《變形記》第9卷101-200行

at te, Nesse ferox, eiusdem virginis ardor
perdiderat volucri traiectum terga sagitta.
Namque nova repetens patrios cum coniuge muros
venerat Eueni rapidas Iove natus ad undas.
105 Uberior solito nimbis hiemalibus auctus
verticibusque frequens erat atque inpervius amnis.
Intrepidum pro se, curam de coniuge agentem[1]
Nessus adit membrisque valens scitusque vadorum,
‘Officio’ que ‘meo ripa sistetur in illa
110 Haec’ ait, ‘Alcide. Tu viribus utere nando.’
Pallentemque metu fluviumque ipsumque timentem
tradidit Aonius pavidam Calydonida Nesso.
Mox, ut erat, pharetraque gravis spolioque leonis
(nam clavam et curvos trans ripam miserat arcus)[2]
115 ‘Quandoquidem coepi, superentur flumina’ dixit
nec dubitat nec, qua sit clementissimus amnis,
quaerit et obsequio deferri spernit aquarum.
Iamque tenens ripam, missos cum tolleret arcus,
coniugis agnovit vocem, Nessoque paranti[3]
120 fallere depositum ‘Quo te fiducia’ clamat
‘vana pedum, violente, rapit? Tibi, Nesse biformis,
dicimus. Exaudi, nec res intercipe nostras.
Si te nulla mei reverentia movit, at orbes[4]
concubitus vetitos poterant inhibere paterni.
125 Haud tamen effugies, quamvis ope fidis equina;
vulnere, non pedibus te consequar.’ Ultima dicta
re probat, et missa fugientia terga sagitta
traicit: exstabat ferrum de pectore aduncum.
Quod simul evulsum est, sanguis per utrumque foramen
130 emicuit mixtus Lernaei tabe veneni.
Excipit hunc Nessus; ‘Neque enim moriemur inulti’
secum ait et calido velamina tincta cruore
dat munus raptae velut inritamen amoris.
Longa fuit medii mora temporis, actaque magni
135 Herculis inplerant terras odiumque novercae.
Victor ab Oechalia Cenaeo sacra parabat
vota Iovi, cum Fama loquax praecessit ad aures,[5]
Deianira, tuas, quae veris addere falsa
gaudet et e minimo sua per mendacia crescit,[6]
140 Amphitryoniaden Ioles ardore teneri.
Credit amans Venerisque novae perterrita fama
indulsit primo lacrimis flendoque dolorem
diffudit miseranda suum, mox deinde ‘Quid autem
flemus?’ ait ‘paelex lacrimis laetabitur istis.
145Quae quoniam adveniet, properandum aliquidque novandum est,[7]
dum licet et nondum thalamos tenet altera nostros.
Conquerar an sileam? repetam Calydona morerne?
Excedam tectis an, si nihil amplius, obstem?
Quid, si me, Meleagre, tuam memor esse sororem[8]
150 forte paro facinus, quantumque iniuria possit[9]
femineusque dolor, iugulata paelice testor?’
In cursus animus varios abit: omnibus illis
praetulit inbutam Nesseo sanguine vestem[10]
mittere, quae vires defecto reddat amori,
155 ignaroque Lichae, quid tradat, nescia luctus
ipsa suos tradit blandisque miserrima verbis,
dona det illa viro, mandat. Capit inscius heros
induiturque umeris Lernaeae virus echidnae.
Tura dabat primis et verba precantia flammis
160 vinaque marmoreas patera fundebat in aras:
incaluit vis illa mali resolutaque flammis[11]
Herculeos abiit late dilapsa per artus.[12]
Dum potuit, solita gemitum virtute repressit;
victa malis postquam est patientia, reppulit aras
165 inplevitque suis nemorosam vocibus Oeten.
Nec mora, letiferam conatur scindere vestem;[13]
qua trahitur, trahit ille cutem, foedumque relatu,
aut haeret membris frustra temptata revelli
aut laceros artus et grandia detegit ossa.
170 Ipse cruor, gelido ceu quondam lammina candens
tincta lacu, stridit coquiturque ardente veneno.
Nec modus est, sorbent avidae praecordia flammae,
caeruleusque fluit toto de corpore sudor,
ambustique sonant nervi, caecaque medullis
175 tabe liquefactis tollens ad sidera palmas
‘Cladibus’ exclamat ‘Saturnia, pascere nostris!
Pascere et hanc pestem specta, crudelis, ab alto
corque ferum satia. Vel si miserandus et hosti,[14]
hoc est, si tibi sum, diris cruciatibus aegram[15]
180 invisamque animam natamque laboribus aufer.
Mors mihi munus erit: decet haec dare dona novercam.[16]
Ergo ego foedantem peregrino templa cruore[17]
Busirin domui saevoque alimenta parentis
Antaeo eripui nec me pastoris Hiberi
185 forma triplex nec forma triplex tua, Cerbere, movit?
Vosne, manus, validi pressistis cornua tauri?
Vestrum opus Elis habet, vestrum Stymphalides undae
Partheniumque nemus, vestra virtute relatus
Thermodontiaco caelatus balteus auro
190 pomaque ab insomni concustodita dracone?[18]
Nec mihi Centauri potuere resistere nec mi
Arcadiae vastator aper, nec profuit hydrae
crescere per damnum geminasque resumere vires?
Quid, cum Thracis equos humano sanguine pingues[19]
195 plenaque corporibus laceris praesepia vidi
visaque deieci dominumque ipsosque peremi?
His elisa iacet moles Nemeaea lacertis,[20]
hac caelum cervice tuli. Defessa iubendo est
saeva Iovis coniunx, ego sum indefessus agendo.
200 Sed nova pestis adest, cui nec virtute resisti

[1] agentem=habentem
[2] miserat=iecerat
[3] agnovit=audivit
[4] at orbes=amoris
[5] praecessit=processit
[6] minimo=minima
[7] adveniet=adveniat=adventat
[8] memor=memorem=memoro=memini
[9] possit=poscit
[10] Nesseo=Lernaeo
[11] illa=inde
[12] dilapsa=dispersa=diffusa
[13] letiferam=pestiferam
[14] hosti=hostis
[15] hoc est=hostis=hostis enim; diris=duris
[16] Mors=Hoc
[17] peregrino templa cruore=peregrino sanguine templa
[18] concustodita=cumcustodita=non custodita
[19] cum=quod
[20] Line 197a: his Cacus horrendum Tiberino litore monstrum

可是悍勇的涅索斯,你卻為追求同一位[1] 涅索斯之死
少女毀滅了自己,被飛箭射穿脊背。
朱庇特之子攜新婚的嬌妻正返回故鄉,[2]
途中卻被湍急的歐厄諾斯河阻擋。
105 冬季的暴雨讓河水怒漲,遠遠超過
平日,無數的漩渦翻卷,無法穿越。
他自己並不恐懼,卻為妻子擔憂,
強壯的涅索斯走來,他熟悉這片渡口,
說道,“我可以幫她平安到達對岸,
110 海格力斯,你奮力游泳,其餘不必管。”
阿俄尼亞人將卡呂冬少女託付給他,[3]
她卻滿臉驚惶,河與人都叫她害怕。
英雄毫不猶豫地背起獅皮和箭囊
(大棒和彎弓被提前扔到對面的岸上),
115 “我既已開始渡河,就必定把它征服!”
他說著徑直入了水,並未去試探哪處
洪流最和緩,不屑依賴河水得周全。
他到達對岸,拾起拋擲的弓,忽然
聽到妻子的聲音。涅索斯正準備騙跑
120 他交託的珍寶,“惡棍,別迷信你的腿腳!
你這是趕往哪裡?雙形怪物涅索斯,
我在叫你呢。聽好了,別搶我的東西!
即使你對我沒絲毫敬畏,有父親的輪子[4]
為先例,你總該知道抑制淫邪的心思。
125 而且你逃不掉,無論多信任你的馬力——
我會用傷口而不是用腳追上你。”事實
印證了他的話,飛箭穿透遠去的背部,
彎曲的鐵鏃突破了他的前胸。拔出
羽箭時,鮮血從兩端傷口同時噴溢,
130 與來自勒爾納的毒液混在一起。涅索斯[5]
接住毒血,自語:“我雖死,卻不會白死。”
他將浸染了這溫血的衣服作為厚禮,
謊稱它能催動愛,送給劫掠的女人。
又過了許久,偉大海格力斯的功勛 海格力斯受難
135 遍及全世界,也終於耗盡嫡母的仇恨。
征服俄卡利亞後,他正準備向刻奈恩[6]
朱庇特還願,德伊阿尼拉,饒舌的“傳言”
突然跑到你耳邊(它喜歡為真實的事件
添加虛假的細節,靠謊言不斷增殖),
140 稱安菲特律翁之子對伊俄勒動了心思。
痴情的妻子相信了,被意外的緋聞嚇住。
最開始淚水滔滔,可憐的女人以痛哭
發泄自己的悲傷,但很快她卻自問:
“我為何要哭?情敵會為這些淚歡欣。
145 既然她很快就來,我必須趕緊行動,
趁還有時間,她還未佔據我的婚床。
抱怨,還是沉默?回卡呂冬,還是留下?
離開這住所,還是起碼在門口攔住她?
墨勒阿革洛斯,別忘了我是你的姐姐,
150 倘若我決意犯罪,殺死情敵,向世界
證明受傷害的女人多麼可怕,會如何?”
她的心在不同路徑間游移,最後的選擇
是送出那件浸染涅索斯毒血的外衣,
為海格力斯衰退的愛情注入生機。
155 可憐的女人不明白親手交付的是自己
未來的痛苦,溫言請求不知情的利卡斯,[7]
將這份禮物帶給丈夫。他天真地答應,
將勒爾納毒衣披上海格力斯的肩膀。
後者正在升起的火焰上焚香祈禱,
160 從碗中向大理石祭壇傾倒葡萄美酒。
毒藥開始生效,火焰更釋放其活力,
它快速遊走,蔓延到他的全部肢體。
最開始,他以慣有的勇敢抑制住呻吟,
當劇痛超過忍耐的極限,他忍無可忍,
165 推開祭壇,叫喊聲響徹埃塔的林間。
他不再耽擱,試圖扯掉致命的衣衫,
但布和皮膚總一起撕下,講起來令人
驚怖,它要麼死活拽不掉,緊黏肉身,
要麼離身,卻露出血淋淋的四肢和巨骨。
170 血嗞嗞作響,就像紅熱的金屬板沒入
一池涼水,在熾熱毒液中不斷翻騰。
折磨無極限:貪婪的火焰舔舐着內臟,
暗綠的汗水從他的全身各處流出來;
燒過的肌腱發出開裂聲,骨髓也在
175 隱藏的劇毒中消融。朝星空舉起手掌,
他喊道,“朱諾,享用我的痛苦和滅亡,
享用吧!殘忍的女神,從高空欣賞這慘禍,
饜足你無情的心!或者,如果我值得
仇敵憐憫(你就是仇敵),取走這條命,
180 這顆受折磨、遭憎恨、為苦難而生的靈魂!
死對我是恩賜,嫡母理應給我這禮物。
是為此,我才制伏用異鄉人之血褻瀆
神廟的布西里斯,阻止殘暴的安泰俄斯[8]
向地母汲取力量,無懼刻耳柏洛斯[9]
185 和那位伊比利亞牧人的三重身體?[10]
手啊,你們按住壯牛的犄角也為此?[11]
厄里斯、斯廷法洛斯湖和帕爾特尼俄斯山[12]
留下你們的功績,借你們的勇力,鑲嵌
忒爾墨冬黃金的腰帶和不眠大龍
190 看護的蘋果被劫走,理由也無不同?[13]
半人馬大軍和肆虐阿卡迪亞的野豬[14]
無法對抗我,頭越砍越長、不斷變出
雙倍力量的許德拉莫奈我何,也為此?
還有,看見色雷斯的駿馬以人血為食,
195 馬廄里堆滿死人的殘肢,我將它們
全都推倒,將主人和馬匹全部殺盡?[15]
是這雙臂膀讓尼米亞巨獅變成巨屍,[16]
是這副頸項扛天空。殘忍的朱庇特之妻[17]
已厭倦給我命令,我卻未厭倦執行。
200 但新的災難已降臨,無論勇氣、甲兵

[1] 涅索斯(Nessus)是半人馬。
[2] “朱庇特之子”指海格力斯,“嬌妻”指德伊阿尼拉,她的名字在古希臘語中並不吉利,意思是“毀滅丈夫”。
[3] “阿俄尼亞人”指海格力斯,“卡呂冬少女”指德伊阿尼拉。
[4] “父親的輪子”影射涅索斯父親伊克西翁在冥府所受的懲罰。伊克西翁是拉庇泰(Lapithae)國王,他未能按照諾言支付彩禮,岳父出於報復偷了他的幾匹馬,他邀請岳父赴宴,將他推到火床上燒死。由於他是第一位弒親者,被所有的人拋棄,朱庇特憐憫他,請他到奧林匹斯山,他又對朱諾動了淫心,朱庇特造了一朵朱諾形狀的雲,他竟與這朵雲發生了關係,雲生出了肯陶洛斯(Centauros),後者與佩里昂山上的母馬交配,成為半人馬族(包括涅索斯)的祖先。伊克西翁不僅犯了弒親大罪,而且違反了做客之道,褻瀆神靈,不可饒恕,朱庇特讓墨丘利把他綁在一個永遠旋轉的火輪上。
[5] 箭頭的毒液來自勒爾納怪物許德拉的血。
[6] “朱庇特”被“刻奈恩”修飾,是因為海格力斯在歐卑亞的刻奈恩(Cenaeum)海岬為朱庇特建了一座祭壇。他在那裡殺死了俄卡利亞(Oechalia)國王歐律托斯,劫走了他女兒伊俄勒(Iole)。
[7] 利卡斯(Lichas)是海格力斯的侍從。
[8] 布西里斯(Busiris)是埃及國王,他將異鄉人作為犧牲殺死,後被海格力斯除掉。安泰俄斯(Antaeus)是地母蓋婭(Gaia)的兒子,所以一接觸到地面,立刻變得力大無窮,海格力斯意識到這一點後,將他舉在空中掐死。
[9] 關於海格力斯闖入地府,綁縛冥犬刻耳柏洛斯的事,參考本書第七卷409-415行。
[10] “伊比利亞牧人”指革律翁,埃斯庫羅斯劇作《阿伽門農》(Agamemnon)中說他有三具身體,赫希俄德《神譜》(Theogeny)說他是一個身子三個頭。海格力斯在伊比利亞(今天的西班牙)厄律提亞島(Erythea)消滅了他,奪了他的牲畜。
[11] “壯牛”指海格力斯捕捉的克里特公牛,他遵歐律斯透斯之命將它帶到提林斯,後來它逃脫,成為肆虐馬拉松的公牛。參考偽阿波羅多洛斯的《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.7)。
[12] 海格力斯為厄里斯國王奧革阿斯清掃馬廄後,對方違背承諾,拒絕支付報酬,後來海格力斯洗劫了厄里斯,殺死了國王和他的兒子們,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.5)。他曾在斯廷法洛斯湖(Stymphalus)殺死大鳥,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.6)。在帕爾特尼俄斯山(Parthenius,意為“處女山”,在阿卡迪亞境內)林間,他抓住了狄安娜長着金角的野鹿,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.3)。
[13] “鑲嵌忒爾墨冬黃金的腰帶”指亞馬遜女王希波呂塔(Hippolyta)的腰帶,歐律斯透斯命令海格力斯取來這條腰帶,忒爾墨冬(Thermodon)是亞馬遜部族聚居地的一條河。參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.9)。“不眠大龍看護的蘋果”指阿特拉斯果園裡的金蘋果,海格力斯曾摘走這裡的蘋果,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.11)。
[14] 海格力斯在追趕厄律曼托斯山的野豬時,曾與半人馬族有過一戰,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.4)。
[15] 色雷斯國王狄俄墨得斯(Diomedes)養有四匹吃人肉的母馬,海格力斯殺死了他,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.8)。
[16] 尼米亞(Nemea)是阿戈利斯的一座城市,這裡有一頭刀槍不入的巨獅,海格力斯扼死了他,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.1)。
[17] 海格力斯曾經幫阿特拉斯扛過一會兒天空。