《变形记》第9卷201-300行

nec telis armisque potest; pulmonibus errat
ignis edax imis perque omnes pascitur artus.
At valet Eurystheus! Et sunt, qui credere possint[1]
esse deos?’ Dixit perque altam saucius Oeten
205 haud aliter graditur, quam si venabula taurus[2]
corpore fixa gerat factique refugerit auctor.
Saepe illum gemitus edentem, saepe frementem,[3]
saepe retemptantem totas infringere vestes
sternentemque trabes irascentemque videres
210 montibus aut patrio tendentem bracchia caelo.
Ecce Lichan trepidum latitantem rupe cavata
adspicit, utque dolor rabiem conlegerat omnem,
‘Tune, Licha,’ dixit ‘feralia dona dedisti?
Tune meae necis auctor eris?’ Tremit ille pavetque
215 pallidus et timide verba excusantia dicit;
dicentem genibusque manus adhibere parantem
corripit Alcides et terque quaterque rotatum
mittit in Euboicas tormento fortius undas.
Ille per aerias pendens induruit auras,
220 utque ferunt imbres gelidis concrescere ventis,
inde nives fieri, nivibus quoque molle rotatis[4]
adstringi et spissa glomerari grandine corpus,
sic illum validis iactum per inane lacertis[5]
exsanguemque metu nec quicquam umoris habentem
225 in rigidos versum silices prior edidit aetas.
Nunc quoque in Euboico scopulus brevis eminet alto
gurgite et humanae servat vestigia formae,
quem, quasi sensurum, nautae calcare verentur[6]
appellantque Lichan—at tu, Iovis inclita proles,
230 arboribus caesis, quas ardua gesserat Oete,
inque pyram structis arcum pharetramque capacem
regnaque visuras iterum Troiana sagittas[7]
ferre iubes Poeante satum, quo flamma ministro[8]
subdita, dumque avidis comprenditur ignibus agger,
235 congeriem silvae Nemeaeo vellere summam
sternis et inposita clavae cervice recumbis,
haud alio vultu, quam si conviva iaceres[9]
inter plena meri redimitus pocula sertis.
Iamque valens et in omne latus diffusa sonabat,
240 securosque artus contemptoremque petebat
flamma suum: timuere dei pro vindice terrae,[10]
quos ita (sensit enim) laeto Saturnius ore
Iuppiter adloquitur: ‘Nostra est timor iste voluptas,[11]
O superi, totoque libens mihi pectore grator,[12]
245 quod memoris populi dicor rectorque paterque
et mea progenies vestro quoque tuta favore est.
Nam quamquam ipsius datur hoc immanibus actis
obligor ipse tamen. Sed enim ne pectora vano[13]
fida metu paveant, Oetaeas spernite flammas![14]
250 Omnia qui vicit, vincet, quos cernitis, ignes,
nec nisi materna Vulcanum parte potentem
sentiet: aeternum est, a me quod traxit, et expers
atque inmune necis nullaque domabile flamma,[15]
idque ego defunctum terra caelestibus oris
255 accipiam cunctisque meum laetabile factum
dis fore confido; siquis tamen Hercule, siquis
forte deo doliturus erit, data praemia nolet,
sed meruisse dari sciet invitusque probabit.’
Adsensere dei; coniunx quoque regia visa est
260 cetera non duro, duro tamen ultima vultu
dicta tulisse Iovis seque indoluisse notatam.
Interea, quodcumque fuit populabile flammae,
Mulciber abstulerat, nec cognoscenda remansit[16]
Herculis effigies, nec quicquam ab imagine ductum
265 matris habet, tantumque Iovis vestigia servat;
utque novus serpens posita cum pelle senecta
luxuriare solet squamaque nitere recenti,[17]
sic, ubi mortales Tirynthidus exuit artus,
parte sui meliore viget maiorque videri
270 coepit et augusta fieri gravitate verendus.
Quem pater omnipotens inter cava nubila raptum
quadriiugo curru radiantibus intulit astris.
Sensit Atlas pondus, neque adhuc Stheneleius iras[18]
soluerat Eurystheus odiumque in prole paternum
275 exercebat atrox; at longis anxia curis
Argolis Alcmene, questus ubi ponat aniles,
cui referat nati testatos orbe labores
cuive suos casus, Iolen habet; Herculis illam
imperiis thalamoque animoque receperat Hyllus
280 inpleratque uterum generoso semine, cum sic[19]
incipit Alcmene: ‘Faveant tibi numina saltem
corripiantque moras tum, cum matura vocabis[20]
praepositam timidis parientibus Ilithyiam,[21]
quam mihi difficilem Iunonis gratia fecit.
285 Namque laboriferi cum iam natalis adesset
Herculis et decimum premeretur sidere signum,
tendebat gravitas uterum mihi, quodque ferebam,
tantum erat, ut possis auctorem dicere tecti[22]
ponderis esse Iovem, nec iam tolerare labores[23]
290 ulterius poteram: quin nunc quoque frigidus artus,
dum loquor, horror habet, parsque est meminisse doloris.[24]
Septem ego per noctes, totidem cruciata diebus,
fessa malis tendensque ad caelum bracchia magno
Lucinam Nixosque pares clamore vocabam.[25]
295 Illa quidem venit, sed praecorrupta meumque
quae donare caput Iunoni vellet iniquae.
Utque meos audit gemitus, subsedit in illa
ante fores ara dextroque a poplite laevum
pressa genu digitis inter se pectine iunctis
300 sustinuit partus; tacita quoque carmina voce

[1] At valet=Advolet=Id volet; credere=cedere; possint=possunt
[2] taurus=tigris
[3] frementem=trementem=timentem
[4] molle=mole
[5] iactum=actum
[6] verentur=videntur
[7] visuras=versuras
[8] iubes=iuves
[9] iaceres=sederes
[10] terrae=mundi
[11] voluptas=voluntas
[12] grator=laetor
[13] ne=nec
[14] Oetaeas spernite flammas=istas ne spernite flammas=istas nunc spernite flammas=istas contemnite flammas=istis ne credite flammis
[15] necis=simul; nullaque…flamma=nullique…flammae
[16] Mulciber=mulcifer
[17] nitere=virere
[18] iras=iram=heros=hostis
[19] semine=germine
[20] vocabis=rogabis
[21] parientibus=patientibus
[22] tecti=tanti
[23] labores=laborem=dolores
[24] habet=adit
[25] Nixosque=nixusque=nisusque=nexusque=nexosque=adnexos=Nixasque; pares=lares=patres

还是膂力都无法抵抗,饕餮的火焰
正蹿入我肺部深处,以我全身为盛宴。
欧律斯透斯却活得很好!谁能相信[1]
神灵真存在?”他被剧痛摧虐,在高峻
205 埃塔山间跌跌撞撞,如一头公牛,
身上扎着猎矛,而攻击者早已逃走。
你会看见他时而呻吟,时而惨叫,
时而想竭力撕碎身上所有的衣袍,
推倒大树,向群山发泄他的恨意,
210 时而向父亲所在的天空伸出手臂。[2]
忽然,他发现利卡斯战栗地藏在一处 利卡斯变形
凹岩下,痛苦不由得聚拢所有的狂怒,
“利卡斯,”他说,“是你给我致命的礼物,
是你打算害死我,是不是?”他颤抖惊怖,
215 脸色惨白,只胆怯地嘟囔出几句辩白。
他边说边试图搂住海格力斯的膝盖,
后者却一把抓住他,在空中转动三四圈,
以胜过投石机的力量扔进欧卑亚的波澜,[3]
他尚在空中穿行时身体就已经变硬。
220 正如人们说雨水会在寒风中冻凝,
然后变成雪,旋转的雪花不断聚凑,
柔软的身体最后聚合成众多雹球,[4]
古代的传言也宣称,被强大的手臂掷出,
他穿过空气,因为恐惧而失血,身躯
225 已不剩任何水分,变成了干硬的燧石。
直到今天,欧卑亚的海中仍然耸立
一小块岩礁,依稀保持着人的痕迹,
仿佛依旧有知觉,水手称其为利卡斯,
都不敢踏足。可是你,朱庇特的著名后裔,[5] 海格力斯封神
230 砍掉了高峻埃塔山生长的大树,搭起
一大座柴堆,吩咐波亚斯之子取走弓、[6]
宽绰的箭囊和终将再次拜访伊利昂
王国的飞矢。他帮助你在柴堆下点燃[7]
火焰。当烈火逐渐往葬礼的树木蔓延,
235 你将尼米亚的狮皮铺在它们顶上,
安详地躺好,头枕着永不离身的大棒,
表情欣然,仿佛一位宾客头缠着
花冠,在斟满美酒的杯盏之间静卧。
火势越来越猛烈,在各方扩散呼啸,
240 逼近超然的身体和鄙视它的这位英豪。
天上的众神都为大地的守护者忧心,[8]
朱庇特觉察到这一点,便以欢快的口吻
告诉大家:“你们的害怕反让我欣喜,
各位天神,我满心欢悦地祝贺我自己,
245 因为我是你们的君主和父亲,而你们
既懂得感恩,对我的子嗣又如此温情。
尽管你们是向他非凡的功业致敬,
我仍然感激。不过,你们忠诚的心灵
别白白恐惧,埃塔山的火焰算不了什么!
250 他征服了一切,也将征服这眼前的火,
只有来自他母亲的部分才会感觉到
火的力量,我赋予的部分却不受侵扰,
永久远离死,任何火焰都不能摧毁。
当它与大地断绝,我将在天界迎回
255 新的海格力斯。我相信所有神都会
乐见此事。如果,我是说如果,有谁
不愿他成神,不愿他享受这样的光荣,
她也应知道他完全有资格,也只能赞同。”[9]
众神都点头,连他的王后似乎都不觉
260 这番话难以忍受,她露出不悦的神色,
只因为在最后那句里她被单独针对。
此时,火可以吞噬的任何部分都已被
伏尔甘带走,留下的海格力斯形象[10]
已难以辨认,母亲的容貌无影无踪,
265 唯有朱庇特赐给他的特征依然留存。
正如新蛇将旧皮和衰老的年纪一并
抛却,新鳞片闪闪发光,重现生机,
当这位提林斯人摆脱尘世的肢体,[11]
也因不朽的部分更活力洋溢,更显
270 高贵,并获得与神相配的威仪与尊严。
大能的父亲以飞云包裹他,将他卷入
驷马之车,送上群星闪烁的天宇。
阿特拉斯感觉到新重量,欧律斯透斯[12] 阿尔克梅涅的故事
却余怒未消,野蛮地将对父亲的恨意
275 发泄到后代身上。但长久被忧思困扰的[13]
阿尔克梅涅如今可以向伊俄勒诉说[14]
老年的烦心事,回顾儿子的辉煌功勋
和自己经历的不幸。遵海格力斯之命,
许罗斯迎娶了这位少女,并真心爱慕,[15]
280 让她怀上出身高贵的子嗣。祖婆母[16]
如此对她说:“愿众神至少能够善待你,
当时辰到了,你呼喊伊利图伊娅(她统治[17]
惊恐中分娩的女人),他们能缩短过程——
因为朱诺的缘故,她对我格外残忍。[18]
285 在注定多难的海格力斯将诞生人世,
沉沉的太阳盘踞在第十个星座之际,
我的子宫因胎儿而膨胀,腹中之物
如此巨大,可轻易判断隐藏的重负
乃是朱庇特种下的果实。我已经难以
290 再忍受阵痛,甚至我现在说起此事,
肢体都发冷发颤,痛苦随回忆重生。
整整七天七夜,我遭受厄运的酷刑,
筋疲力尽,向天空伸出手臂,高声
祈求卢契娜和两位执掌生育的守护神。[19]
295 她确实来了,事先却被收买,意欲
将我的性命献给复仇的朱诺做礼物。
当她听见我呻吟,就坐在门前那座
祭坛中央,右膝盘在左膝上,交错
两边的手指,形如一把梳子,以此
300 延迟降生的时间,她还默念着咒词,

[1] 欧律斯透斯是直接给海格力斯下令完成各种任务的人,但背后主使是朱诺。
[2] “父亲”指朱庇特。
[3] 欧卑亚(Euboea)是爱琴海上的一个岛。
[4] 奥维德似乎认为,雪是雨和冰雹的中间状态。
[5] 指海格力斯。
[6] 莫里卑亚(Moliboea)国王波亚斯(Poeas)的儿子是菲罗克忒特斯(Philoctetes)。
[7] 神谕说,除非将海格力斯的弓箭带去,否则特洛伊将永远无法攻取。所以后来希腊联军远征特洛伊时,久攻不下,专门派尤利西斯去请菲罗克忒特斯赴特洛伊,参考本书第十三卷313-334行。
[8] “大地的守护者”指海格力斯,因为他除掉了许多肆虐海陆的怪物猛兽。
[9] 朱庇特显然在影射朱诺。
[10] “伏尔甘”对应的原文是Mulciber(穆尔齐贝,意为“软化者”),这是他的别称之一,因为他能用火通过冶炼让金属变软。
[11] “提林斯人”指海格力斯。
[12] 原文中欧律斯透斯(Eurystheus)还有修饰语Stheneleius,意为“斯特涅洛斯之子”,迈锡尼国王斯特涅洛斯(Sthenelus)是他的父亲。参考许基努斯《故事集》(Fabulae 244)。
[13] “后代”指海格力斯的后代。
[14] 海格力斯的母亲阿尔克梅涅是提林斯人,在阿戈利斯地区,所以原文有修饰语Argolis(阿戈利斯的),因为译文格律限制未译。关于伊俄勒,参考本卷136行的注释。
[15] 许罗斯(Hyllus)是海格力斯和德伊阿尼拉的儿子,遵父亲遗命,娶了伊俄勒。
[16] “祖婆母”指阿尔克梅涅。
[17] 关于女神伊利图伊娅(Ilithyia),有人认为是朱庇特和朱诺的女儿,有人则认为她就是掌管分娩的卢契娜(朱诺或狄安娜)。
[18] Anderson(1972)注意到,奥维德对海格力斯死亡和阿尔克梅涅分娩的两段描写有很多平行之处:两人都忍受了剧痛,都向天呼吁,都被朱诺折磨,都经历了labores(这个词对于儿子意味着艰巨的任务,对于母亲意味着阵痛),都有gravitas(这个词对于儿子意味着获得了神的重量,对于母亲意味着身孕)。
[19] 这两位守护神叫Nixi,意为“使劲、挣扎”。