Hirtus erat crinis, cava lumina, pallor in ore,
labra incana situ, scabrae rubigine fauces,[1]
dura cutis, per quam spectari viscera possent;
ossa sub incurvis exstabant arida lumbis,
805 ventris erat pro ventre locus; pendere putares
pectus et a spinae tantummodo crate teneri;
auxerat articulos macies, genuumque tumebat
orbis, et inmodico prodibant tubere tali.[2]
Hanc procul ut vidit (neque enim est accedere iuxta
810 ausa), refert mandata deae paulumque morata,
quamquam aberat longe, quamquam modo venerat illuc,
visa tamen sensisse famem est, retroque dracones[3]
egit in Haemoniam versis sublimis habenis.
Dicta Fames Cereris, quamvis contraria semper
815 illius est operi, peragit perque aera vento[4]
ad iussam delata domum est et protinus intrat
sacrilegi thalamos altoque sopore solutum
(noctis enim tempus) geminis amplectitur ulnis[5]
seque viro inspirat faucesque et pectus et ora
820 adflat et in vacuis peragit ieiunia venis
functaque mandato fecundum deserit orbem
inque domos inopes adsueta revertitur antra.[6]
Lenis adhuc somnus placidis Erysichthona pennis
mulcebat: petit ille dapes sub imagine somni
825 oraque vana movet dentemque in dente fatigat
exercetque cibo delusum guttur inani[7]
proque epulis tenues nequiquam devorat auras;
ut vero est expulsa quies, furit ardor edendi
perque avidas fauces inmensaque viscera regnat.[8]
830 Nec mora, quod pontus, quod terra, quod educat aer,
poscit et adpositis queritur ieiunia mensis
inque epulis epulas quaerit, quodque urbibus esse
quodque satis poterat populo, non sufficit uni,
plusque cupit, quo plura suam demittit in alvum,
835 utque fretum recipit de tota flumina terra
nec satiatur aquis peregrinosque ebibit amnes,[9]
utque rapax ignis non umquam alimenta recusat
innumerasque faces cremat et, quo copia maior[10]
est data, plura petit turbaque voracior ipsa est,
840 sic epulas omnes Erysichthonis ora profani
accipiunt poscuntque simul: cibus omnis in illo
causa cibi est semperque locus fit inanis edendo.
Iamque fame patrias altaque voragine ventris[11]
attenuarat opes, sed inattenuata manebat
845 tum quoque dira fames inplacataeque vigebat
flamma gulae; tandem demisso in viscera censu
filia restabat non illo digna parente.
Hanc quoque vendit inops. Dominum generosa recusat
et vicina suas tendens super aequora palmas
850 “Eripe me domino, qui raptae praemia nobis
virginitatis habes” ait; haec Neptunus habebat.
Qui prece non spreta, quamvis modo visa sequenti
esset ero, formamque novat vultumque virilem
induit et cultus piscem capientibus aptos.[12]
855 Hanc dominus spectans “O qui pendentia parvo
aera cibo celas, moderator harundinis,” inquit
“sic mare compositum, sic sit tibi piscis in unda
credulus et nullus nisi fixus sentiat hamos:
quae modo cum vili turbatis veste capillis
860 litore in hoc steterat (nam stantem in litore vidi),
dic ubi sit; neque enim vestigia longius extant.”
Illa dei munus bene cedere sensit et a se
se quaeri gaudens his est resecuta rogantem:
“Quisquis es, ignoscas: in nullam lumina partem
865 gurgite ab hoc flexi studioque operatus inhaesi.[13]
Quoque minus dubites, sic has deus aequoris artes
adiuvet, ut nemo iamdudum litore in isto,
me tamen excepto, nec femina constitit ulla.”
Credidit et verso dominus pede pressit harenam
870 elususque abiit, illi sua reddita forma est.
Ast ubi habere suam transformia corpora sensit,
saepe pater dominis Triopeida tradit, at illa
nunc equa, nunc ales, modo bos, modo cervus abibat
praebebatque avido non iusta alimenta parenti.
875 Vis tamen illa mali postquam consumpserat omnem
materiam dederatque gravi nova pabula morbo,[14]
ipse suos artus lacero divellere morsu
coepit et infelix minuendo corpus alebat.
Quid moror externis? Etiam mihi saepe novandi est
880 corporis, o iuvenis, numero finita potestas.
Nam modo, qui nunc sum, videor, modo flector in anguem,
armenti modo dux vires in cornua sumo,
cornua, dum potui. Nunc pars caret altera telo[15]
frontis, ut ipse vides.’ Gemitus sunt verba secuti.
[1] incana=huic cana; scabrae…fauces=scabri…dentes
[2] tubere=tubera=vulnere
[3] sensisse=sevisse=sentire; retroque=maestosque
[4] vento=vecta
[5] ulnis=alis
[6] antra=arva
[7] delusum=desuetum
[8] inmensaque=incensaque
[9] satiatur=saturatur
[10] faces=cremans=trabes
[11] alta=altas; ventris=vestras
[12] cultus=vultus
[13] operatus=oneratus
[14] dederatque=deerantque; pabula=pocula
[15] potui=sumpsi
她頭髮蓬亂,眼窩凹陷,雙頰蒼白,
唇骯髒且無血色,嘴裡堆聚着污穢,
皮膚干硬,透過它可以看到臟腑,
從彎曲的陰部下面突起枯乾的髖骨,
805 沒有肚子,只有肚子的位置。胸膛
幾乎要掉落,勉強掛在脊柱的架子上。
羸瘦讓關節顯得誇張,膝蓋如雙球
向外鼓起,膨脹的腳踝彷彿是腫瘤。
俄瑞阿斯從遠處望見她(因為不敢
810 靠近),傳達完穀神命令就不再遷延。
雖然相距甚遠,雖然只停留片刻,
她似乎已經覺得餓,趕緊掉轉龍車,
在空中調整韁繩,向海摩尼亞回馳。
‘飢餓’遵從刻瑞斯的命令(雖然她總是
815 與她做對),乘風穿過天空,降落在
女神指定的家裡,立刻潛入這位
瀆神者的卧室,用枯槁手臂摟住深陷
睡眠的厄律西克同(當時正是夜晚),
將自己化作氣息,吹他的喉嚨、胸脯
820 和嘴唇,將飢餓注入空虛血管的各處。
執行完任務,她就離開豐饒的世界,
回到貧乏的住所和向來熟稔的洞穴。
溫柔的睡眠仍在用寧謐的翅膀撫慰
厄律西克同:他在夢境中追逐美味,
825 上下顎徒然挪動,牙齒對牙齒空嚼,
用虛幻的佳肴欺騙、戲弄自己的食道,
腹中依然空空,只吞下縹緲的風。
可是當他醒來,食慾就變得瘋狂,
統治着饕餮的嘴和無涯無底的胃腸。
830 他迫不及待地要求海陸空出產的各種
食物,餐桌已擺滿,他仍舊抱怨飢餓,
在盛宴中渴望另外的盛宴。足以讓眾多
城市和整個民族吃飽的東西,一個人
卻不夠,他送進肚中越多,慾望越難忍。
835 正如海洋接納陸地上所有的江河,
卻從不滿足,飲干遙遠國度的水波,
又如掠奪成性的火焰永遠不拒絕
燃料,吞噬無數的木塊,喂它越多
薪柴,它的胃口就會變得越貪婪,
840 惡徒厄律西克同的大嘴也是這般
來者不拒,無休無止,一切食物
都是食物的誘因,他腹中始終空虛。
他已經因為飢餓和食慾的深淵耗盡
祖上的遺產,但可怕的怪病絲毫不曾
845 減弱,食道中無法熄滅的火焰也依然
熾烈。最終所有的家業都已敗散,
只剩下一位女兒(他卻不配做父親)。
窮困中她也被賣掉。出身高貴,她不能
忍受做奴隸,伸出手向身旁大海祈求:
850 ‘讓我擺脫主子吧,海神,是你奪走
我寶貴的貞操。’涅普頓曾經佔有她,所以
沒有拒絕其禱告。雖然追她的主子[1]
剛剛見過她,海神卻將她變作男人,
並配上裝備和服飾,與尋常漁夫相稱。
855 主子盯着她,問道,‘將青銅釣鉤藏在
誘餌里、手持長竿垂釣的漁夫,願大海
風平浪靜,願水中的魚兒都肯相信你,
願你只在有收穫的時候才覺察到鉤子——[2]
我方才還見她穿着劣質衣服,披散着
860 頭髮站在這岸上(我看得分外真切),
告訴我,她在哪裡?這兒不再有足印。’
她發現神的善意已生效,欣悅於此人
向自己問詢自己,於是她答道:‘原諒我,
無論你是誰,我的目光從未離開過
865 這片水域,釣魚佔據了我全部心思。
你若不信,我就以海神的名義發誓
(願他庇佑這個行當),這岸上除了我,
剛才沒有任何男人或女人站着。’
主子受了騙,信了她的話,沿着沙礫
870 離開了,她又恢復了自己本來的樣子。
可是當父親發現她有可變化的身體,
就經常將女兒賣給其他奴隸主,她有時
變成馬,有時變成鳥、牛或者鹿逃離,
給貪婪的父親提供了一種欺詐的生計。
875 然而,狂暴的飢餓將所有財物都敗光,
並且給沉重的頑疾添加了新的食糧,
他開始啃咬自己,撕裂自己的四肢,
悲慘地通過消耗身體來餵養身體。[3]
何必總是談別人?我自己也有反覆
880 變形的能力,只不過變化有限定的數目。
我有時是現在這般,有時化作蛇盤繞,
有時我領着一群牛,長出威武的雙角——
我曾經有雙角。如今一隻角已經缺失,
如你所見。”說完他發出幾聲嘆息。
[1] 指她的買主。
[2] 這種吉利的禱告是一種交換,好讓對方幫忙。
[3] Otis(1970)認為,厄律西克同的故事和前面腓列蒙夫婦的故事在《變形記》的中間位置構成了關於神義論(theodicy)的對照情節:前者因為褻瀆神靈受懲罰,後者因為虔敬受到獎賞。