《變形記》第9卷201-300行

nec telis armisque potest; pulmonibus errat
ignis edax imis perque omnes pascitur artus.
At valet Eurystheus! Et sunt, qui credere possint[1]
esse deos?’ Dixit perque altam saucius Oeten
205 haud aliter graditur, quam si venabula taurus[2]
corpore fixa gerat factique refugerit auctor.
Saepe illum gemitus edentem, saepe frementem,[3]
saepe retemptantem totas infringere vestes
sternentemque trabes irascentemque videres
210 montibus aut patrio tendentem bracchia caelo.
Ecce Lichan trepidum latitantem rupe cavata
adspicit, utque dolor rabiem conlegerat omnem,
‘Tune, Licha,’ dixit ‘feralia dona dedisti?
Tune meae necis auctor eris?’ Tremit ille pavetque
215 pallidus et timide verba excusantia dicit;
dicentem genibusque manus adhibere parantem
corripit Alcides et terque quaterque rotatum
mittit in Euboicas tormento fortius undas.
Ille per aerias pendens induruit auras,
220 utque ferunt imbres gelidis concrescere ventis,
inde nives fieri, nivibus quoque molle rotatis[4]
adstringi et spissa glomerari grandine corpus,
sic illum validis iactum per inane lacertis[5]
exsanguemque metu nec quicquam umoris habentem
225 in rigidos versum silices prior edidit aetas.
Nunc quoque in Euboico scopulus brevis eminet alto
gurgite et humanae servat vestigia formae,
quem, quasi sensurum, nautae calcare verentur[6]
appellantque Lichan—at tu, Iovis inclita proles,
230 arboribus caesis, quas ardua gesserat Oete,
inque pyram structis arcum pharetramque capacem
regnaque visuras iterum Troiana sagittas[7]
ferre iubes Poeante satum, quo flamma ministro[8]
subdita, dumque avidis comprenditur ignibus agger,
235 congeriem silvae Nemeaeo vellere summam
sternis et inposita clavae cervice recumbis,
haud alio vultu, quam si conviva iaceres[9]
inter plena meri redimitus pocula sertis.
Iamque valens et in omne latus diffusa sonabat,
240 securosque artus contemptoremque petebat
flamma suum: timuere dei pro vindice terrae,[10]
quos ita (sensit enim) laeto Saturnius ore
Iuppiter adloquitur: ‘Nostra est timor iste voluptas,[11]
O superi, totoque libens mihi pectore grator,[12]
245 quod memoris populi dicor rectorque paterque
et mea progenies vestro quoque tuta favore est.
Nam quamquam ipsius datur hoc immanibus actis
obligor ipse tamen. Sed enim ne pectora vano[13]
fida metu paveant, Oetaeas spernite flammas![14]
250 Omnia qui vicit, vincet, quos cernitis, ignes,
nec nisi materna Vulcanum parte potentem
sentiet: aeternum est, a me quod traxit, et expers
atque inmune necis nullaque domabile flamma,[15]
idque ego defunctum terra caelestibus oris
255 accipiam cunctisque meum laetabile factum
dis fore confido; siquis tamen Hercule, siquis
forte deo doliturus erit, data praemia nolet,
sed meruisse dari sciet invitusque probabit.’
Adsensere dei; coniunx quoque regia visa est
260 cetera non duro, duro tamen ultima vultu
dicta tulisse Iovis seque indoluisse notatam.
Interea, quodcumque fuit populabile flammae,
Mulciber abstulerat, nec cognoscenda remansit[16]
Herculis effigies, nec quicquam ab imagine ductum
265 matris habet, tantumque Iovis vestigia servat;
utque novus serpens posita cum pelle senecta
luxuriare solet squamaque nitere recenti,[17]
sic, ubi mortales Tirynthidus exuit artus,
parte sui meliore viget maiorque videri
270 coepit et augusta fieri gravitate verendus.
Quem pater omnipotens inter cava nubila raptum
quadriiugo curru radiantibus intulit astris.
Sensit Atlas pondus, neque adhuc Stheneleius iras[18]
soluerat Eurystheus odiumque in prole paternum
275 exercebat atrox; at longis anxia curis
Argolis Alcmene, questus ubi ponat aniles,
cui referat nati testatos orbe labores
cuive suos casus, Iolen habet; Herculis illam
imperiis thalamoque animoque receperat Hyllus
280 inpleratque uterum generoso semine, cum sic[19]
incipit Alcmene: ‘Faveant tibi numina saltem
corripiantque moras tum, cum matura vocabis[20]
praepositam timidis parientibus Ilithyiam,[21]
quam mihi difficilem Iunonis gratia fecit.
285 Namque laboriferi cum iam natalis adesset
Herculis et decimum premeretur sidere signum,
tendebat gravitas uterum mihi, quodque ferebam,
tantum erat, ut possis auctorem dicere tecti[22]
ponderis esse Iovem, nec iam tolerare labores[23]
290 ulterius poteram: quin nunc quoque frigidus artus,
dum loquor, horror habet, parsque est meminisse doloris.[24]
Septem ego per noctes, totidem cruciata diebus,
fessa malis tendensque ad caelum bracchia magno
Lucinam Nixosque pares clamore vocabam.[25]
295 Illa quidem venit, sed praecorrupta meumque
quae donare caput Iunoni vellet iniquae.
Utque meos audit gemitus, subsedit in illa
ante fores ara dextroque a poplite laevum
pressa genu digitis inter se pectine iunctis
300 sustinuit partus; tacita quoque carmina voce

[1] At valet=Advolet=Id volet; credere=cedere; possint=possunt
[2] taurus=tigris
[3] frementem=trementem=timentem
[4] molle=mole
[5] iactum=actum
[6] verentur=videntur
[7] visuras=versuras
[8] iubes=iuves
[9] iaceres=sederes
[10] terrae=mundi
[11] voluptas=voluntas
[12] grator=laetor
[13] ne=nec
[14] Oetaeas spernite flammas=istas ne spernite flammas=istas nunc spernite flammas=istas contemnite flammas=istis ne credite flammis
[15] necis=simul; nullaque…flamma=nullique…flammae
[16] Mulciber=mulcifer
[17] nitere=virere
[18] iras=iram=heros=hostis
[19] semine=germine
[20] vocabis=rogabis
[21] parientibus=patientibus
[22] tecti=tanti
[23] labores=laborem=dolores
[24] habet=adit
[25] Nixosque=nixusque=nisusque=nexusque=nexosque=adnexos=Nixasque; pares=lares=patres

還是膂力都無法抵抗,饕餮的火焰
正躥入我肺部深處,以我全身為盛宴。
歐律斯透斯卻活得很好!誰能相信[1]
神靈真存在?”他被劇痛摧虐,在高峻
205 埃塔山間跌跌撞撞,如一頭公牛,
身上扎着獵矛,而攻擊者早已逃走。
你會看見他時而呻吟,時而慘叫,
時而想竭力撕碎身上所有的衣袍,
推倒大樹,向群山發泄他的恨意,
210 時而向父親所在的天空伸出手臂。[2]
忽然,他發現利卡斯戰慄地藏在一處 利卡斯變形
凹岩下,痛苦不由得聚攏所有的狂怒,
“利卡斯,”他說,“是你給我致命的禮物,
是你打算害死我,是不是?”他顫抖驚怖,
215 臉色慘白,只膽怯地嘟囔出幾句辯白。
他邊說邊試圖摟住海格力斯的膝蓋,
後者卻一把抓住他,在空中轉動三四圈,
以勝過投石機的力量扔進歐卑亞的波瀾,[3]
他尚在空中穿行時身體就已經變硬。
220 正如人們說雨水會在寒風中凍凝,
然後變成雪,旋轉的雪花不斷聚湊,
柔軟的身體最後聚合成眾多雹球,[4]
古代的傳言也宣稱,被強大的手臂擲出,
他穿過空氣,因為恐懼而失血,身軀
225 已不剩任何水分,變成了干硬的燧石。
直到今天,歐卑亞的海中仍然聳立
一小塊岩礁,依稀保持着人的痕迹,
彷彿依舊有知覺,水手稱其為利卡斯,
都不敢踏足。可是你,朱庇特的著名後裔,[5] 海格力斯封神
230 砍掉了高峻埃塔山生長的大樹,搭起
一大座柴堆,吩咐波亞斯之子取走弓、[6]
寬綽的箭囊和終將再次拜訪伊利昂
王國的飛矢。他幫助你在柴堆下點燃[7]
火焰。當烈火逐漸往葬禮的樹木蔓延,
235 你將尼米亞的獅皮鋪在它們頂上,
安詳地躺好,頭枕着永不離身的大棒,
表情欣然,彷彿一位賓客頭纏着
花冠,在斟滿美酒的杯盞之間靜卧。
火勢越來越猛烈,在各方擴散呼嘯,
240 逼近超然的身體和鄙視它的這位英豪。
天上的眾神都為大地的守護者憂心,[8]
朱庇特覺察到這一點,便以歡快的口吻
告訴大家:“你們的害怕反讓我欣喜,
各位天神,我滿心歡悅地祝賀我自己,
245 因為我是你們的君主和父親,而你們
既懂得感恩,對我的子嗣又如此溫情。
儘管你們是向他非凡的功業致敬,
我仍然感激。不過,你們忠誠的心靈
別白白恐懼,埃塔山的火焰算不了什麼!
250 他征服了一切,也將征服這眼前的火,
只有來自他母親的部分才會感覺到
火的力量,我賦予的部分卻不受侵擾,
永久遠離死,任何火焰都不能摧毀。
當它與大地斷絕,我將在天界迎回
255 新的海格力斯。我相信所有神都會
樂見此事。如果,我是說如果,有誰
不願他成神,不願他享受這樣的光榮,
她也應知道他完全有資格,也只能贊同。”[9]
眾神都點頭,連他的王后似乎都不覺
260 這番話難以忍受,她露出不悅的神色,
只因為在最後那句里她被單獨針對。
此時,火可以吞噬的任何部分都已被
伏爾甘帶走,留下的海格力斯形象[10]
已難以辨認,母親的容貌無影無蹤,
265 唯有朱庇特賜給他的特徵依然留存。
正如新蛇將舊皮和衰老的年紀一併
拋卻,新鱗片閃閃發光,重現生機,
當這位提林斯人擺脫塵世的肢體,[11]
也因不朽的部分更活力洋溢,更顯
270 高貴,並獲得與神相配的威儀與尊嚴。
大能的父親以飛雲包裹他,將他捲入
駟馬之車,送上群星閃爍的天宇。
阿特拉斯感覺到新重量,歐律斯透斯[12] 阿爾克梅涅的故事
卻余怒未消,野蠻地將對父親的恨意
275 發泄到後代身上。但長久被憂思困擾的[13]
阿爾克梅涅如今可以向伊俄勒訴說[14]
老年的煩心事,回顧兒子的輝煌功勛
和自己經歷的不幸。遵海格力斯之命,
許羅斯迎娶了這位少女,並真心愛慕,[15]
280 讓她懷上出身高貴的子嗣。祖婆母[16]
如此對她說:“願眾神至少能夠善待你,
當時辰到了,你呼喊伊利圖伊婭(她統治[17]
驚恐中分娩的女人),他們能縮短過程——
因為朱諾的緣故,她對我格外殘忍。[18]
285 在註定多難的海格力斯將誕生人世,
沉沉的太陽盤踞在第十個星座之際,
我的子宮因胎兒而膨脹,腹中之物
如此巨大,可輕易判斷隱藏的重負
乃是朱庇特種下的果實。我已經難以
290 再忍受陣痛,甚至我現在說起此事,
肢體都發冷發顫,痛苦隨回憶重生。
整整七天七夜,我遭受厄運的酷刑,
筋疲力盡,向天空伸出手臂,高聲
祈求盧契娜和兩位執掌生育的守護神。[19]
295 她確實來了,事先卻被收買,意欲
將我的性命獻給復仇的朱諾做禮物。
當她聽見我呻吟,就坐在門前那座
祭壇中央,右膝盤在左膝上,交錯
兩邊的手指,形如一把梳子,以此
300 延遲降生的時間,她還默念着咒詞,

[1] 歐律斯透斯是直接給海格力斯下令完成各種任務的人,但背後主使是朱諾。
[2] “父親”指朱庇特。
[3] 歐卑亞(Euboea)是愛琴海上的一個島。
[4] 奧維德似乎認為,雪是雨和冰雹的中間狀態。
[5] 指海格力斯。
[6] 莫里卑亞(Moliboea)國王波亞斯(Poeas)的兒子是菲羅克忒特斯(Philoctetes)。
[7] 神諭說,除非將海格力斯的弓箭帶去,否則特洛伊將永遠無法攻取。所以後來希臘聯軍遠征特洛伊時,久攻不下,專門派尤利西斯去請菲羅克忒特斯赴特洛伊,參考本書第十三卷313-334行。
[8] “大地的守護者”指海格力斯,因為他除掉了許多肆虐海陸的怪物猛獸。
[9] 朱庇特顯然在影射朱諾。
[10] “伏爾甘”對應的原文是Mulciber(穆爾齊貝,意為“軟化者”),這是他的別稱之一,因為他能用火通過冶煉讓金屬變軟。
[11] “提林斯人”指海格力斯。
[12] 原文中歐律斯透斯(Eurystheus)還有修飾語Stheneleius,意為“斯特涅洛斯之子”,邁錫尼國王斯特涅洛斯(Sthenelus)是他的父親。參考許基努斯《故事集》(Fabulae 244)。
[13] “後代”指海格力斯的後代。
[14] 海格力斯的母親阿爾克梅涅是提林斯人,在阿戈利斯地區,所以原文有修飾語Argolis(阿戈利斯的),因為譯文格律限制未譯。關於伊俄勒,參考本卷136行的注釋。
[15] 許羅斯(Hyllus)是海格力斯和德伊阿尼拉的兒子,遵父親遺命,娶了伊俄勒。
[16] “祖婆母”指阿爾克梅涅。
[17] 關於女神伊利圖伊婭(Ilithyia),有人認為是朱庇特和朱諾的女兒,有人則認為她就是掌管分娩的盧契娜(朱諾或狄安娜)。
[18] Anderson(1972)注意到,奧維德對海格力斯死亡和阿爾克梅涅分娩的兩段描寫有很多平行之處:兩人都忍受了劇痛,都向天呼籲,都被朱諾折磨,都經歷了labores(這個詞對於兒子意味着艱巨的任務,對於母親意味着陣痛),都有gravitas(這個詞對於兒子意味着獲得了神的重量,對於母親意味着身孕)。
[19] 這兩位守護神叫Nixi,意為“使勁、掙扎”。