淌,
女神似乎移动了祭坛(这并非幻象),
庙宇的大门震动,前额的角痕像月亮[7]
一样闪耀,清脆的西斯玲发出声响。
785 母亲离开神庙时虽然没摆脱隐忧,
却为吉兆而欣悦,伊菲斯跟在身后,
迈出的步子比平素更大,皓白的脸色
略微暗了些,劲道增加了,显出鲜明的[8]
轮廓,披在肩头的长发也已经变短,
790 他的力量也超过了女性。因为从前
你是女孩,现在是男孩。向神庙献礼,
庆祝吧,别再害怕!两人的确献了礼,
并且在供品下添了一行简短的铭文:
“男孩伊菲斯为女孩伊菲斯还愿谢神。”
795 翌日,等太阳的光芒照亮整个世界,
维纳斯、朱诺和许门在婚礼之火会合,
男孩伊菲斯终于得到心爱的伊安忒。[9]

[1] “特勒图萨”对应的原文是Cressa(克里特女人)。
[2] “太阳神之女”指帕西法厄,“公牛”指米诺陶的父亲。
[3] “享有”(potiunda)指性的占有,也暗指Iphis的名字。
[4] “许门”对应的原文是呼格Hymenaee(许墨奈俄斯),后者是婚神许门的另一个名字。
[5] 帕莱托尼昂(Paraetonium)是利比亚的一个城市。马勒奥提克湖(Mareotidis lacus)是埃及亚历山大城附近的湖泊。
[6] 帕洛斯(Pharos)是亚历山大城附近的一个岛,岛上有古代最著名的灯塔。
[7] 伊西斯经常以母牛的形象接受敬拜。
[8] “劲道增加了”(vires augentur)也可理解为出现男性性器官的隐晦说法。
[9] “得到”(potitur)再次暗示性行为的实现,意味着伊菲斯的名与实终于相符。Holzberg(1998)认为,本卷的结尾更像是喜剧的完美结局,不像奥维德的通常写法。在《变形记》别的地方,他都把故事的结局挪到下一卷的开头。