at te, Nesse ferox, eiusdem virginis ardor
perdiderat volucri traiectum terga sagitta.
Namque nova repetens patrios cum coniuge muros
venerat Eueni rapidas Iove natus ad undas.
105 Uberior solito nimbis hiemalibus auctus
verticibusque frequens erat atque inpervius amnis.
Intrepidum pro se, curam de coniuge agentem[1]
Nessus adit membrisque valens scitusque vadorum,
‘Officio’ que ‘meo ripa sistetur in illa
110 Haec’ ait, ‘Alcide. Tu viribus utere nando.’
Pallentemque metu fluviumque ipsumque timentem
tradidit Aonius pavidam Calydonida Nesso.
Mox, ut erat, pharetraque gravis spolioque leonis
(nam clavam et curvos trans ripam miserat arcus)[2]
115 ‘Quandoquidem coepi, superentur flumina’ dixit
nec dubitat nec, qua sit clementissimus amnis,
quaerit et obsequio deferri spernit aquarum.
Iamque tenens ripam, missos cum tolleret arcus,
coniugis agnovit vocem, Nessoque paranti[3]
120 fallere depositum ‘Quo te fiducia’ clamat
‘vana pedum, violente, rapit? Tibi, Nesse biformis,
dicimus. Exaudi, nec res intercipe nostras.
Si te nulla mei reverentia movit, at orbes[4]
concubitus vetitos poterant inhibere paterni.
125 Haud tamen effugies, quamvis ope fidis equina;
vulnere, non pedibus te consequar.’ Ultima dicta
re probat, et missa fugientia terga sagitta
traicit: exstabat ferrum de pectore aduncum.
Quod simul evulsum est, sanguis per utrumque foramen
130 emicuit mixtus Lernaei tabe veneni.
Excipit hunc Nessus; ‘Neque enim moriemur inulti’
secum ait et calido velamina tincta cruore
dat munus raptae velut inritamen amoris.
Longa fuit medii mora temporis, actaque magni
135 Herculis inplerant terras odiumque novercae.
Victor ab Oechalia Cenaeo sacra parabat
vota Iovi, cum Fama loquax praecessit ad aures,[5]
Deianira, tuas, quae veris addere falsa
gaudet et e minimo sua per mendacia crescit,[6]
140 Amphitryoniaden Ioles ardore teneri.
Credit amans Venerisque novae perterrita fama
indulsit primo lacrimis flendoque dolorem
diffudit miseranda suum, mox deinde ‘Quid autem
flemus?’ ait ‘paelex lacrimis laetabitur istis.
145Quae quoniam adveniet, properandum aliquidque novandum est,[7]
dum licet et nondum thalamos tenet altera nostros.
Conquerar an sileam? repetam Calydona morerne?
Excedam tectis an, si nihil amplius, obstem?
Quid, si me, Meleagre, tuam memor esse sororem[8]
150 forte paro facinus, quantumque iniuria possit[9]
femineusque dolor, iugulata paelice testor?’
In cursus animus varios abit: omnibus illis
praetulit inbutam Nesseo sanguine vestem[10]
mittere, quae vires defecto reddat amori,
155 ignaroque Lichae, quid tradat, nescia luctus
ipsa suos tradit blandisque miserrima verbis,
dona det illa viro, mandat. Capit inscius heros
induiturque umeris Lernaeae virus echidnae.
Tura dabat primis et verba precantia flammis
160 vinaque marmoreas patera fundebat in aras:
incaluit vis illa mali resolutaque flammis[11]
Herculeos abiit late dilapsa per artus.[12]
Dum potuit, solita gemitum virtute repressit;
victa malis postquam est patientia, reppulit aras
165 inplevitque suis nemorosam vocibus Oeten.
Nec mora, letiferam conatur scindere vestem;[13]
qua trahitur, trahit ille cutem, foedumque relatu,
aut haeret membris frustra temptata revelli
aut laceros artus et grandia detegit ossa.
170 Ipse cruor, gelido ceu quondam lammina candens
tincta lacu, stridit coquiturque ardente veneno.
Nec modus est, sorbent avidae praecordia flammae,
caeruleusque fluit toto de corpore sudor,
ambustique sonant nervi, caecaque medullis
175 tabe liquefactis tollens ad sidera palmas
‘Cladibus’ exclamat ‘Saturnia, pascere nostris!
Pascere et hanc pestem specta, crudelis, ab alto
corque ferum satia. Vel si miserandus et hosti,[14]
hoc est, si tibi sum, diris cruciatibus aegram[15]
180 invisamque animam natamque laboribus aufer.
Mors mihi munus erit: decet haec dare dona novercam.[16]
Ergo ego foedantem peregrino templa cruore[17]
Busirin domui saevoque alimenta parentis
Antaeo eripui nec me pastoris Hiberi
185 forma triplex nec forma triplex tua, Cerbere, movit?
Vosne, manus, validi pressistis cornua tauri?
Vestrum opus Elis habet, vestrum Stymphalides undae
Partheniumque nemus, vestra virtute relatus
Thermodontiaco caelatus balteus auro
190 pomaque ab insomni concustodita dracone?[18]
Nec mihi Centauri potuere resistere nec mi
Arcadiae vastator aper, nec profuit hydrae
crescere per damnum geminasque resumere vires?
Quid, cum Thracis equos humano sanguine pingues[19]
195 plenaque corporibus laceris praesepia vidi
visaque deieci dominumque ipsosque peremi?
His elisa iacet moles Nemeaea lacertis,[20]
hac caelum cervice tuli. Defessa iubendo est
saeva Iovis coniunx, ego sum indefessus agendo.
200 Sed nova pestis adest, cui nec virtute resisti
[1] agentem=habentem
[2] miserat=iecerat
[3] agnovit=audivit
[4] at orbes=amoris
[5] praecessit=processit
[6] minimo=minima
[7] adveniet=adveniat=adventat
[8] memor=memorem=memoro=memini
[9] possit=poscit
[10] Nesseo=Lernaeo
[11] illa=inde
[12] dilapsa=dispersa=diffusa
[13] letiferam=pestiferam
[14] hosti=hostis
[15] hoc est=hostis=hostis enim; diris=duris
[16] Mors=Hoc
[17] peregrino templa cruore=peregrino sanguine templa
[18] concustodita=cumcustodita=non custodita
[19] cum=quod
[20] Line 197a: his Cacus horrendum Tiberino litore monstrum
可是悍勇的涅索斯,你却为追求同一位[1] 涅索斯之死
少女毁灭了自己,被飞箭射穿脊背。
朱庇特之子携新婚的娇妻正返回故乡,[2]
途中却被湍急的欧厄诺斯河阻挡。
105 冬季的暴雨让河水怒涨,远远超过
平日,无数的漩涡翻卷,无法穿越。
他自己并不恐惧,却为妻子担忧,
强壮的涅索斯走来,他熟悉这片渡口,
说道,“我可以帮她平安到达对岸,
110 海格力斯,你奋力游泳,其余不必管。”
阿俄尼亚人将卡吕冬少女托付给他,[3]
她却满脸惊惶,河与人都叫她害怕。
英雄毫不犹豫地背起狮皮和箭囊
(大棒和弯弓被提前扔到对面的岸上),
115 “我既已开始渡河,就必定把它征服!”
他说着径直入了水,并未去试探哪处
洪流最和缓,不屑依赖河水得周全。
他到达对岸,拾起抛掷的弓,忽然
听到妻子的声音。涅索斯正准备骗跑
120 他交托的珍宝,“恶棍,别迷信你的腿脚!
你这是赶往哪里?双形怪物涅索斯,
我在叫你呢。听好了,别抢我的东西!
即使你对我没丝毫敬畏,有父亲的轮子[4]
为先例,你总该知道抑制淫邪的心思。
125 而且你逃不掉,无论多信任你的马力——
我会用伤口而不是用脚追上你。”事实
印证了他的话,飞箭穿透远去的背部,
弯曲的铁镞突破了他的前胸。拔出
羽箭时,鲜血从两端伤口同时喷溢,
130 与来自勒尔纳的毒液混在一起。涅索斯[5]
接住毒血,自语:“我虽死,却不会白死。”
他将浸染了这温血的衣服作为厚礼,
谎称它能催动爱,送给劫掠的女人。
又过了许久,伟大海格力斯的功勋 海格力斯受难
135 遍及全世界,也终于耗尽嫡母的仇恨。
征服俄卡利亚后,他正准备向刻奈恩[6]
朱庇特还愿,德伊阿尼拉,饶舌的“传言”
突然跑到你耳边(它喜欢为真实的事件
添加虚假的细节,靠谎言不断增殖),
140 称安菲特律翁之子对伊俄勒动了心思。
痴情的妻子相信了,被意外的绯闻吓住。
最开始泪水滔滔,可怜的女人以痛哭
发泄自己的悲伤,但很快她却自问:
“我为何要哭?情敌会为这些泪欢欣。
145 既然她很快就来,我必须赶紧行动,
趁还有时间,她还未占据我的婚床。
抱怨,还是沉默?回卡吕冬,还是留下?
离开这住所,还是起码在门口拦住她?
墨勒阿革洛斯,别忘了我是你的姐姐,
150 倘若我决意犯罪,杀死情敌,向世界
证明受伤害的女人多么可怕,会如何?”
她的心在不同路径间游移,最后的选择
是送出那件浸染涅索斯毒血的外衣,
为海格力斯衰退的爱情注入生机。
155 可怜的女人不明白亲手交付的是自己
未来的痛苦,温言请求不知情的利卡斯,[7]
将这份礼物带给丈夫。他天真地答应,
将勒尔纳毒衣披上海格力斯的肩膀。
后者正在升起的火焰上焚香祈祷,
160 从碗中向大理石祭坛倾倒葡萄美酒。
毒药开始生效,火焰更释放其活力,
它快速游走,蔓延到他的全部肢体。
最开始,他以惯有的勇敢抑制住呻吟,
当剧痛超过忍耐的极限,他忍无可忍,
165 推开祭坛,叫喊声响彻埃塔的林间。
他不再耽搁,试图扯掉致命的衣衫,
但布和皮肤总一起撕下,讲起来令人
惊怖,它要么死活拽不掉,紧黏肉身,
要么离身,却露出血淋淋的四肢和巨骨。
170 血嗞嗞作响,就像红热的金属板没入
一池凉水,在炽热毒液中不断翻腾。
折磨无极限:贪婪的火焰舔舐着内脏,
暗绿的汗水从他的全身各处流出来;
烧过的肌腱发出开裂声,骨髓也在
175 隐藏的剧毒中消融。朝星空举起手掌,
他喊道,“朱诺,享用我的痛苦和灭亡,
享用吧!残忍的女神,从高空欣赏这惨祸,
餍足你无情的心!或者,如果我值得
仇敌怜悯(你就是仇敌),取走这条命,
180 这颗受折磨、遭憎恨、为苦难而生的灵魂!
死对我是恩赐,嫡母理应给我这礼物。
是为此,我才制伏用异乡人之血亵渎
神庙的布西里斯,阻止残暴的安泰俄斯[8]
向地母汲取力量,无惧刻耳柏洛斯[9]
185 和那位伊比利亚牧人的三重身体?[10]
手啊,你们按住壮牛的犄角也为此?[11]
厄里斯、斯廷法洛斯湖和帕尔特尼俄斯山[12]
留下你们的功绩,借你们的勇力,镶嵌
忒尔墨冬黄金的腰带和不眠大龙
190 看护的苹果被劫走,理由也无不同?[13]
半人马大军和肆虐阿卡迪亚的野猪[14]
无法对抗我,头越砍越长、不断变出
双倍力量的许德拉莫奈我何,也为此?
还有,看见色雷斯的骏马以人血为食,
195 马厩里堆满死人的残肢,我将它们
全都推倒,将主人和马匹全部杀尽?[15]
是这双臂膀让尼米亚巨狮变成巨尸,[16]
是这副颈项扛天空。残忍的朱庇特之妻[17]
已厌倦给我命令,我却未厌倦执行。
200 但新的灾难已降临,无论勇气、甲兵
[1] 涅索斯(Nessus)是半人马。
[2] “朱庇特之子”指海格力斯,“娇妻”指德伊阿尼拉,她的名字在古希腊语中并不吉利,意思是“毁灭丈夫”。
[3] “阿俄尼亚人”指海格力斯,“卡吕冬少女”指德伊阿尼拉。
[4] “父亲的轮子”影射涅索斯父亲伊克西翁在冥府所受的惩罚。伊克西翁是拉庇泰(Lapithae)国王,他未能按照诺言支付彩礼,岳父出于报复偷了他的几匹马,他邀请岳父赴宴,将他推到火床上烧死。由于他是第一位弑亲者,被所有的人抛弃,朱庇特怜悯他,请他到奥林匹斯山,他又对朱诺动了淫心,朱庇特造了一朵朱诺形状的云,他竟与这朵云发生了关系,云生出了肯陶洛斯(Centauros),后者与佩里昂山上的母马交配,成为半人马族(包括涅索斯)的祖先。伊克西翁不仅犯了弑亲大罪,而且违反了做客之道,亵渎神灵,不可饶恕,朱庇特让墨丘利把他绑在一个永远旋转的火轮上。
[5] 箭头的毒液来自勒尔纳怪物许德拉的血。
[6] “朱庇特”被“刻奈恩”修饰,是因为海格力斯在欧卑亚的刻奈恩(Cenaeum)海岬为朱庇特建了一座祭坛。他在那里杀死了俄卡利亚(Oechalia)国王欧律托斯,劫走了他女儿伊俄勒(Iole)。
[7] 利卡斯(Lichas)是海格力斯的侍从。
[8] 布西里斯(Busiris)是埃及国王,他将异乡人作为牺牲杀死,后被海格力斯除掉。安泰俄斯(Antaeus)是地母盖娅(Gaia)的儿子,所以一接触到地面,立刻变得力大无穷,海格力斯意识到这一点后,将他举在空中掐死。
[9] 关于海格力斯闯入地府,绑缚冥犬刻耳柏洛斯的事,参考本书第七卷409-415行。
[10] “伊比利亚牧人”指革律翁,埃斯库罗斯剧作《阿伽门农》(Agamemnon)中说他有三具身体,赫希俄德《神谱》(Theogeny)说他是一个身子三个头。海格力斯在伊比利亚(今天的西班牙)厄律提亚岛(Erythea)消灭了他,夺了他的牲畜。
[11] “壮牛”指海格力斯捕捉的克里特公牛,他遵欧律斯透斯之命将它带到提林斯,后来它逃脱,成为肆虐马拉松的公牛。参考伪阿波罗多洛斯的《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.7)。
[12] 海格力斯为厄里斯国王奥革阿斯清扫马厩后,对方违背承诺,拒绝支付报酬,后来海格力斯洗劫了厄里斯,杀死了国王和他的儿子们,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.5)。他曾在斯廷法洛斯湖(Stymphalus)杀死大鸟,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.6)。在帕尔特尼俄斯山(Parthenius,意为“处女山”,在阿卡迪亚境内)林间,他抓住了狄安娜长着金角的野鹿,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.3)。
[13] “镶嵌忒尔墨冬黄金的腰带”指亚马逊女王希波吕塔(Hippolyta)的腰带,欧律斯透斯命令海格力斯取来这条腰带,忒尔墨冬(Thermodon)是亚马逊部族聚居地的一条河。参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.9)。“不眠大龙看护的苹果”指阿特拉斯果园里的金苹果,海格力斯曾摘走这里的苹果,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.11)。
[14] 海格力斯在追赶厄律曼托斯山的野猪时,曾与半人马族有过一战,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.4)。
[15] 色雷斯国王狄俄墨得斯(Diomedes)养有四匹吃人肉的母马,海格力斯杀死了他,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.8)。
[16] 尼米亚(Nemea)是阿戈利斯的一座城市,这里有一头刀枪不入的巨狮,海格力斯扼死了他,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.1)。
[17] 海格力斯曾经帮阿特拉斯扛过一会儿天空。