《變形記》第9卷401-500行

victa viri precibus; quae cum iurare pararet,
dona tributuram post hunc se talia nulli,
non est passa Themis. ‘Nam iam discordia Thebae
bella movent’ dixit, ‘Capaneusque nisi ab Iove vinci
405 haud poterit, fientque pares in vulnere fratres,[1]
subductaque suos manes tellure videbit
vivus adhuc vates, ultusque parente parentem
natus erit facto pius et sceleratus eodem
attonitusque malis, exul mentisque domusque,
410 vultibus Eumenidum matrisque agitabitur umbris,
donec eum coniunx fatale poposcerit aurum
cognatumque latus Phegeius hauserit ensis.[2]
Tum demum magno petet hos Acheloia supplex
ab Iove Callirhoe natis infantibus annos;
415 neve necem sinat esse diu victoris inultam,[3]
Iuppiter his motus privignae dona nurusque[4]
praecipiet facietque viros inpubibus annis.’
Haec ubi faticano venturi praescia dixit
ore Themis, vario superi sermone fremebant,
420 et, cur non aliis eadem dare dona liceret,
murmur erat: queritur veteres Pallantias annos
coniugis esse sui, queritur canescere mitis
Iasiona Ceres, repetitum Mulciber aevum[5]
poscit Erichthonio, Venerem quoque cura futuri
425 tangit et Anchisae renovare paciscitur annos.
Cui studeat, deus omnis habet; crescitque favore[6]
turbida seditio, donec sua Iuppiter ora
soluit et ‘O nostri siqua est reverentia’ dixit,[7]
‘Quo ruitis? Tantumne aliquis sibi posse videtur,
430 fata quoque ut superet? Fatis Iolaus in annos,
quos egit, rediit, fatis iuvenescere debent
Callirhoe geniti, non ambitione nec armis.
Vos etiam, quoque hoc animo meliore feratis,
me quoque fata regunt, quae si mutare valerem,
435 nec nostrum seri curvarent Aeacon anni,[8]
perpetuumque aevi florem Rhadamanthus haberet
cum Minoe meo, qui propter amara senectae[9]
pondera despicitur nec, quo prius, ordine regnat.’
Dicta Iovis movere deos; nec sustinet ullus,[10]
440 cum videat fessos Rhadamanthon et Aeacon annis
et Minoa, queri; qui, dum fuit integer aevi,
terruerat magnas ipso quoque nomine gentes;
tunc erat invalidus Deionidenque iuventae
robore Miletum Phoeboque parente superbum
445 pertimuit credensque suis insurgere regnis
haud tamen est patriis arcere penatibus ausus.
Sponte fugis, Milete, tua celerique carina
Aegaeas metiris aquas et in Aside terra
moenia constituis positoris habentia nomen.
450 Hic tibi, dum sequitur patriae curvamina ripae,
filia Maeandri totiens redeuntis eodem
cognita Cyanee, praestantia corpora forma,[11]
Byblida cum Cauno, prolem est enixa gemellam.
Byblis in exemplo est, ut ament concessa puellae,
455 Byblis Apollinei correpta cupidine fratris:
non soror ut fratrem, nec qua debebat, amabat.
Illa quidem primo nullos intellegit ignes
nec peccare putat, quod saepius oscula iungat,
quod sua fraterno circumdet bracchia collo,
460 mendacique diu pietatis fallitur umbra.
Paulatim declinat amor, visuraque fratrem
culta venit nimiumque cupit formosa videri,
et siqua est illic formosior, invidet illi.
Sed nondum manifesta sibi est nullumque sub illo
465 igne facit votum; verumtamen aestuat intus.
Iam dominum appellat, iam nomina sanguinis odit:
Byblida iam mavult quam se vocet ille sororem.
Spes tamen obscenas animo demittere non est
ausa suo vigilans; placida resoluta quiete
470 saepe videt, quod amat; visa est quoque iungere fratri
corpus et erubuit, quamvis sopita iacebat.
Somnus abit: silet illa diu repetitque quietis
ipsa suae speciem, dubiaque ita mente profatur:
‘Me miseram! Tacitae quid vult sibi noctis imago?
475 Quam nolim rata sit! Cur haec ego somnia vidi?
Ille quidem est oculis quamvis formosus iniquis
et placet, et possim, si non sit frater, amare,
et me dignus erat; verum nocet esse sororem.
Dummodo tale nihil vigilans committere temptem,
480 saepe licet simili redeat sub imagine somnus:
testis abest somno, nec abest imitata voluptas.
Pro Venus et tenera volucer cum matre Cupido,[12]
gaudia quanta tuli! Quam me manifesta libido
contigit! Ut iacui totis resoluta medullis![13]
485 Ut meminisse iuvat! Quamvis brevis illa voluptas
noxque fuit praeceps et coeptis invida nostris.
O ego, si liceat mutato nomine iungi,
Quam bene, Caune, tuo poteram nurus esse parenti!
Quam bene, Caune, meo poteras gener esse parenti!
490 Omnia, di facerent, essent communia nobis,
praeter avos; tu me vellem generosior esses!
Nescio quam facies igitur, pulcherrime, matrem;
at mihi, quae male sum, quos tu, sortita parentes,
nil nisi frater eris. Quod obest, id habebimus unum.
495 Quid mihi significant ergo mea visa? Quod autem
somnia pondus habent? An habent et somnia pondus?
Di melius!—di nempe suas habuere sorores.
Sic Saturnus Opem iunctam sibi sanguine duxit,[14]
Oceanus Tethyn, Iunonem rector Olympi.
500 Sunt superis sua iura! Quid ad caelestia ritus

[1] fientque=flebuntque=flent atque=deflentque
[2] hauserit ensis=auserit nensis
[3] neve necem sinat esse diu victoris inultam=neu genitorque necem sui esse parentis=addat neve necem sui esse victoris=addat neve necem sui esse ultoris
[4] dona=vota
[5] Iasiona=iasona fere=aesona flava=et lasciva
[6] studeat=faveat
[7] reverentia=fiducia
[8] seri=miseri
[9] amara=magna=multa=seva
[10] nec sustinet=nec se tenet
[11] praestantia corpora=praestanti corpore=praestanti corpora=praestanti pignora; forma=nympha
[12] tenera=veneris
[13] totis=tutis
[14] duxit=iunxit

央求,賜給他這份禮物。她正準備
發誓從此再不給任何人這樣的恩惠,
忒彌斯攔住她說,“因為如今的忒拜
深陷內訌,除了朱庇特,沒有誰能擊敗[1]
405 卡帕紐斯,那兩位兄弟將互相傷害,[2]
活着的先知將看見腳下的大地裂開,[3]
吞沒自己的鬼魂。兒子將殺死母親,
為父親報仇,行為邪惡卻充滿孝心,[4]
被罪行震撼,他將失去理智和家園,
410 被複仇女神的臉孔和母親的幽靈追趕,
直到妻子向他索求致命的金項鏈,
親族的身體都被菲勾斯的劍刺穿。
最後,阿刻羅俄斯之女卡利洛俄
將為幼子們即刻成年而乞求朱庇特,
415 以免他們的父親雖得勝,被殺的恥辱
卻長久難雪,被這位繼女和兒媳勸服,
神王將允許稚弱的孩子們變成青年。”[5]
當先知先覺的忒彌斯說出這番預言,
天界眾神都議論紛紛,群情洶湧,
420 他們嘟囔說,為何其他人就不能享用
同樣的特權。奧羅拉抱怨配偶已龍鍾[6]
老邁,溫和的刻瑞斯哀嘆伊阿西翁[7]
鬢髮皆白,伏爾甘要厄里克托尼俄斯[8]
再活一次,維納斯也因對將來的憂思
425 而提出,應當為安喀塞斯恢復青春。[9]
每位神都有鍾愛的人選,利益之爭
愈演愈烈,直到朱庇特張口發聲:
“你們對我的權威可有尊重?你們
想要幹什麼?你們誰覺得自己的力量
430 能蓋過命運?伊俄勞斯重新還陽,
是憑藉命運,卡利洛俄的兒子轉眼
長大,也是靠命運,而非野心和血戰。
你們也應該平靜地接受這樣的局面,
就連我也被命運統治,我若能扭轉
435 它們,我的埃阿科斯就不會被時光
壓彎身子,拉達曼托斯就能夠永享[10]
韶華,米諾斯也不會因悲慘老年的重壓
而遭人鄙視,不復像從前睥睨天下。”
朱庇特的話說服了眾神,當他們看見
440 拉達曼托斯、埃阿科斯和米諾斯已然
垂暮,都不復抱怨。最後這位盛年時 畢布利絲和卡烏諾斯
曾讓眾多強國震懾於自己的名字,
可是等年老體衰,他卻怕福玻斯之子
米勒托斯(驕傲於青春的膂力和家世),[11]
445 分明擔心他覬覦自己的王座,卻沒有
膽量將潛在的敵人從祖先的土地趕走。
你是全然自願地離開,米勒托斯,
乘坐快船穿越愛琴海,在亞細亞土地
修築高牆,創立了與你同名的城市。[12]
450 在此處,庫阿妮葉(九曲的邁安得洛斯[13]
河神之女)沿父親蜿蜒的水波散步,
突然被你佔有,這位驚艷的美女
誕下龍鳳胎畢布利絲和卡烏諾斯。
畢布利絲的遭遇警示少女們,不可以
455 痴戀不該愛的人:她愛上自己的弟弟,[14]
不是姐姐那種愛,而是有悖於倫理。
最初,她全然不理解這種火焰的性質,
也不覺得頻繁地與弟弟接吻,用手臂
緊摟弟弟的頸項是一種過失,長久地
460 被這種天然親情的假象欺騙和迷惑。
這種愛越發偏向,她必須精心打扮
才肯去見他,急於展現最美的容顏,
而且嫉妒他身邊姿色更炫目的女伴。
但是她尚未洞悉自己,雖有此慾念,
465 卻沒有明確的盼望,可內心仍攪擾不寧。
她已經稱他為郎君,已憎惡血緣之名,[15]
更願意他喊畢布利絲,而不是姐姐。
然而,醒着的時候她還怯於讓不潔的
想法進入她心裡,等酣眠解除戒懼,
470 她經常夢見歡愛的場景,似乎身軀
與弟弟相合,深覺羞慚,雖然在夢裡。
睡意已遠遁,她沉默良久,回想休憩
之時感知的幻象,猶疑不定地對自己說:
“可憐的我!這靜夜的圖景意味着什麼?
475 這並非我的本意!我為何做這樣的夢?
他確實俊美,甚至愉悅厭惡者的眼睛,
我也喜歡他,他若非弟弟,我就可以愛,
而且他堪稱佳偶。做姐姐是一種傷害!
只要醒着時我不去嘗試此種事情,
480 何不讓夜晚經常帶回相似的夢境?
夢沒人知道,卻有幾乎真實的快樂。
啊,甜美的維納斯,乘翅飛翔的丘比特,
那滋味真讓人陶醉!那快感多麼顯明!
我躺在那裡,整個骨髓都已經消融!
485 連回味都銷魂!雖然它是那麼地短暫,
夜匆匆離去,嫉妒我們未嘗盡的試驗。
我若能變換名字,與你結合,我會是
你父親多麼幸福的兒媳,卡烏諾斯!
你也會是我父親多麼幸福的女婿!
490 願諸神讓我們共享所有,除了先祖,
我希望你來自一個比我高貴的家庭!
最美的,你將與某位陌生的女子成婚,
而對於不幸誕生於相同父母的我而言,
你只能是弟弟,我們共有的只是羈絆。
495 既如此,夢見這些對我有什麼用場?
幻夢有多少分量?幻夢可曾有分量?
神比人幸運——神曾經娶過自己的姐妹。
薩圖爾努斯與血緣相同的奧普斯婚配,[16]
俄刻阿諾斯娶忒堤斯,朱庇特娶朱諾。
500 天神當然有特權!我為何企圖以天界

[1] “忒拜的內訌”指俄狄浦斯和約卡斯塔(Iocasta)的兒子波呂尼刻斯(Polynices)和厄忒俄克勒斯(Eteocles)的自相殘殺。他們在父親死後決定輪流執掌忒拜城,但後來厄忒俄克勒斯拒絕分權,波呂尼刻斯出走後組織一支軍隊,由七位大將率領,進攻忒拜。厄忒俄克勒斯派出包括自己在內的七位將領守衛七座城門,他正好與波呂尼刻斯對陣,在戰鬥中殺死了他,應驗了父親臨終的詛咒。
[2] 卡帕紐斯(Capaneus)是進攻忒拜的七位將領之一,他在攻城時誇口朱庇特都無法阻止他,立刻被朱庇特的雷霆擊中。“那兩位兄弟”指波呂尼刻斯和厄忒俄克勒斯。
[3] “先知”指安菲阿剌俄斯,參考本書第八卷第316行的注釋。
[4] “兒子”指安菲阿剌俄斯的兒子阿爾克邁昂(Alcmaeon),他為父親報仇,殺死了母親厄里費勒。
[5] 忒彌斯的預言濃縮了阿爾克邁昂此後的複雜遭遇。因為弒母大罪,他被複仇女神追趕,逃到阿卡迪亞,被普索菲斯(Psophis)國王菲勾斯(Phegeus)收留,並娶了他女兒阿爾西諾厄(Arsinoe),他把當年波呂尼刻斯賄賂母親的金項鏈(即411行“致命的金項鏈”)給了她。當神諭說他必須找到一處以前不存在的土地時,他又去往阿刻羅俄斯河口新形成的三角洲,在那裡娶了河神女兒卡利洛俄(Callirrhoe)。卡利洛俄聽說了金項鏈的事,向他索要。他便回到普索菲斯,編了一個理由找菲勾斯要回金項鏈,但菲勾斯發現了真相,讓兒子們殺死了阿爾克邁昂。卡利洛俄向天神禱告,請求讓自己的兒子們即刻成年,為父親報仇。第415行“得勝”暗指阿爾克邁昂參加了為七將復仇、再次攻打忒拜的遠征。參考偽阿波羅多洛斯的《神話彙編》(Bibliotheca 3.7.5ff)。第416行的“繼女和兒媳”都指赫柏。“繼女”的說法是因為她只是朱諾的女兒,從朱庇特角度可以說是“繼女”;“兒媳”的說法是因為她是海格力斯的妻子。
[6] 奧羅拉對應的原文是Pallantias(帕拉斯之女),因為她是提坦神帕拉斯的女兒,“配偶”指特洛伊國王拉俄墨冬之子提托諾斯(Tithonus)。當初她只向朱庇特請求給他永恆的生命,卻忘了索要青春,所以提托諾斯只能在永久的衰老中活下去。
[7] 伊阿西翁(Iasion)是朱庇特和阿特拉斯之女厄勒克特拉的孩子。穀神刻瑞斯在卡德摩斯的婚禮上,引誘伊阿西翁野合,朱庇特發現後,用雷霆擊殺了伊阿西翁(荷馬和赫希俄德等人的說法),但奧維德這裡的說法表明,他沒有死。
[8] 關於厄里克托尼俄斯,參考本書第二卷第553行的注釋。
[9] 安喀塞斯(Anchises)是特洛伊國王喀皮斯(Capys)的兒子、維納斯的情人、羅馬先祖埃涅阿斯(Aeneas)的父親。
[10] 拉達曼托斯(Rhadamanthus)是朱庇特和歐羅巴的兒子,米諾斯的弟弟,生前當過克里特國王,死後在冥府擔任法官。
[11] “米勒托斯”(Miletus)在原文中還有一個修飾語Deioniden,意為“德伊俄涅之子”,德伊俄涅是阿波羅的情人。
[12] 傳說米勒托斯建立了小亞細亞的著名城市米利都(Miletus)。
[13] 庫阿妮葉(Cyanee)是河神邁安得洛斯的女兒,為米勒托斯誕下了畢布利絲(Byblis)和卡烏諾斯(Caunus)。
[14] 這行原文中“弟弟”(fratris)還有一個修飾語Apollinei(屬於阿波羅的),因為他是阿波羅的孫子。這個詞由於譯文格律的限制未譯。
[15] 學術界通行的看法是,這裡的dominus對應於古羅馬愛情哀歌中的domina(對女性情人的稱呼)。但Knox(1984)不同意這種理解,因為這時畢布利絲還沒弄清自己對弟弟的情感究竟是什麼性質,而且在拉丁語中dominus可以是一個普通的、毫無色彩的禮貌稱謂,可以用在家庭成員身上,他引用了塞涅卡《道德書簡》(Epistulae Morales 104.1)中的例子。
[16] 奧普斯(Ops)是第二代神王薩圖爾努斯的妻子和姐姐(或妹妹),也叫瑞婭(Rhea)或庫柏勒(Cybele)。