《变形记》第8卷501-600a行

O utinam primis arsisses ignibus infans,
idque ego passa forem! Vixisti munere nostro,
nunc merito moriere tuo. Cape praemia facti
bisque datam, primum partu, mox stipite rapto
505 redde animam vel me fraternis adde sepulcris.
Et cupio et nequeo. Quid agam? Modo vulnera fratrum
ante oculos mihi sunt et tantae caedis imago,[1]
nunc animum pietas maternaque nomina frangunt.
Me miseram! Male vincetis, sed vincite, fratres,
510 dummodo, quae dedero vobis, solacia vosque
ipsa sequar.’ Dixit dextraque aversa trementi[2]
funereum torrem medios coniecit in ignes.
Aut dedit aut visus gemitus est ille dedisse
stipes et invitis correptus ab ignibus arsit.
515 Inscius atque absens flamma Meleagros ab illa
uritur et caecis torreri viscera sentit
ignibus ac magnos superat virtute dolores;
quod tamen ignavo cadat et sine sanguine leto,[3]
maeret et Ancaei felicia vulnera dicit
520 grandaevumque patrem fratresque piasque sorores
cum gemitu sociamque tori vocat ore supremo,[4]
forsitan et matrem. Crescunt ignisque dolorque
languescuntque iterum: simul est extinctus uterque,
inque leves abiit paulatim spiritus auras
525 paulatim cana prunam velante favilla.
Alta iacet Calydon: lugent iuvenesque senesque,
vulgusque proceresque gemunt, scissaeque capillos
planguntur matres Calydonides Eveninae.
Pulvere canitiem genitor vultusque seniles
530 foedat humi fusus spatiosumque increpat aevum;[5]
nam de matre manus diri sibi conscia facti
exegit poenas acto per viscera ferro.
Non, mihi si centum deus ora sonantia linguis
ingeniumque capax totumque Helicona dedisset,
535 tristia persequerer miserarum vota sororum.[6]
Inmemores decoris liventia pectora tundunt,[7]
dumque manet corpus, corpus refoventque foventque,
oscula dant ipsi, posito dant oscula lecto;
post cinerem cineres haustos ad pectora pressant[8]
540 adfusaeque iacent tumulo signataque saxo
nomina conplexae lacrimas in nomina fundunt.
Quas Parthaoniae tandem Latonia clade[9]
exsatiata domus praeter Gorgenque nurumque
nobilis Alcmenae natis in corpore pennis
545 adlevat et longas per bracchia porrigit alas
corneaque ora facit versasque per aera mittit.
Interea Theseus sociati parte laboris
functus Erechtheas Tritonidos ibat ad arces.
Clausit iter fecitque moras Achelous eunti
550 imbre tumens. ‘Succede meis’ ait, ‘inclite, tectis,
Cecropida, nec te committe rapacibus undis.
Ferre trabes solidas obliquaque voluere magno
murmure saxa solent. Vidi contermina ripae
cum gregibus stabula alta trahi, nec fortibus illic
555 profuit armentis nec equis velocibus esse.
Multa quoque hic torrens nivibus de monte solutis
corpora turbineo iuvenalia vertice mersit.[10]
Tutior est requies, solito dum flumina currant
limite, dum tenues capiat suus alveus undas.’
560 Adnuit Aegides ‘Utor’ que ‘Acheloe, domoque
consilioque tuo’ respondit et usus utroque est.
Pumice multicavo nec levibus atria tophis[11]
structa subit: molli tellus erat umida musco,
summa lacunabant alterno murice conchae.
565 Iamque duas lucis partes Hyperione menso
discubuere toris Theseus comitesque laborum:
hac Ixionides, illa Troezenius heros
parte Lelex, raris iam sparsus tempora canis,
quosque alios parili fuerat dignatus honore
570 amnis Acarnanum laetissimus hospite tanto.
Protinus adpositas nudae vestigia nymphae
instruxere epulis mensas dapibusque remotis
in gemma posuere merum. Tum maximus heros
aequora prospiciens oculis subiecta ‘Quis’ inquit
575 ‘ille locus?’ (digitoque ostendit) ‘et insula nomen
quod gerit illa, doce, quamquam non una videtur.’
Amnis ad haec ‘Non est’ inquit, ‘quod cernitis, unum;
quinque iacent terrae: spatium discrimina fallit.
Quoque minus spretae factum mirere Dianae,
580 naides hae fuerant, quae cum bis quinque iuvencos
mactassent rurisque deos ad sacra vocassent,
inmemores nostri festas duxere choreas.
Intumui, quantusque, feror cum plurimus umquam,
tantus eram pariterque animis inmanis et undis
585 a silvis silvas et ab arvis arva revelli
cumque loco nymphas memores tum denique nostri
in freta provolui. Fluctus nosterque marisque
continuam diduxit humum pariterque revellit[12]
in totidem mediis quot cernis Echinadas undis.
590 Ut tamen ipse vides, procul en procul una recessit
insula, grata mihi: Perimelen navita dicit.
Huic ego virgineum dilectae nomen ademi;
quod pater Hippodamas aegre tulit inque profundum
propulit e scopulo periturae corpora natae.[13]
595 Excepi nantemque ferens “O proxima mundi
regna vagae” dixi “sortite tridentifer undae,
[in quo desinimus, quo sacri currimus amnes,
huc ades atque audi placidus, Neptune, precantem!
Huic ego, quam porto, nocui. Si mitis et aequus,
600 si pater Hippodamas, aut si minus inpius esset,
600a debuit illius misereri, ignoscere nobis.][14]

[1] caedis=cladis
[2] aversa=adversa
[3] sanguine=vulnere
[4] supremo=supino
[5] fusus=fessus
[6] vota=dicta=facta=voce
[7] liventia=plangentia=lugentia
[8] pressant=versant
[9] Parthaoniae=porthaoniae=post aoniae
[10] vertice=culmine=flumine
[11] tophis=tectis
[12] diduxit=deduxit; pariterque=partesque; revellit=resolvit
[13] propulit=protulit
[14] Line 600b: cui quondam tellus clausa est feritate paterna.

我宁愿你生下就在当初的火中烧死!
那样我反倒能承受。你靠我才得以存活,
如今却自寻死路。收下这恶行的苦果,
把两次赐你的性命(生一次,从火里抢出
505 木条一次)还给我,或让我与弟弟同墓!
我想做却做不到。怎么办?忽而眼前
是弟弟的伤口和这场可怕屠杀的画面,
忽而母爱和母亲之名又击碎了决心。
我好惨!虽是痛苦的胜利,但一定要胜,
510 弟弟们,只要我能尽此心抚慰你们,
并且随你们而去!”说完,她转过眼睛,
用颤抖的右手将催命木条扔进火中。
它发出一声惨叫,也可能只是幻听,
火焰无奈地将它包围,慢慢地吞噬。
515 远处的墨勒阿革洛斯感到火焰的效力,[1]
却不明就里,只觉隐形的烈火在内脏中
燃烧,却拼尽全力,勇敢忍受剧痛。
没有流血就如此屈辱地倒下,他引以
为恨,说安凯俄斯的惨死反而是福气。
520 呻吟着,他在临终前呼喊外祖父、父亲、
兄弟、深情的姐妹、相伴枕席的爱人,[2]
或许也包括母亲。火势和折磨一起
变猛烈,又一起平静:两者一起消失,
他的魂魄渐渐地融入缥缈的空气,
525 通红的木炭渐渐地埋进白色余烬里。
这座高傲的城市已沉沦。老少皆哀恸,
贵贱皆悲叹,欧厄诺斯河边的卡吕冬[3]
妇女纷纷撕扯着头发,拍打着胸膛。
父亲瘫倒在地上,尘土染污了脸庞
530 和霜鬓,他大声叱责自己漫长的生命;
而母亲知晓自己犯下了骇人的罪行,
亲手实施惩罚,以利剑将脏腑穿透。[4]
即使某位神给我百张嘴、百条舌头,
加上丰沛的天才和整座赫利孔的灵感,[5]
535 我仍不可能尽述可怜姐妹的悲叹。
她们顾不得体统,捶打着发青的胸臆,
还未落葬时,一遍又一遍拥抱尸体,
反复亲吻他,亲吻停放在身旁的棺材;
变成灰,她们又捧起骨灰,贴到心怀;
540 最后,她们匍匐在坟墓周围,搂紧
刻于碑石的名字,泪水淹没他的名。
帕尔塔昂家受尽了磨难,狄安娜终于[6]
心满意足,除了阿尔克梅涅的媳妇[7]
和戈尔格,她让每一位的身体都升入[8]
545 高处,让他们的手臂伸出长长的翅羽,
让嘴变坚硬,如此化身后,送入空中。[9]
与此同时,忒修斯完成了合作的事功,[10] 阿刻罗俄斯的款待
启程返回厄瑞克透斯和密涅瓦的城市。[11]
路上却遇阻耽误了时间,阿刻罗俄斯[12]
550 因暴雨猛涨,他说,“到我屋檐下暂避,
闻名的雅典人,别贸然涉水,它太湍急。
激流常裹挟粗壮的大树,咆哮着卷动
挡道的巨石。我曾见岸边高耸的牛棚
连同牲畜一起被冲走,无论牛怎样
555 健壮,马怎样迅捷,那时都没有用场。
山雪消融之时,许多年轻人的身体
也被漩涡吞没,无法与洪流为敌。
还是休息更安全,直到河水退回
惯常的界限,河床的径流变得细微。”
560 忒修斯赞许地说,“阿刻罗俄斯,我接受
你的邀请和建议。”他果然遵嘱停留。
河神宅邸由多孔的浮石和粗糙的凝灰岩
筑成,潮湿的地面长着柔软的苔藓,
牡蛎和紫贝交替,镶嵌在天花板上。
565 这时,太阳已走完三分之二的日长,
忒修斯和捕猎野猪的同伴都卧于长椅,
一边是庇里托俄斯,一边是勒列克斯[13]
(特洛曾的英雄,双鬓已有少许白发),
还有一些客人,是这位阿卡纳尼亚[14]
570 河神特意邀请,来陪伴他钦慕的贵宾。
赤足的众宁芙立刻在桌上摆满菜品,
等客人用完餐,又用嵌着宝石的杯子
端来美酒。这时候,威名遐迩的勇士[15] 宁芙变海岛
望着在眼前铺展的大海,问道,“这是
575 何地?”(他伸出手指)“那个岛屿的名字
请你告诉我,不过,它好像不止一座岛。”
河神回答,“你所见的确不是一座岛,
而是相邻的五座,边界因距离而隐去。
别以为只有狄安娜受轻蔑才会报复——
580 这些原本是水泽仙女,当时她们
杀了十头牛,邀请了所有乡野的神
参加欢庆。她们领舞时唯独忘了我,
我怒不可遏,水量暴涨,到达最盛的
程度,我的愤恨和洪流一样可怕,
585 让森林从森林撕裂,田野从田野崩塌,
将土地和终于记起我的宁芙们一起
卷进了大海。此前连成一片的土地
被我的水流和海水分成你所见的五份,
成为群岛,厄喀那得斯是它们的名。[16]
590 但你看,那里还有一座岛,距离最远,
水手称之为珀里墨勒,是我所喜欢,[17]
我爱过这位少女,夺走了她的贞操。
希波达马斯无法容忍,在女儿将要
分娩之时,将她从悬崖推入海里。
595 我托起挣扎的身体,‘手持三叉戟、统治
流水的神,’我祷告,‘你的权力仅次于[18]
天界,我们圣河都奔向你,以你为归宿,
涅普顿,请莅临此处,垂听我的心声!
我救起的人曾受我伤害。倘若她父亲
600 希波达马斯仁慈宽厚,至少不冷酷,
600a 他就应当怜悯她,饶恕我。求你帮助,[19]

[1] Tissol(1997)指出,在描绘墨勒阿革洛斯的死亡时,奥维德在语言层面几乎让他变成了木条。
[2] 根据不同的神话版本,墨勒阿革洛斯的妻子叫克里奥帕特拉(Cleapatra)或者阿尔库俄涅(Alcyone)。
[3] 欧厄诺斯河(Euenus)在埃托利亚境内,也叫吕科尔马斯河(Lycormas)。
[4] 在许基努斯的版本中,她是上吊自杀。
[5] 赫利孔代指缪斯。
[6] 帕尔塔昂(Parthaon)是墨勒阿革洛斯的祖父,俄纽斯的父亲。
[7] 阿尔克梅涅的媳妇就是海格力斯的妻子德伊阿尼拉(Deianira),她是俄纽斯的女儿。
[8] 戈尔格(Gorge)也是俄纽斯的女儿,她嫁给了安德莱蒙(Andraemon),后者继承了岳父俄纽斯的王位。
[9] 她们变成了珍珠鸡(Meleagrides)。
[10] 指合力捕杀卡吕冬野猪的事。
[11] “密涅瓦的”对应的原文是Tritonidos(特里托尼娅的)。
[12] 关于河神阿刻罗俄斯,参考本书第五卷第552行的注释。
[13] “庇里托俄斯”对应的原文是Ixionides(伊克西翁之子)。勒列克斯曾与特洛曾国王庇透斯住在一起,所以这里称他为“特洛曾的英雄”。
[14] 阿卡纳尼亚(Acarnania)是希腊最西边的一个行省,也是阿刻罗俄斯河的发源地。
[15] “勇士”指忒修斯。
[16] 厄喀那得斯(Echinades)的名字意为“厄喀诺斯的女子”,厄喀诺斯是阿卡纳尼亚的一座城市。这五个小岛在阿卡纳尼亚西海岸附近。
[17] 在伪阿波罗多洛斯的版本里,阿刻罗俄斯的妻子叫珀里墨得(Perimede),不是珀里墨勒(Perimele),希波达马斯(Hippodamas)不是她父亲,而是她和阿刻罗俄斯的儿子。
[18] “神”指涅普顿。
[19] 抄本中还有600b行,结尾与601行重复,多数学者认为奥维德为一行写了600a和600b两个版本。这里我选择了效果更好的600a行。