Quae gemitus truncaeque deo Neptunius heros
causa rogat frontis, cum sic Calydonius amnis
coepit inornatos redimitus harundine crines:
‘Triste petis munus. Quis enim sua proelia victus
5 commemorare velit? Referam tamen ordine, nec tam
turpe fuit vinci, quam contendisse decorum est,
magnaque dat nobis tantus solacia victor.
Nomine siqua suo tandem pervenit ad aures[1]
Deianira tuas, quondam pulcherrima virgo
10 multorumque fuit spes invidiosa procorum;[2]
cum quibus ut soceri domus est intrata petiti,
“Accipe me generum” dixi, “Parthaone nate.”[3]
Dixit et Alcides; alii cessere duobus.
Ille Iovem socerum dare se famamque laborum,
15 et superata suae referebat iussa novercae;
contra ego “Turpe deum mortali cedere” dixi
(nondum erat ille deus): “Dominum me cernis aquarum[4]
cursibus obliquis inter tua regna fluentem;[5]
nec gener externis hospes tibi missus ab oris,
20 sed popularis ero et rerum pars una tuarum.
Tantum ne noceat, quod me nec regia Iuno
odit et omnis abest iussorum poena laborum!
Nam, quo te iactas, Alcmena nate, creatum,[6]
Iuppiter aut falsus pater est aut crimine verus;
25 matris adulterio patrem petis: elige, fictum
esse Iovem malis, an te per dedecus ortum.”
Talia dicentem iamdudum lumine torvo
spectat et accensae non fortiter imperat irae
verbaque tot reddit: “Melior mihi dextera lingua!
30 Dummodo pugnando superem, tu vince loquendo,”
congrediturque ferox. Puduit modo magna locutum
cedere: reieci viridem de corpore vestem
bracchiaque opposui tenuique a pectore varas[7]
in statione manus et pugnae membra paravi.
35 Ille cavis hausto spargit me pulvere palmis
inque vicem fulvae tactu flavescit harenae
et modo cervicem, modo crura micantia captat,[8]
aut captare putes, omnique a parte lacessit.
Me mea defendit gravitas frustraque petebar,
40 haud secus ac moles, quam magno murmure fluctus[9]
oppugnant: manet illa suoque est pondere tuta.
Digredimur paulum rursusque ad bella coimus
inque gradu stetimus certi non cedere, eratque
cum pede pes iunctus, totoque ego pectore pronus
45 et digitos digitis et frontem fronte premebam.
Non aliter vidi fortes concurrere tauros,
cum pretium pugnae toto nitidissima saltu
expetitur coniunx: spectant armenta paventque
nescia, quem maneat tanti victoria regni.[10]
50 Ter sine profectu voluit nitentia contra
reicere Alcides a se mea pectora, quarto
excutit amplexus adductaque bracchia soluit
inpulsumque manu (certum est mihi vera fateri)
protinus avertit tergoque onerosus inhaesit.
55 Siqua fides neque ficta mihi nunc gloria voce
quaeritur, inposito pressus mihi monte videbar.
Vix tamen inserui sudore fluentia multo[11]
bracchia, vix solui duros a corpore nexus;[12]
instat anhelanti prohibetque resumere vires
60 et cervice mea potitur. Tum denique tellus
pressa genu nostro est, et harenas ore momordi.
Inferior virtute meas devertor ad artes
elaborque viro longum formatus in anguem.
Qui postquam flexos sinuavi corpus in orbes
65 cumque fero movi linguam stridore bisulcam,[13]
risit et inludens nostras Tirynthius artes
“Cunarum labor est angues superare mearum”
dixit, “et ut vincas alios, Acheloe, dracones,
pars quota Lernaeae serpens eris unus Echidnae?
70 vulneribus fecunda suis erat illa, nec ullum
de comitum numero caput est inpune recisum,[14]
quin gemino cervix herede valentior esset.
Hanc ego ramosam natis e caede colubris
crescentemque malo domui domitamque reclusi.[15]
75 Quid fore te credis, falsum qui versus in anguem
arma aliena moves, quem forma precaria celat?”
Dixerat et summo digitorum vincula collo
inicit: angebar ceu guttura forcipe pressus
pollicibusque meas pugnabam evellere fauces.
80 Sic quoque devicto restabat tertia tauri
forma trucis: tauro mutatus membra rebello.
Induit ille toris a laeva parte lacertos
admissumque trahens sequitur depressaque dura
cornua figit humo meque alta sternit harena.
85 Nec satis hoc fuerat: rigidum fera dextera cornu
dum tenet, infregit truncaque a fronte revellit.
Naides hoc pomis et odoro flore repletum
sacrarunt, divesque meo Bona Copia cornu est.’
Dixerat, et nymphe ritu succincta Dianae,
90 una ministrarum, fusis utrimque capillis,
incessit totumque tulit praedivite cornu
autumnum et mensas, felicia poma, secundas.
Lux subit, et primo feriente cacumina sole[16]
discedunt iuvenes; neque enim, dum flumina pacem
95 et placidos habeant lapsus totaeque residant[17]
opperiuntur, aquae. Vultus Achelous agrestes
et lacerum cornu mediis caput abdidit undis.
Hunc tamen ablati domuit iactura decoris,[18]
cetera sospes habet; capitis quoque fronde saligna[19]
100 aut superinposita celatur harundine damnum;
[1] tandem=fando
[2] invidiosa=ambitiosa
[3] Parthaone=Porthaone
[4] Dominum=Regem=Numen
[5] inter tua=in tertia=intra tua
[6] nate=matre
[7] pectore=corpore; varas=baras=claras=versas=curvas
[8] micantia=trementia=modo ilia=madentia=natantia
[9] fluctus=venti
[10] regni=belli
[11] fluentia=manantia=sudentia
[12] corpore=pectore
[13] bisulcam=trisulcam
[14] comitum=centum=capitum
[15] reclusi=reduxi=revinxi=peremi=subegi=perussi=praeussi=redussi=redegi
[16] subit=fugit
[17] totaeque=motaeque
[18] Hunc…domuit =Huic…doluit=Haud…nocuit=Hunc…minuit=Hunc…doluit
[19] habet=erat
涅普顿的孙子问他为何叹息,前额[1] 阿刻罗俄斯与海格力斯
为何残缺,卡吕冬的河神如此对他说
(事先为原本无装饰的头发缠上了芦苇):
“你所询之事太难堪,谁在角逐中失败,
5 还愿意谈论它?不过我还是从头讲起。
参与竞争就光荣,失败也并不羞耻,
胜利者如此卓越,也是我莫大的慰藉。
如果德伊阿尼拉的名字终于传进了
你的耳朵,那么告诉你,她曾是最美的
10 少女,令众多仰慕者渴望,并彼此争夺。
我与他们一起去拜望未来的岳父,[2]
‘帕尔塔昂之子,’我说,‘让我做女婿。’[3]
海格力斯也提出要求,其他人则退避。
他夸耀父亲朱庇特,夸耀自己的功绩
15 以及遵嫡母之命完成的许多难事。[4]
我却反驳,‘神向人让步太不成样子。’
(那时他还不是神)‘你看,我是百河[5]
之主,我蜿蜒的河道也流经你的王国,
我并非来自异域、不知底细的女婿,
20 而会是你的臣民,并且融入此国度。
只是别因为没有神后朱诺憎恨我,
没有众多苦役惩罚我,就另眼看我!
至于你,既然你吹嘘阿尔克梅涅是母亲,
那么或者朱庇特是杜撰,或者真父亲[6]
25 和母亲通奸,需要一个名字来顶替。
选吧,朱庇特是假,或者你是私生子?’
我说这番话的时候,他已经眼露凶光
瞪着我,点燃的愤怒几乎要喷出胸膛,[7]
他只说:‘我的右手比舌头更有力量!
30 我惟愿以战斗取胜,任凭你以言辞逞强。’
他朝我恶狠狠冲来。方才夸完口,屈服
太丢脸,我扔掉披着的绿色外套,伸出
臂膀抵挡,双手握成拳,护在胸前,
做出防御的姿势,全身都准备作战。
35 他弯起手掌,掬起尘土,撒在我身上,
而他自己也因为沾满沙子而变黄。[8]
他时而瞄准颈项,时而瞄准跃动的
双腿,至少看似如此,从各方攻击我。
有庞然的体形保护,他的努力皆徒劳,
40 正如一座山,虽然海浪伴着喧嚣
猛撞,却因为自身的重量岿然不动。
我们稍稍后撤,又重新贴身相争。
双方都稳稳站着,决心不让一寸,
脚抵着脚,我的整个胸膛都前倾,
45 手指抗衡着手指,额头顶着额头。
正如我曾见过的那些强壮公牛,
为了抢到整个草场最美的配偶
而奋力搏斗,旁观的群牛怵惕颤抖,
不知道如此庞大的帝国将由谁执掌。
50 海格力斯三次试图将我紧抵的胸膛
从自己身上甩掉,却没成功,第四次
他挣脱我的纠缠,松开紧扣的手臂,
顺势猛力一推(我决意承认真相),
让我整个翻转,沉沉地黏在我背上。
55 你们若信我(捏造事实也不能给我
带来光荣),我当时就像被一座山压迫。
然而,我艰难地将淌满汗水的臂膀挤进
中间,艰难地冲破他对身体的囚禁。
他紧追喘气的我,不许我恢复体力,
60 然后扼住我脖子。我终于挺不住,双膝
一软,跪倒在地上,嘴被迫吃进沙土。
力量不如他,我转而求助于自己的法术,
变作一条长蛇,从英雄的手中溜出。
当我将身体盘成许多蜿蜒的圆弧,
65 又射出分叉的信子,发出可怕嘶嘶声,
海格力斯却对我的技艺冷嘲热讽,
‘我早在摇篮里就是对付蛇的专家,’[9]
他说,‘虽然你阿刻罗俄斯比其他蛇强大,
但你是勒尔纳的厄喀德那的多少分之一?[10]
70 它的伤口仿佛子宫,越受伤越繁殖,
我砍掉百头中任何一颗都是害自己,
两颗头继承一颗头,颈项越战越无敌。
尽管它从屠戮中源源萌生新的蛇枝,
在灾难中壮大,我仍然将它制伏、杀死。[11]
75 你觉得你结局如何,一条假蛇而已,
舞着借来的武器,藏在求来的伪装里?’
说完,他用手指紧掐我脖子的上部,
我仿佛喉咙被钳子死死夹着,几乎
窒息,竭力突破手指对气管的围攻。
80 如此战败后,我还有第三种形式未用——
凶猛的公牛。变成牛身,我重上战场。
我冲锋之时,他从左边抱住我颈项,
顺势跟着我前行,按住硬角,撞向
地面,迫使我瘫倒,陷在厚沙之中。
85 这还不够,他右手握着坚固的牛角,
无情地掰断,从我残损的前额扯掉。
仙女们用它盛满香花和水果,我的角
成了圣物,让慷慨的丰饶神更加丰饶。”[12]
他说完,一位宁芙束着腰,狄安娜一般,
90 (这是他的侍女),长发披垂在双肩,
走进来,用最丰盛的牛角盛着整个
秋天的收获和作为第二道食物的甜果。[13]
晨光来临,初升的太阳照在山巅,
众青年告辞,并未等到河水完全
95 恢复平静,所有洪流都退却就匆忙
动身。阿刻罗俄斯将他乡野的脸庞
和失去牛角的头颅藏在波浪下面。
然而,唯有这一种损失伤害其尊严,
除此外他都无恙,而且头上的残缺
100 他也可以用柳枝或芦苇轻易藏遮。
[1] “涅普顿的孙子”指忒修斯,他父亲埃勾斯是涅普顿的儿子。
[2] 德伊阿尼拉的父亲是卡吕冬国王俄纽斯。
[3] 俄纽斯的父亲是帕尔塔昂,但荷马说他的父亲是波尔透斯(Portheus)。
[4] “嫡母”指朱诺,对应的原文是noverca(继母),但中文“继母”不能准确表示海格力斯和朱诺的关系。“难事”主要指海格力斯完成的十二件了不起的任务。
[5] 海格力斯成神是在他死后,他惨死并封神的经过见本卷155-272行。“你”指俄纽斯。
[6] “真父亲”指阿尔克梅涅的丈夫、提林斯国王安菲特律翁。阿刻罗俄斯称,朱庇特不是海格力斯的父亲,安菲特律翁才是,朱庇特只是唬人的说法;另一种可能是,阿尔克梅涅与人通奸,生下海格力斯,拿朱庇特作挡箭牌。
[7] Jacobson(2007)指出,赫拉克勒斯(海格力斯)被斯多葛学派尊为忍受苦难和自我控制的典范,阿刻罗俄斯的回忆否定了这一点。
[8] 古希腊人摔跤的习惯是在全身抹油之后,再撒上沙子或尘土,好让对手容易抓稳自己的身体。
[9] 海格力斯还在摇篮里的时候,朱诺派了两条蛇去杀他,却被他掐死。
[10] “勒尔纳的厄喀德那”指怪物许德拉(Hydra),它是厄喀德那的孩子。
[11] 许德拉的每颗头一被砍下,就会长出两颗头。海格力斯的侄儿伊俄劳斯在他砍下每颗头后,立刻用烙铁封住颈上的伤口,制止生长,于是海格力斯顺利杀死了它。这条蛇究竟有多少颗头,有很多说法,包括七、九、五十和一百。
[12] 这里奥维德对丰饶角来历的解释不同于《岁时记》(Fasti 5.121-128)。
[13] 参考第八卷第677行的注释。