《变形记》第9卷401-500行

victa viri precibus; quae cum iurare pararet,
dona tributuram post hunc se talia nulli,
non est passa Themis. ‘Nam iam discordia Thebae
bella movent’ dixit, ‘Capaneusque nisi ab Iove vinci
405 haud poterit, fientque pares in vulnere fratres,[1]
subductaque suos manes tellure videbit
vivus adhuc vates, ultusque parente parentem
natus erit facto pius et sceleratus eodem
attonitusque malis, exul mentisque domusque,
410 vultibus Eumenidum matrisque agitabitur umbris,
donec eum coniunx fatale poposcerit aurum
cognatumque latus Phegeius hauserit ensis.[2]
Tum demum magno petet hos Acheloia supplex
ab Iove Callirhoe natis infantibus annos;
415 neve necem sinat esse diu victoris inultam,[3]
Iuppiter his motus privignae dona nurusque[4]
praecipiet facietque viros inpubibus annis.’
Haec ubi faticano venturi praescia dixit
ore Themis, vario superi sermone fremebant,
420 et, cur non aliis eadem dare dona liceret,
murmur erat: queritur veteres Pallantias annos
coniugis esse sui, queritur canescere mitis
Iasiona Ceres, repetitum Mulciber aevum[5]
poscit Erichthonio, Venerem quoque cura futuri
425 tangit et Anchisae renovare paciscitur annos.
Cui studeat, deus omnis habet; crescitque favore[6]
turbida seditio, donec sua Iuppiter ora
soluit et ‘O nostri siqua est reverentia’ dixit,[7]
‘Quo ruitis? Tantumne aliquis sibi posse videtur,
430 fata quoque ut superet? Fatis Iolaus in annos,
quos egit, rediit, fatis iuvenescere debent
Callirhoe geniti, non ambitione nec armis.
Vos etiam, quoque hoc animo meliore feratis,
me quoque fata regunt, quae si mutare valerem,
435 nec nostrum seri curvarent Aeacon anni,[8]
perpetuumque aevi florem Rhadamanthus haberet
cum Minoe meo, qui propter amara senectae[9]
pondera despicitur nec, quo prius, ordine regnat.’
Dicta Iovis movere deos; nec sustinet ullus,[10]
440 cum videat fessos Rhadamanthon et Aeacon annis
et Minoa, queri; qui, dum fuit integer aevi,
terruerat magnas ipso quoque nomine gentes;
tunc erat invalidus Deionidenque iuventae
robore Miletum Phoeboque parente superbum
445 pertimuit credensque suis insurgere regnis
haud tamen est patriis arcere penatibus ausus.
Sponte fugis, Milete, tua celerique carina
Aegaeas metiris aquas et in Aside terra
moenia constituis positoris habentia nomen.
450 Hic tibi, dum sequitur patriae curvamina ripae,
filia Maeandri totiens redeuntis eodem
cognita Cyanee, praestantia corpora forma,[11]
Byblida cum Cauno, prolem est enixa gemellam.
Byblis in exemplo est, ut ament concessa puellae,
455 Byblis Apollinei correpta cupidine fratris:
non soror ut fratrem, nec qua debebat, amabat.
Illa quidem primo nullos intellegit ignes
nec peccare putat, quod saepius oscula iungat,
quod sua fraterno circumdet bracchia collo,
460 mendacique diu pietatis fallitur umbra.
Paulatim declinat amor, visuraque fratrem
culta venit nimiumque cupit formosa videri,
et siqua est illic formosior, invidet illi.
Sed nondum manifesta sibi est nullumque sub illo
465 igne facit votum; verumtamen aestuat intus.
Iam dominum appellat, iam nomina sanguinis odit:
Byblida iam mavult quam se vocet ille sororem.
Spes tamen obscenas animo demittere non est
ausa suo vigilans; placida resoluta quiete
470 saepe videt, quod amat; visa est quoque iungere fratri
corpus et erubuit, quamvis sopita iacebat.
Somnus abit: silet illa diu repetitque quietis
ipsa suae speciem, dubiaque ita mente profatur:
‘Me miseram! Tacitae quid vult sibi noctis imago?
475 Quam nolim rata sit! Cur haec ego somnia vidi?
Ille quidem est oculis quamvis formosus iniquis
et placet, et possim, si non sit frater, amare,
et me dignus erat; verum nocet esse sororem.
Dummodo tale nihil vigilans committere temptem,
480 saepe licet simili redeat sub imagine somnus:
testis abest somno, nec abest imitata voluptas.
Pro Venus et tenera volucer cum matre Cupido,[12]
gaudia quanta tuli! Quam me manifesta libido
contigit! Ut iacui totis resoluta medullis![13]
485 Ut meminisse iuvat! Quamvis brevis illa voluptas
noxque fuit praeceps et coeptis invida nostris.
O ego, si liceat mutato nomine iungi,
Quam bene, Caune, tuo poteram nurus esse parenti!
Quam bene, Caune, meo poteras gener esse parenti!
490 Omnia, di facerent, essent communia nobis,
praeter avos; tu me vellem generosior esses!
Nescio quam facies igitur, pulcherrime, matrem;
at mihi, quae male sum, quos tu, sortita parentes,
nil nisi frater eris. Quod obest, id habebimus unum.
495 Quid mihi significant ergo mea visa? Quod autem
somnia pondus habent? An habent et somnia pondus?
Di melius!—di nempe suas habuere sorores.
Sic Saturnus Opem iunctam sibi sanguine duxit,[14]
Oceanus Tethyn, Iunonem rector Olympi.
500 Sunt superis sua iura! Quid ad caelestia ritus

[1] fientque=flebuntque=flent atque=deflentque
[2] hauserit ensis=auserit nensis
[3] neve necem sinat esse diu victoris inultam=neu genitorque necem sui esse parentis=addat neve necem sui esse victoris=addat neve necem sui esse ultoris
[4] dona=vota
[5] Iasiona=iasona fere=aesona flava=et lasciva
[6] studeat=faveat
[7] reverentia=fiducia
[8] seri=miseri
[9] amara=magna=multa=seva
[10] nec sustinet=nec se tenet
[11] praestantia corpora=praestanti corpore=praestanti corpora=praestanti pignora; forma=nympha
[12] tenera=veneris
[13] totis=tutis
[14] duxit=iunxit

央求,赐给他这份礼物。她正准备
发誓从此再不给任何人这样的恩惠,
忒弥斯拦住她说,“因为如今的忒拜
深陷内讧,除了朱庇特,没有谁能击败[1]
405 卡帕纽斯,那两位兄弟将互相伤害,[2]
活着的先知将看见脚下的大地裂开,[3]
吞没自己的鬼魂。儿子将杀死母亲,
为父亲报仇,行为邪恶却充满孝心,[4]
被罪行震撼,他将失去理智和家园,
410 被复仇女神的脸孔和母亲的幽灵追赶,
直到妻子向他索求致命的金项链,
亲族的身体都被菲勾斯的剑刺穿。
最后,阿刻罗俄斯之女卡利洛俄
将为幼子们即刻成年而乞求朱庇特,
415 以免他们的父亲虽得胜,被杀的耻辱
却长久难雪,被这位继女和儿媳劝服,
神王将允许稚弱的孩子们变成青年。”[5]
当先知先觉的忒弥斯说出这番预言,
天界众神都议论纷纷,群情汹涌,
420 他们嘟囔说,为何其他人就不能享用
同样的特权。奥罗拉抱怨配偶已龙钟[6]
老迈,温和的刻瑞斯哀叹伊阿西翁[7]
鬓发皆白,伏尔甘要厄里克托尼俄斯[8]
再活一次,维纳斯也因对将来的忧思
425 而提出,应当为安喀塞斯恢复青春。[9]
每位神都有钟爱的人选,利益之争
愈演愈烈,直到朱庇特张口发声:
“你们对我的权威可有尊重?你们
想要干什么?你们谁觉得自己的力量
430 能盖过命运?伊俄劳斯重新还阳,
是凭借命运,卡利洛俄的儿子转眼
长大,也是靠命运,而非野心和血战。
你们也应该平静地接受这样的局面,
就连我也被命运统治,我若能扭转
435 它们,我的埃阿科斯就不会被时光
压弯身子,拉达曼托斯就能够永享[10]
韶华,米诺斯也不会因悲惨老年的重压
而遭人鄙视,不复像从前睥睨天下。”
朱庇特的话说服了众神,当他们看见
440 拉达曼托斯、埃阿科斯和米诺斯已然
垂暮,都不复抱怨。最后这位盛年时 毕布利丝和卡乌诺斯
曾让众多强国震慑于自己的名字,
可是等年老体衰,他却怕福玻斯之子
米勒托斯(骄傲于青春的膂力和家世),[11]
445 分明担心他觊觎自己的王座,却没有
胆量将潜在的敌人从祖先的土地赶走。
你是全然自愿地离开,米勒托斯,
乘坐快船穿越爱琴海,在亚细亚土地
修筑高墙,创立了与你同名的城市。[12]
450 在此处,库阿妮叶(九曲的迈安得洛斯[13]
河神之女)沿父亲蜿蜒的水波散步,
突然被你占有,这位惊艳的美女
诞下龙凤胎毕布利丝和卡乌诺斯。
毕布利丝的遭遇警示少女们,不可以
455 痴恋不该爱的人:她爱上自己的弟弟,[14]
不是姐姐那种爱,而是有悖于伦理。
最初,她全然不理解这种火焰的性质,
也不觉得频繁地与弟弟接吻,用手臂
紧搂弟弟的颈项是一种过失,长久地
460 被这种天然亲情的假象欺骗和迷惑。
这种爱越发偏向,她必须精心打扮
才肯去见他,急于展现最美的容颜,
而且嫉妒他身边姿色更炫目的女伴。
但是她尚未洞悉自己,虽有此欲念,
465 却没有明确的盼望,可内心仍搅扰不宁。
她已经称他为郎君,已憎恶血缘之名,[15]
更愿意他喊毕布利丝,而不是姐姐。
然而,醒着的时候她还怯于让不洁的
想法进入她心里,等酣眠解除戒惧,
470 她经常梦见欢爱的场景,似乎身躯
与弟弟相合,深觉羞惭,虽然在梦里。
睡意已远遁,她沉默良久,回想休憩
之时感知的幻象,犹疑不定地对自己说:
“可怜的我!这静夜的图景意味着什么?
475 这并非我的本意!我为何做这样的梦?
他确实俊美,甚至愉悦厌恶者的眼睛,
我也喜欢他,他若非弟弟,我就可以爱,
而且他堪称佳偶。做姐姐是一种伤害!
只要醒着时我不去尝试此种事情,
480 何不让夜晚经常带回相似的梦境?
梦没人知道,却有几乎真实的快乐。
啊,甜美的维纳斯,乘翅飞翔的丘比特,
那滋味真让人陶醉!那快感多么显明!
我躺在那里,整个骨髓都已经消融!
485 连回味都销魂!虽然它是那么地短暂,
夜匆匆离去,嫉妒我们未尝尽的试验。
我若能变换名字,与你结合,我会是
你父亲多么幸福的儿媳,卡乌诺斯!
你也会是我父亲多么幸福的女婿!
490 愿诸神让我们共享所有,除了先祖,
我希望你来自一个比我高贵的家庭!
最美的,你将与某位陌生的女子成婚,
而对于不幸诞生于相同父母的我而言,
你只能是弟弟,我们共有的只是羁绊。
495 既如此,梦见这些对我有什么用场?
幻梦有多少分量?幻梦可曾有分量?
神比人幸运——神曾经娶过自己的姐妹。
萨图尔努斯与血缘相同的奥普斯婚配,[16]
俄刻阿诺斯娶忒堤斯,朱庇特娶朱诺。
500 天神当然有特权!我为何企图以天界

[1] “忒拜的内讧”指俄狄浦斯和约卡斯塔(Iocasta)的儿子波吕尼刻斯(Polynices)和厄忒俄克勒斯(Eteocles)的自相残杀。他们在父亲死后决定轮流执掌忒拜城,但后来厄忒俄克勒斯拒绝分权,波吕尼刻斯出走后组织一支军队,由七位大将率领,进攻忒拜。厄忒俄克勒斯派出包括自己在内的七位将领守卫七座城门,他正好与波吕尼刻斯对阵,在战斗中杀死了他,应验了父亲临终的诅咒。
[2] 卡帕纽斯(Capaneus)是进攻忒拜的七位将领之一,他在攻城时夸口朱庇特都无法阻止他,立刻被朱庇特的雷霆击中。“那两位兄弟”指波吕尼刻斯和厄忒俄克勒斯。
[3] “先知”指安菲阿剌俄斯,参考本书第八卷第316行的注释。
[4] “儿子”指安菲阿剌俄斯的儿子阿尔克迈昂(Alcmaeon),他为父亲报仇,杀死了母亲厄里费勒。
[5] 忒弥斯的预言浓缩了阿尔克迈昂此后的复杂遭遇。因为弑母大罪,他被复仇女神追赶,逃到阿卡迪亚,被普索菲斯(Psophis)国王菲勾斯(Phegeus)收留,并娶了他女儿阿尔西诺厄(Arsinoe),他把当年波吕尼刻斯贿赂母亲的金项链(即411行“致命的金项链”)给了她。当神谕说他必须找到一处以前不存在的土地时,他又去往阿刻罗俄斯河口新形成的三角洲,在那里娶了河神女儿卡利洛俄(Callirrhoe)。卡利洛俄听说了金项链的事,向他索要。他便回到普索菲斯,编了一个理由找菲勾斯要回金项链,但菲勾斯发现了真相,让儿子们杀死了阿尔克迈昂。卡利洛俄向天神祷告,请求让自己的儿子们即刻成年,为父亲报仇。第415行“得胜”暗指阿尔克迈昂参加了为七将复仇、再次攻打忒拜的远征。参考伪阿波罗多洛斯的《神话汇编》(Bibliotheca 3.7.5ff)。第416行的“继女和儿媳”都指赫柏。“继女”的说法是因为她只是朱诺的女儿,从朱庇特角度可以说是“继女”;“儿媳”的说法是因为她是海格力斯的妻子。
[6] 奥罗拉对应的原文是Pallantias(帕拉斯之女),因为她是提坦神帕拉斯的女儿,“配偶”指特洛伊国王拉俄墨冬之子提托诺斯(Tithonus)。当初她只向朱庇特请求给他永恒的生命,却忘了索要青春,所以提托诺斯只能在永久的衰老中活下去。
[7] 伊阿西翁(Iasion)是朱庇特和阿特拉斯之女厄勒克特拉的孩子。谷神刻瑞斯在卡德摩斯的婚礼上,引诱伊阿西翁野合,朱庇特发现后,用雷霆击杀了伊阿西翁(荷马和赫希俄德等人的说法),但奥维德这里的说法表明,他没有死。
[8] 关于厄里克托尼俄斯,参考本书第二卷第553行的注释。
[9] 安喀塞斯(Anchises)是特洛伊国王喀皮斯(Capys)的儿子、维纳斯的情人、罗马先祖埃涅阿斯(Aeneas)的父亲。
[10] 拉达曼托斯(Rhadamanthus)是朱庇特和欧罗巴的儿子,米诺斯的弟弟,生前当过克里特国王,死后在冥府担任法官。
[11] “米勒托斯”(Miletus)在原文中还有一个修饰语Deioniden,意为“德伊俄涅之子”,德伊俄涅是阿波罗的情人。
[12] 传说米勒托斯建立了小亚细亚的著名城市米利都(Miletus)。
[13] 库阿妮叶(Cyanee)是河神迈安得洛斯的女儿,为米勒托斯诞下了毕布利丝(Byblis)和卡乌诺斯(Caunus)。
[14] 这行原文中“弟弟”(fratris)还有一个修饰语Apollinei(属于阿波罗的),因为他是阿波罗的孙子。这个词由于译文格律的限制未译。
[15] 学术界通行的看法是,这里的dominus对应于古罗马爱情哀歌中的domina(对女性情人的称呼)。但Knox(1984)不同意这种理解,因为这时毕布利丝还没弄清自己对弟弟的情感究竟是什么性质,而且在拉丁语中dominus可以是一个普通的、毫无色彩的礼貌称谓,可以用在家庭成员身上,他引用了塞涅卡《道德书简》(Epistulae Morales 104.1)中的例子。
[16] 奥普斯(Ops)是第二代神王萨图尔努斯的妻子和姐姐(或妹妹),也叫瑞娅(Rhea)或库柏勒(Cybele)。