Quae gemitus truncaeque deo Neptunius heros
causa rogat frontis, cum sic Calydonius amnis
coepit inornatos redimitus harundine crines:
‘Triste petis munus. Quis enim sua proelia victus
5 commemorare velit? Referam tamen ordine, nec tam
turpe fuit vinci, quam contendisse decorum est,
magnaque dat nobis tantus solacia victor.
Nomine siqua suo tandem pervenit ad aures[1]
Deianira tuas, quondam pulcherrima virgo
10 multorumque fuit spes invidiosa procorum;[2]
cum quibus ut soceri domus est intrata petiti,
“Accipe me generum” dixi, “Parthaone nate.”[3]
Dixit et Alcides; alii cessere duobus.
Ille Iovem socerum dare se famamque laborum,
15 et superata suae referebat iussa novercae;
contra ego “Turpe deum mortali cedere” dixi
(nondum erat ille deus): “Dominum me cernis aquarum[4]
cursibus obliquis inter tua regna fluentem;[5]
nec gener externis hospes tibi missus ab oris,
20 sed popularis ero et rerum pars una tuarum.
Tantum ne noceat, quod me nec regia Iuno
odit et omnis abest iussorum poena laborum!
Nam, quo te iactas, Alcmena nate, creatum,[6]
Iuppiter aut falsus pater est aut crimine verus;
25 matris adulterio patrem petis: elige, fictum
esse Iovem malis, an te per dedecus ortum.”
Talia dicentem iamdudum lumine torvo
spectat et accensae non fortiter imperat irae
verbaque tot reddit: “Melior mihi dextera lingua!
30 Dummodo pugnando superem, tu vince loquendo,”
congrediturque ferox. Puduit modo magna locutum
cedere: reieci viridem de corpore vestem
bracchiaque opposui tenuique a pectore varas[7]
in statione manus et pugnae membra paravi.
35 Ille cavis hausto spargit me pulvere palmis
inque vicem fulvae tactu flavescit harenae
et modo cervicem, modo crura micantia captat,[8]
aut captare putes, omnique a parte lacessit.
Me mea defendit gravitas frustraque petebar,
40 haud secus ac moles, quam magno murmure fluctus[9]
oppugnant: manet illa suoque est pondere tuta.
Digredimur paulum rursusque ad bella coimus
inque gradu stetimus certi non cedere, eratque
cum pede pes iunctus, totoque ego pectore pronus
45 et digitos digitis et frontem fronte premebam.
Non aliter vidi fortes concurrere tauros,
cum pretium pugnae toto nitidissima saltu
expetitur coniunx: spectant armenta paventque
nescia, quem maneat tanti victoria regni.[10]
50 Ter sine profectu voluit nitentia contra
reicere Alcides a se mea pectora, quarto
excutit amplexus adductaque bracchia soluit
inpulsumque manu (certum est mihi vera fateri)
protinus avertit tergoque onerosus inhaesit.
55 Siqua fides neque ficta mihi nunc gloria voce
quaeritur, inposito pressus mihi monte videbar.
Vix tamen inserui sudore fluentia multo[11]
bracchia, vix solui duros a corpore nexus;[12]
instat anhelanti prohibetque resumere vires
60 et cervice mea potitur. Tum denique tellus
pressa genu nostro est, et harenas ore momordi.
Inferior virtute meas devertor ad artes
elaborque viro longum formatus in anguem.
Qui postquam flexos sinuavi corpus in orbes
65 cumque fero movi linguam stridore bisulcam,[13]
risit et inludens nostras Tirynthius artes
“Cunarum labor est angues superare mearum”
dixit, “et ut vincas alios, Acheloe, dracones,
pars quota Lernaeae serpens eris unus Echidnae?
70 vulneribus fecunda suis erat illa, nec ullum
de comitum numero caput est inpune recisum,[14]
quin gemino cervix herede valentior esset.
Hanc ego ramosam natis e caede colubris
crescentemque malo domui domitamque reclusi.[15]
75 Quid fore te credis, falsum qui versus in anguem
arma aliena moves, quem forma precaria celat?”
Dixerat et summo digitorum vincula collo
inicit: angebar ceu guttura forcipe pressus
pollicibusque meas pugnabam evellere fauces.
80 Sic quoque devicto restabat tertia tauri
forma trucis: tauro mutatus membra rebello.
Induit ille toris a laeva parte lacertos
admissumque trahens sequitur depressaque dura
cornua figit humo meque alta sternit harena.
85 Nec satis hoc fuerat: rigidum fera dextera cornu
dum tenet, infregit truncaque a fronte revellit.
Naides hoc pomis et odoro flore repletum
sacrarunt, divesque meo Bona Copia cornu est.’
Dixerat, et nymphe ritu succincta Dianae,
90 una ministrarum, fusis utrimque capillis,
incessit totumque tulit praedivite cornu
autumnum et mensas, felicia poma, secundas.
Lux subit, et primo feriente cacumina sole[16]
discedunt iuvenes; neque enim, dum flumina pacem
95 et placidos habeant lapsus totaeque residant[17]
opperiuntur, aquae. Vultus Achelous agrestes
et lacerum cornu mediis caput abdidit undis.
Hunc tamen ablati domuit iactura decoris,[18]
cetera sospes habet; capitis quoque fronde saligna[19]
100 aut superinposita celatur harundine damnum;
[1] tandem=fando
[2] invidiosa=ambitiosa
[3] Parthaone=Porthaone
[4] Dominum=Regem=Numen
[5] inter tua=in tertia=intra tua
[6] nate=matre
[7] pectore=corpore; varas=baras=claras=versas=curvas
[8] micantia=trementia=modo ilia=madentia=natantia
[9] fluctus=venti
[10] regni=belli
[11] fluentia=manantia=sudentia
[12] corpore=pectore
[13] bisulcam=trisulcam
[14] comitum=centum=capitum
[15] reclusi=reduxi=revinxi=peremi=subegi=perussi=praeussi=redussi=redegi
[16] subit=fugit
[17] totaeque=motaeque
[18] Hunc…domuit =Huic…doluit=Haud…nocuit=Hunc…minuit=Hunc…doluit
[19] habet=erat
涅普頓的孫子問他為何嘆息,前額[1] 阿刻羅俄斯與海格力斯
為何殘缺,卡呂冬的河神如此對他說
(事先為原本無裝飾的頭髮纏上了蘆葦):
“你所詢之事太難堪,誰在角逐中失敗,
5 還願意談論它?不過我還是從頭講起。
參與競爭就光榮,失敗也並不羞恥,
勝利者如此卓越,也是我莫大的慰藉。
如果德伊阿尼拉的名字終於傳進了
你的耳朵,那麼告訴你,她曾是最美的
10 少女,令眾多仰慕者渴望,並彼此爭奪。
我與他們一起去拜望未來的岳父,[2]
‘帕爾塔昂之子,’我說,‘讓我做女婿。’[3]
海格力斯也提出要求,其他人則退避。
他誇耀父親朱庇特,誇耀自己的功績
15 以及遵嫡母之命完成的許多難事。[4]
我卻反駁,‘神向人讓步太不成樣子。’
(那時他還不是神)‘你看,我是百河[5]
之主,我蜿蜒的河道也流經你的王國,
我並非來自異域、不知底細的女婿,
20 而會是你的臣民,並且融入此國度。
只是別因為沒有神後朱諾憎恨我,
沒有眾多苦役懲罰我,就另眼看我!
至於你,既然你吹噓阿爾克梅涅是母親,
那麼或者朱庇特是杜撰,或者真父親[6]
25 和母親通姦,需要一個名字來頂替。
選吧,朱庇特是假,或者你是私生子?’
我說這番話的時候,他已經眼露凶光
瞪着我,點燃的憤怒幾乎要噴出胸膛,[7]
他只說:‘我的右手比舌頭更有力量!
30 我惟願以戰鬥取勝,任憑你以言辭逞強。’
他朝我惡狠狠衝來。方才誇完口,屈服
太丟臉,我扔掉披着的綠色外套,伸出
臂膀抵擋,雙手握成拳,護在胸前,
做出防禦的姿勢,全身都準備作戰。
35 他彎起手掌,掬起塵土,撒在我身上,
而他自己也因為沾滿沙子而變黃。[8]
他時而瞄準頸項,時而瞄準躍動的
雙腿,至少看似如此,從各方攻擊我。
有龐然的體形保護,他的努力皆徒勞,
40 正如一座山,雖然海浪伴着喧囂
猛撞,卻因為自身的重量巋然不動。
我們稍稍後撤,又重新貼身相爭。
雙方都穩穩站着,決心不讓一寸,
腳抵着腳,我的整個胸膛都前傾,
45 手指抗衡着手指,額頭頂着額頭。
正如我曾見過的那些強壯公牛,
為了搶到整個草場最美的配偶
而奮力搏鬥,旁觀的群牛怵惕顫抖,
不知道如此龐大的帝國將由誰執掌。
50 海格力斯三次試圖將我緊抵的胸膛
從自己身上甩掉,卻沒成功,第四次
他掙脫我的糾纏,鬆開緊扣的手臂,
順勢猛力一推(我決意承認真相),
讓我整個翻轉,沉沉地黏在我背上。
55 你們若信我(捏造事實也不能給我
帶來光榮),我當時就像被一座山壓迫。
然而,我艱難地將淌滿汗水的臂膀擠進
中間,艱難地衝破他對身體的囚禁。
他緊追喘氣的我,不許我恢復體力,
60 然後扼住我脖子。我終於挺不住,雙膝
一軟,跪倒在地上,嘴被迫吃進沙土。
力量不如他,我轉而求助於自己的法術,
變作一條長蛇,從英雄的手中溜出。
當我將身體盤成許多蜿蜒的圓弧,
65 又射出分叉的信子,發出可怕嘶嘶聲,
海格力斯卻對我的技藝冷嘲熱諷,
‘我早在搖籃里就是對付蛇的專家,’[9]
他說,‘雖然你阿刻羅俄斯比其他蛇強大,
但你是勒爾納的厄喀德那的多少分之一?[10]
70 它的傷口彷彿子宮,越受傷越繁殖,
我砍掉百頭中任何一顆都是害自己,
兩顆頭繼承一顆頭,頸項越戰越無敵。
儘管它從屠戮中源源萌生新的蛇枝,
在災難中壯大,我仍然將它制伏、殺死。[11]
75 你覺得你結局如何,一條假蛇而已,
舞着借來的武器,藏在求來的偽裝里?’
說完,他用手指緊掐我脖子的上部,
我彷彿喉嚨被鉗子死死夾着,幾乎
窒息,竭力突破手指對氣管的圍攻。
80 如此戰敗後,我還有第三種形式未用——
兇猛的公牛。變成牛身,我重上戰場。
我衝鋒之時,他從左邊抱住我頸項,
順勢跟着我前行,按住硬角,撞向
地面,迫使我癱倒,陷在厚沙之中。
85 這還不夠,他右手握着堅固的牛角,
無情地掰斷,從我殘損的前額扯掉。
仙女們用它盛滿香花和水果,我的角
成了聖物,讓慷慨的豐饒神更加豐饒。”[12]
他說完,一位寧芙束着腰,狄安娜一般,
90 (這是他的侍女),長發披垂在雙肩,
走進來,用最豐盛的牛角盛着整個
秋天的收穫和作為第二道食物的甜果。[13]
晨光來臨,初升的太陽照在山巔,
眾青年告辭,並未等到河水完全
95 恢復平靜,所有洪流都退卻就匆忙
動身。阿刻羅俄斯將他鄉野的臉龐
和失去牛角的頭顱藏在波浪下面。
然而,唯有這一種損失傷害其尊嚴,
除此外他都無恙,而且頭上的殘缺
100 他也可以用柳枝或蘆葦輕易藏遮。
[1] “涅普頓的孫子”指忒修斯,他父親埃勾斯是涅普頓的兒子。
[2] 德伊阿尼拉的父親是卡呂冬國王俄紐斯。
[3] 俄紐斯的父親是帕爾塔昂,但荷馬說他的父親是波爾透斯(Portheus)。
[4] “嫡母”指朱諾,對應的原文是noverca(繼母),但中文“繼母”不能準確表示海格力斯和朱諾的關係。“難事”主要指海格力斯完成的十二件了不起的任務。
[5] 海格力斯成神是在他死後,他慘死並封神的經過見本卷155-272行。“你”指俄紐斯。
[6] “真父親”指阿爾克梅涅的丈夫、提林斯國王安菲特律翁。阿刻羅俄斯稱,朱庇特不是海格力斯的父親,安菲特律翁才是,朱庇特只是唬人的說法;另一種可能是,阿爾克梅涅與人通姦,生下海格力斯,拿朱庇特作擋箭牌。
[7] Jacobson(2007)指出,赫拉克勒斯(海格力斯)被斯多葛學派尊為忍受苦難和自我控制的典範,阿刻羅俄斯的回憶否定了這一點。
[8] 古希臘人摔跤的習慣是在全身抹油之後,再撒上沙子或塵土,好讓對手容易抓穩自己的身體。
[9] 海格力斯還在搖籃里的時候,朱諾派了兩條蛇去殺他,卻被他掐死。
[10] “勒爾納的厄喀德那”指怪物許德拉(Hydra),它是厄喀德那的孩子。
[11] 許德拉的每顆頭一被砍下,就會長出兩顆頭。海格力斯的侄兒伊俄勞斯在他砍下每顆頭後,立刻用烙鐵封住頸上的傷口,制止生長,於是海格力斯順利殺死了它。這條蛇究竟有多少顆頭,有很多說法,包括七、九、五十和一百。
[12] 這裡奧維德對豐饒角來歷的解釋不同於《歲時記》(Fasti 5.121-128)。
[13] 參考第八卷第677行的注釋。