《變形記》第8卷501-600a行

O utinam primis arsisses ignibus infans,
idque ego passa forem! Vixisti munere nostro,
nunc merito moriere tuo. Cape praemia facti
bisque datam, primum partu, mox stipite rapto
505 redde animam vel me fraternis adde sepulcris.
Et cupio et nequeo. Quid agam? Modo vulnera fratrum
ante oculos mihi sunt et tantae caedis imago,[1]
nunc animum pietas maternaque nomina frangunt.
Me miseram! Male vincetis, sed vincite, fratres,
510 dummodo, quae dedero vobis, solacia vosque
ipsa sequar.’ Dixit dextraque aversa trementi[2]
funereum torrem medios coniecit in ignes.
Aut dedit aut visus gemitus est ille dedisse
stipes et invitis correptus ab ignibus arsit.
515 Inscius atque absens flamma Meleagros ab illa
uritur et caecis torreri viscera sentit
ignibus ac magnos superat virtute dolores;
quod tamen ignavo cadat et sine sanguine leto,[3]
maeret et Ancaei felicia vulnera dicit
520 grandaevumque patrem fratresque piasque sorores
cum gemitu sociamque tori vocat ore supremo,[4]
forsitan et matrem. Crescunt ignisque dolorque
languescuntque iterum: simul est extinctus uterque,
inque leves abiit paulatim spiritus auras
525 paulatim cana prunam velante favilla.
Alta iacet Calydon: lugent iuvenesque senesque,
vulgusque proceresque gemunt, scissaeque capillos
planguntur matres Calydonides Eveninae.
Pulvere canitiem genitor vultusque seniles
530 foedat humi fusus spatiosumque increpat aevum;[5]
nam de matre manus diri sibi conscia facti
exegit poenas acto per viscera ferro.
Non, mihi si centum deus ora sonantia linguis
ingeniumque capax totumque Helicona dedisset,
535 tristia persequerer miserarum vota sororum.[6]
Inmemores decoris liventia pectora tundunt,[7]
dumque manet corpus, corpus refoventque foventque,
oscula dant ipsi, posito dant oscula lecto;
post cinerem cineres haustos ad pectora pressant[8]
540 adfusaeque iacent tumulo signataque saxo
nomina conplexae lacrimas in nomina fundunt.
Quas Parthaoniae tandem Latonia clade[9]
exsatiata domus praeter Gorgenque nurumque
nobilis Alcmenae natis in corpore pennis
545 adlevat et longas per bracchia porrigit alas
corneaque ora facit versasque per aera mittit.
Interea Theseus sociati parte laboris
functus Erechtheas Tritonidos ibat ad arces.
Clausit iter fecitque moras Achelous eunti
550 imbre tumens. ‘Succede meis’ ait, ‘inclite, tectis,
Cecropida, nec te committe rapacibus undis.
Ferre trabes solidas obliquaque voluere magno
murmure saxa solent. Vidi contermina ripae
cum gregibus stabula alta trahi, nec fortibus illic
555 profuit armentis nec equis velocibus esse.
Multa quoque hic torrens nivibus de monte solutis
corpora turbineo iuvenalia vertice mersit.[10]
Tutior est requies, solito dum flumina currant
limite, dum tenues capiat suus alveus undas.’
560 Adnuit Aegides ‘Utor’ que ‘Acheloe, domoque
consilioque tuo’ respondit et usus utroque est.
Pumice multicavo nec levibus atria tophis[11]
structa subit: molli tellus erat umida musco,
summa lacunabant alterno murice conchae.
565 Iamque duas lucis partes Hyperione menso
discubuere toris Theseus comitesque laborum:
hac Ixionides, illa Troezenius heros
parte Lelex, raris iam sparsus tempora canis,
quosque alios parili fuerat dignatus honore
570 amnis Acarnanum laetissimus hospite tanto.
Protinus adpositas nudae vestigia nymphae
instruxere epulis mensas dapibusque remotis
in gemma posuere merum. Tum maximus heros
aequora prospiciens oculis subiecta ‘Quis’ inquit
575 ‘ille locus?’ (digitoque ostendit) ‘et insula nomen
quod gerit illa, doce, quamquam non una videtur.’
Amnis ad haec ‘Non est’ inquit, ‘quod cernitis, unum;
quinque iacent terrae: spatium discrimina fallit.
Quoque minus spretae factum mirere Dianae,
580 naides hae fuerant, quae cum bis quinque iuvencos
mactassent rurisque deos ad sacra vocassent,
inmemores nostri festas duxere choreas.
Intumui, quantusque, feror cum plurimus umquam,
tantus eram pariterque animis inmanis et undis
585 a silvis silvas et ab arvis arva revelli
cumque loco nymphas memores tum denique nostri
in freta provolui. Fluctus nosterque marisque
continuam diduxit humum pariterque revellit[12]
in totidem mediis quot cernis Echinadas undis.
590 Ut tamen ipse vides, procul en procul una recessit
insula, grata mihi: Perimelen navita dicit.
Huic ego virgineum dilectae nomen ademi;
quod pater Hippodamas aegre tulit inque profundum
propulit e scopulo periturae corpora natae.[13]
595 Excepi nantemque ferens “O proxima mundi
regna vagae” dixi “sortite tridentifer undae,
[in quo desinimus, quo sacri currimus amnes,
huc ades atque audi placidus, Neptune, precantem!
Huic ego, quam porto, nocui. Si mitis et aequus,
600 si pater Hippodamas, aut si minus inpius esset,
600a debuit illius misereri, ignoscere nobis.][14]

[1] caedis=cladis
[2] aversa=adversa
[3] sanguine=vulnere
[4] supremo=supino
[5] fusus=fessus
[6] vota=dicta=facta=voce
[7] liventia=plangentia=lugentia
[8] pressant=versant
[9] Parthaoniae=porthaoniae=post aoniae
[10] vertice=culmine=flumine
[11] tophis=tectis
[12] diduxit=deduxit; pariterque=partesque; revellit=resolvit
[13] propulit=protulit
[14] Line 600b: cui quondam tellus clausa est feritate paterna.

我寧願你生下就在當初的火中燒死!
那樣我反倒能承受。你靠我才得以存活,
如今卻自尋死路。收下這惡行的苦果,
把兩次賜你的性命(生一次,從火里搶出
505 木條一次)還給我,或讓我與弟弟同墓!
我想做卻做不到。怎麼辦?忽而眼前
是弟弟的傷口和這場可怕屠殺的畫面,
忽而母愛和母親之名又擊碎了決心。
我好慘!雖是痛苦的勝利,但一定要勝,
510 弟弟們,只要我能盡此心撫慰你們,
並且隨你們而去!”說完,她轉過眼睛,
用顫抖的右手將催命木條扔進火中。
它發出一聲慘叫,也可能只是幻聽,
火焰無奈地將它包圍,慢慢地吞噬。
515 遠處的墨勒阿革洛斯感到火焰的效力,[1]
卻不明就裡,只覺隱形的烈火在內臟中
燃燒,卻拼盡全力,勇敢忍受劇痛。
沒有流血就如此屈辱地倒下,他引以
為恨,說安凱俄斯的慘死反而是福氣。
520 呻吟着,他在臨終前呼喊外祖父、父親、
兄弟、深情的姐妹、相伴枕席的愛人,[2]
或許也包括母親。火勢和折磨一起
變猛烈,又一起平靜:兩者一起消失,
他的魂魄漸漸地融入縹緲的空氣,
525 通紅的木炭漸漸地埋進白色餘燼里。
這座高傲的城市已沉淪。老少皆哀慟,
貴賤皆悲嘆,歐厄諾斯河邊的卡呂冬[3]
婦女紛紛撕扯着頭髮,拍打着胸膛。
父親癱倒在地上,塵土染污了臉龐
530 和霜鬢,他大聲叱責自己漫長的生命;
而母親知曉自己犯下了駭人的罪行,
親手實施懲罰,以利劍將臟腑穿透。[4]
即使某位神給我百張嘴、百條舌頭,
加上豐沛的天才和整座赫利孔的靈感,[5]
535 我仍不可能盡述可憐姐妹的悲嘆。
她們顧不得體統,捶打着發青的胸臆,
還未落葬時,一遍又一遍擁抱屍體,
反覆親吻他,親吻停放在身旁的棺材;
變成灰,她們又捧起骨灰,貼到心懷;
540 最後,她們匍匐在墳墓周圍,摟緊
刻於碑石的名字,淚水淹沒他的名。
帕爾塔昂家受盡了磨難,狄安娜終於[6]
心滿意足,除了阿爾克梅涅的媳婦[7]
和戈爾格,她讓每一位的身體都升入[8]
545 高處,讓他們的手臂伸出長長的翅羽,
讓嘴變堅硬,如此化身後,送入空中。[9]
與此同時,忒修斯完成了合作的事功,[10] 阿刻羅俄斯的款待
啟程返回厄瑞克透斯和密涅瓦的城市。[11]
路上卻遇阻耽誤了時間,阿刻羅俄斯[12]
550 因暴雨猛漲,他說,“到我屋檐下暫避,
聞名的雅典人,別貿然涉水,它太湍急。
激流常裹挾粗壯的大樹,咆哮着捲動
擋道的巨石。我曾見岸邊高聳的牛棚
連同牲畜一起被沖走,無論牛怎樣
555 健壯,馬怎樣迅捷,那時都沒有用場。
山雪消融之時,許多年輕人的身體
也被漩渦吞沒,無法與洪流為敵。
還是休息更安全,直到河水退回
慣常的界限,河床的徑流變得細微。”
560 忒修斯讚許地說,“阿刻羅俄斯,我接受
你的邀請和建議。”他果然遵囑停留。
河神宅邸由多孔的浮石和粗糙的凝灰岩
築成,潮濕的地面長着柔軟的苔蘚,
牡蠣和紫貝交替,鑲嵌在天花板上。
565 這時,太陽已走完三分之二的日長,
忒修斯和捕獵野豬的同伴都卧於長椅,
一邊是庇里托俄斯,一邊是勒列克斯[13]
(特洛曾的英雄,雙鬢已有少許白髮),
還有一些客人,是這位阿卡納尼亞[14]
570 河神特意邀請,來陪伴他欽慕的貴賓。
赤足的眾寧芙立刻在桌上擺滿菜品,
等客人用完餐,又用嵌着寶石的杯子
端來美酒。這時候,威名遐邇的勇士[15] 寧芙變海島
望着在眼前鋪展的大海,問道,“這是
575 何地?”(他伸出手指)“那個島嶼的名字
請你告訴我,不過,它好像不止一座島。”
河神回答,“你所見的確不是一座島,
而是相鄰的五座,邊界因距離而隱去。
別以為只有狄安娜受輕蔑才會報復——
580 這些原本是水澤仙女,當時她們
殺了十頭牛,邀請了所有鄉野的神
參加歡慶。她們領舞時唯獨忘了我,
我怒不可遏,水量暴漲,到達最盛的
程度,我的憤恨和洪流一樣可怕,
585 讓森林從森林撕裂,田野從田野崩塌,
將土地和終於記起我的寧芙們一起
卷進了大海。此前連成一片的土地
被我的水流和海水分成你所見的五份,
成為群島,厄喀那得斯是它們的名。[16]
590 但你看,那裡還有一座島,距離最遠,
水手稱之為珀里墨勒,是我所喜歡,[17]
我愛過這位少女,奪走了她的貞操。
希波達馬斯無法容忍,在女兒將要
分娩之時,將她從懸崖推入海里。
595 我托起掙扎的身體,‘手持三叉戟、統治
流水的神,’我禱告,‘你的權力僅次於[18]
天界,我們聖河都奔向你,以你為歸宿,
涅普頓,請蒞臨此處,垂聽我的心聲!
我救起的人曾受我傷害。倘若她父親
600 希波達馬斯仁慈寬厚,至少不冷酷,
600a 他就應當憐憫她,饒恕我。求你幫助,[19]

[1] Tissol(1997)指出,在描繪墨勒阿革洛斯的死亡時,奧維德在語言層面幾乎讓他變成了木條。
[2] 根據不同的神話版本,墨勒阿革洛斯的妻子叫克里奧帕特拉(Cleapatra)或者阿爾庫俄涅(Alcyone)。
[3] 歐厄諾斯河(Euenus)在埃托利亞境內,也叫呂科爾馬斯河(Lycormas)。
[4] 在許基努斯的版本中,她是上吊自殺。
[5] 赫利孔代指繆斯。
[6] 帕爾塔昂(Parthaon)是墨勒阿革洛斯的祖父,俄紐斯的父親。
[7] 阿爾克梅涅的媳婦就是海格力斯的妻子德伊阿尼拉(Deianira),她是俄紐斯的女兒。
[8] 戈爾格(Gorge)也是俄紐斯的女兒,她嫁給了安德萊蒙(Andraemon),後者繼承了岳父俄紐斯的王位。
[9] 她們變成了珍珠雞(Meleagrides)。
[10] 指合力捕殺卡呂冬野豬的事。
[11] “密涅瓦的”對應的原文是Tritonidos(特里托尼婭的)。
[12] 關於河神阿刻羅俄斯,參考本書第五卷第552行的注釋。
[13] “庇里托俄斯”對應的原文是Ixionides(伊克西翁之子)。勒列克斯曾與特洛曾國王庇透斯住在一起,所以這裡稱他為“特洛曾的英雄”。
[14] 阿卡納尼亞(Acarnania)是希臘最西邊的一個行省,也是阿刻羅俄斯河的發源地。
[15] “勇士”指忒修斯。
[16] 厄喀那得斯(Echinades)的名字意為“厄喀諾斯的女子”,厄喀諾斯是阿卡納尼亞的一座城市。這五個小島在阿卡納尼亞西海岸附近。
[17] 在偽阿波羅多洛斯的版本里,阿刻羅俄斯的妻子叫珀里墨得(Perimede),不是珀里墨勒(Perimele),希波達馬斯(Hippodamas)不是她父親,而是她和阿刻羅俄斯的兒子。
[18] “神”指涅普頓。
[19] 抄本中還有600b行,結尾與601行重複,多數學者認為奧維德為一行寫了600a和600b兩個版本。這裡我選擇了效果更好的600a行。