《變形記》第8卷401-500行

concidit Ancaeus, glomerataque sanguine multo
viscera lapsa fluunt, madefactaque terra cruore est.[1]
Ibat in adversum proles Ixionis hostem
Pirithous, valida quatiens venabula dextra;
405 cui ‘Procul’ Aegides ‘o me mihi carior’ inquit
‘pars animae consiste meae! Licet eminus esse
fortibus: Ancaeo nocuit temeraria virtus.’
Dixit et aerata torsit grave cuspide cornum;
quo bene librato votique potente futuro
410 obstitit aesculea frondosus ab arbore ramus;[2]
misit et Aesonides iaculum, quod casus ab illo
vertit in inmeriti fatum latrantis et inter[3]
ilia coniectum tellure per ilia fixum est.
At manus Oenidae variat, missisque duabus
415 hasta prior terra, medio stetit altera tergo.
Nec mora, dum saevit, dum corpora versat in orbem
stridentemque novo spumam cum sanguine fundit,
vulneris auctor adest hostemque inritat ad iram
splendidaque adversos venabula condit in armos.
420 gaudia testantur socii clamore secundo
victricemque petunt dextrae coniungere dextram
inmanemque ferum multa tellure iacentem
mirantes spectant neque adhuc contingere tutum
esse putant, sed tela tamen sua quisque cruentat.
425 Ipse pede inposito caput exitiabile pressit
atque ita ‘Sume mei spolium, Nonacria, iuris’
dixit ‘et in partem veniat mea gloria tecum.’
Protinus exuvias rigidis horrentia saetis
terga dat et magnis insignia dentibus ora.
430 Illi laetitiae est cum munere muneris auctor,
invidere alii, totoque erat agmine murmur.
E quibus ingenti tendentes bracchia voce
‘Pone age nec titulos intercipe, femina, nostros’
Thestiadae clamant ‘nec te fiducia formae
435 decipiat, ne sit longe tibi captus amore
auctor,’ et huic adimunt munus, ius muneris illi.
Non tulit et tumida frendens Mavortius ira
‘Discite, raptores alieni’ dixit ‘honoris,
facta minis quantum distent’ hausitque nefando
440 pectora Plexippi nil tale timentia ferro;
Toxea, quid faciat, dubium pariterque volentem
ulcisci fratrem fraternaque fata timentem
haud patitur dubitare diu calidumque priori
caede recalfecit consorti sanguine telum.
445 Dona deum templis nato victore ferebat,
cum videt extinctos fratres Althaea referri;
quae plangore dato maestis clamoribus urbem
inplet et auratis mutavit vestibus atras;
at simul est auctor necis editus, excidit omnis
450 luctus et a lacrimis in poenae versus amorem est.
Stipes erat, quem, cum partus enixa iaceret
Thestias, in flammam triplices posuere sorores
staminaque inpresso fatalia pollice nentes
‘Tempora’ dixerunt ‘eadem lignoque tibique,
455 O modo nate, damus.’ Quo postquam carmine dicto
excessere deae, flagrantem mater ab igne
eripuit ramum sparsitque liquentibus undis.
Ille diu fuerat penetralibus abditus imis
servatusque tuos, iuvenis, servaverat annos;
460 protulit hunc genetrix taedasque et fragmina poni
imperat et positis inimicos admovet ignes.
Tum conata quater flammis inponere ramum
coepta quater tenuit: pugnat materque sororque,
et diversa trahunt unum duo nomina pectus.
465 Saepe metu sceleris pallebant ora futuri,
saepe suum fervens oculis dabat ira ruborem,
et modo nescio quid similis crudele minanti
vultus erat, modo quem misereri credere posses;
cumque ferus lacrimas animi siccaverat ardor,
470 inveniebantur lacrimae tamen, utque carina,
quam ventus ventoque rapit contrarius aestus,
vim geminam sentit paretque incerta duobus,
Thestias haud aliter dubiis adfectibus errat
inque vices ponit positamque resuscitat iram.
475 Incipit esse tamen melior germana parente
et, consanguineas ut sanguine leniat umbras,
inpietate pia est; nam postquam pestifer ignis
convaluit, ‘Rogus iste cremet mea viscera’ dixit,
utque manu dira lignum fatale tenebat,
480 ante sepulcrales infelix adstitit aras,
‘poenarum’ que ‘deae triplices, furialibus’ inquit
‘Eumenides, sacris vultus advertite vestros.
Ulciscor facioque nefas. Mors morte pianda est,
in scelus addendum scelus est, in funera funus.
485 Per coacervatos pereat domus inpia luctus!
An felix Oeneus nato victore fruetur,
Thestius orbus erit? Melius lugebitis ambo.
Vos modo, fraterni manes animaeque recentes,
officium sentite meum magnoque paratas
490 accipite inferias, uteri mala pignora nostri.
Ei mihi! quo rapior? Fratres ignoscite matri!
Deficiunt ad coepta manus. Meruisse fatemur
illum, cur pereat: mortis mihi displicet auctor.
Ergo inpune feret vivusque et victor et ipso
495 successu tumidus regnum Calydonis habebit,
vos cinis exiguus gelidaeque iacebitis umbrae?
Haud equidem patiar. Pereat sceleratus et ille
spemque patris regnumque trahat patriaeque ruinam.
Mens ubi materna est? ubi sunt pia iura parentum
500 et quos sustinui bis mensum quinque labores?

[1] madefactaque terra cruore est=madefacta est terra cruore=madefacta terra cruore est=madefactaque sanguine terra est
[2] aesculea=abscisa
[3] latrantis=geladantem

安凱俄斯倒下了,大量的鮮血外噴,
團狀的腸子滾落,血泊浸透了土地。
伊克西翁之子庇里托俄斯正徑直
朝強敵衝去,健壯的右手揮舞長矛,
405 忒修斯大喊,“別靠近,勝過我自己的珍寶,[1]
我靈魂的另一半,停下!勇者未必要貼身
近戰,安凱俄斯就是冒進的犧牲品。”
說完,他擲出山茱萸木柄的銅頭長槍,
他瞄得很准,本可以達成自己的願望,
410 卻受阻於一棵山毛櫸的濃密樹枝。
埃宋之子也投出標槍,卻不巧偏離[2]
目標,扎死一隻無辜的獵犬,射穿
其側腰,將它的身子牢牢釘在地面。
墨勒阿革洛斯的運氣則不同,扔出兩支
415 長矛,一支插地,一支正中背脊。
趁它發狂,趁它轉着圈,嘶嘶地噴出
唾沫和不斷外涌的鮮血,無絲毫耽誤,
傷口的製造者沖向前,挑起它的憤怒,
將閃亮的長槍埋入野豬肩膀的深處。
420 同伴們發出鼓勵的吶喊,表達喜悅,
爭相用他們的右手握住這位勝利者,
驚奇地看着巨大的怪物倒在原地,
佔據寬闊的空間,仍不敢確定可以
安然摸它,但都讓各自的武器蘸了血。
425 墨勒阿革洛斯卻踩着它致命的頭,說:
“阿卡迪亞少女,拿走屬於我的獎賞,[3]
你和我共同分享我的這一份榮光。”
他立刻將布滿鬃毛的皮和長着巨大
獠牙的野豬腦袋作為戰利品送給她。
430 禮物和禮物的贈予者都讓她真心喜歡,
其他人卻都嫉妒她,大家全有怨言。
忒斯提俄斯的兩位兒子伸出手臂,
高聲嚷道,“女人,放下手裡的東西,
別霸佔屬於我們的榮譽,也別被你的美
435 迷了眼,以為送你禮物的戀慕者真會
幫你!”他們奪走了禮物和禮物的處置權。
馬爾斯的兒子不能容忍,怒氣衝天,[4]
“搶劫別人榮譽的傢伙,”他吼道,“你們
要明白行動和威脅太不一樣!”根本
440 無防備的普勒克西玻斯被弒親的劍刺透[5]
心口,托克西俄斯既想為弟弟報仇,
又害怕遭到弟弟的命運,猶豫不決,
對方卻沒讓他遲疑太久,武器仍帶着
前一位死者的溫度,又被新的血煨熱。
445 阿爾泰婭在神廟獻禮,為兒子慶賀, 墨勒阿革洛斯之死
突然看見人們抬回兩兄弟的屍體,
她拍打胸膛,悲哀的哭聲響徹城市,
脫掉鑲金的華袍,換上黑色的喪服。
可是聽聞了誰是兇手,所有的痛苦
450 都暫時擱置,從眼淚變成復仇的渴念。
有一根木條,在忒斯提俄斯的女兒分娩[6]
之日,被三位命運女神放入火焰,
她們用拇指捏着正編織的人生紗線,
宣布:“新生的孩子,我們給你和這根
455 木頭相等的壽命。”念完咒語,她們
就匆匆離開,母親趕緊從火中抓起
仍在燃燒的木條,用流水將它澆熄。
很久以來,它都藏在最深的密室里,
它如此保存,年輕人,你的性命才維繫。
460 母親取出它,吩咐僕人用木柴生火,
準備停當,便要用敵意的火焰焚滅。
然後,她四次試圖將木條放入火中,
又四次中止:母親和姐姐在搏鬥,兩種
身份朝不同的方向撕扯她的一顆心。
465 一會兒臉色慘白,害怕將發生的罪行,
一會兒怒氣翻騰,雙眼閃爍着紅光,
時而決意做任何殘酷之事,臉龐
陰森猙獰,時而看似充滿了憐愛。
當靈魂熾熱的仇恨已然蒸干淚水,
470 卻仍有淚水從不知何處湧出,就像船,
被風卷向一邊,被潮水沖向另一邊,
感受着雙重力量,猶疑中同時服從,
阿爾泰婭也如此掙扎在矛盾的情感中,
剛剛放下憤怒,又重新將它喚醒。
475 然而,姐姐的力量開始壓倒母親,
為了用鮮血安撫血親的亡靈,她以[7]
絕情表達親情。在毀滅的火燒旺之際,
她說,“就讓這柴堆燒盡我的骨肉!”
殘忍的手中握着那根致命的木頭,
480 女人凄慘地站在葬禮的祭壇前面,[8]
“歐墨尼得絲,你們三位復仇神,”她喊,[9]
“請將你們的臉轉向這瘋狂的儀式。
我既在復仇,也在犯罪,死必須以死
救贖,惡必須添上惡,屍骨添上屍骨。
485 讓連綿的災禍滅掉這個瀆神的家族!
難道讓俄紐斯幸福享受兒子的榮名,
忒斯提俄斯卻失去孩子?毋寧讓你們[10]
都哀悼!惟願你們,弟弟新變的魂靈,
能感念我的誠心,接受這份以沉重
490 代價、以我子宮血祭換來的供品。[11]
可憐,我往哪邊走?弟弟們,原諒母親!
我的手一再動搖。我承認有充分的理由
讓他死,可是我怎能自己痛下殺手?
但他就這樣不受懲罰地活着,得意地
495 吹噓自己的成功,還繼承卡呂冬的王座,
你們卻淪為一撮骨灰和冰冷的幽靈?
我絕對不能容忍。讓這個惡人連同
父親的希望、王權和祖國一起消逝![12]
可是母親的感情、天然的慈愛在哪裡?
500 我漫漫十月忍受的疼痛又在哪裡?

[1] “忒修斯”對應的原文是Aegides(埃勾斯之子)。
[2] “埃宋之子”指伊阿宋。
[3] “阿卡迪亞少女” 對應的原文是Nonacria(諾納克里斯人),諾納克里斯(Nonacris)是阿卡迪亞的城市。
[4] “馬爾斯之子”(Mavortius)指墨勒阿革洛斯,根據許基努斯的神話版本,他並非俄紐斯的兒子,而是母親阿爾泰婭和戰神馬爾斯的兒子。
[5] “弒親的劍”(nefando ferro):因為普勒克西玻斯是墨勒阿革洛斯的舅舅。
[6] 忒斯提俄斯的女兒就是阿爾泰婭。
[7] Hollis(1970)認為,這一行的“鮮血”(sanguis)和“血親”(consanguineas)是無意義的文字遊戲,Gilchrist(1989)於是提出,sanguis在此處的意思是“後代、孩子”,並援引了維吉爾《埃涅阿斯紀》(Aeneid 6.835)和賀拉斯《頌詩集》(Carmina 3.27.65)的例子。但我覺得沒有必要,“鮮血”的意思在這裡很合適。按照古羅馬人的生死觀,亡靈必須得到安撫,否則活着的人將遭災。既然阿爾泰婭的弟弟被墨勒阿革洛斯殺死,用他的血來安撫就是最好的選擇。
[8] “葬禮的祭壇”(sepulcrales aras)指火葬的柴堆,堆在形如祭壇的方台上。奧維德在《哀歌集》(Tristia 3.13.21)中稱之為funeris ara。
[9] 歐墨尼得絲(Eumenides)是復仇女神的別名,在古希臘語中的意思是“仁慈女神”,這是復仇女神的委婉語,因為古希臘人覺得直接提她們的名字不吉利。
[10] 前文的注釋已經說明,俄紐斯是墨勒阿革洛斯(真實或名義上的)父親,忒斯提俄斯是他的外祖父,也是他兩位舅舅的父親。
[11] 供品(inferiae)是古羅馬人獻給死者亡靈的祭品。
[12] “父親的希望”:因為墨勒阿革洛斯是卡呂冬王位繼承人。