concidit Ancaeus, glomerataque sanguine multo
viscera lapsa fluunt, madefactaque terra cruore est.[1]
Ibat in adversum proles Ixionis hostem
Pirithous, valida quatiens venabula dextra;
405 cui ‘Procul’ Aegides ‘o me mihi carior’ inquit
‘pars animae consiste meae! Licet eminus esse
fortibus: Ancaeo nocuit temeraria virtus.’
Dixit et aerata torsit grave cuspide cornum;
quo bene librato votique potente futuro
410 obstitit aesculea frondosus ab arbore ramus;[2]
misit et Aesonides iaculum, quod casus ab illo
vertit in inmeriti fatum latrantis et inter[3]
ilia coniectum tellure per ilia fixum est.
At manus Oenidae variat, missisque duabus
415 hasta prior terra, medio stetit altera tergo.
Nec mora, dum saevit, dum corpora versat in orbem
stridentemque novo spumam cum sanguine fundit,
vulneris auctor adest hostemque inritat ad iram
splendidaque adversos venabula condit in armos.
420 gaudia testantur socii clamore secundo
victricemque petunt dextrae coniungere dextram
inmanemque ferum multa tellure iacentem
mirantes spectant neque adhuc contingere tutum
esse putant, sed tela tamen sua quisque cruentat.
425 Ipse pede inposito caput exitiabile pressit
atque ita ‘Sume mei spolium, Nonacria, iuris’
dixit ‘et in partem veniat mea gloria tecum.’
Protinus exuvias rigidis horrentia saetis
terga dat et magnis insignia dentibus ora.
430 Illi laetitiae est cum munere muneris auctor,
invidere alii, totoque erat agmine murmur.
E quibus ingenti tendentes bracchia voce
‘Pone age nec titulos intercipe, femina, nostros’
Thestiadae clamant ‘nec te fiducia formae
435 decipiat, ne sit longe tibi captus amore
auctor,’ et huic adimunt munus, ius muneris illi.
Non tulit et tumida frendens Mavortius ira
‘Discite, raptores alieni’ dixit ‘honoris,
facta minis quantum distent’ hausitque nefando
440 pectora Plexippi nil tale timentia ferro;
Toxea, quid faciat, dubium pariterque volentem
ulcisci fratrem fraternaque fata timentem
haud patitur dubitare diu calidumque priori
caede recalfecit consorti sanguine telum.
445 Dona deum templis nato victore ferebat,
cum videt extinctos fratres Althaea referri;
quae plangore dato maestis clamoribus urbem
inplet et auratis mutavit vestibus atras;
at simul est auctor necis editus, excidit omnis
450 luctus et a lacrimis in poenae versus amorem est.
Stipes erat, quem, cum partus enixa iaceret
Thestias, in flammam triplices posuere sorores
staminaque inpresso fatalia pollice nentes
‘Tempora’ dixerunt ‘eadem lignoque tibique,
455 O modo nate, damus.’ Quo postquam carmine dicto
excessere deae, flagrantem mater ab igne
eripuit ramum sparsitque liquentibus undis.
Ille diu fuerat penetralibus abditus imis
servatusque tuos, iuvenis, servaverat annos;
460 protulit hunc genetrix taedasque et fragmina poni
imperat et positis inimicos admovet ignes.
Tum conata quater flammis inponere ramum
coepta quater tenuit: pugnat materque sororque,
et diversa trahunt unum duo nomina pectus.
465 Saepe metu sceleris pallebant ora futuri,
saepe suum fervens oculis dabat ira ruborem,
et modo nescio quid similis crudele minanti
vultus erat, modo quem misereri credere posses;
cumque ferus lacrimas animi siccaverat ardor,
470 inveniebantur lacrimae tamen, utque carina,
quam ventus ventoque rapit contrarius aestus,
vim geminam sentit paretque incerta duobus,
Thestias haud aliter dubiis adfectibus errat
inque vices ponit positamque resuscitat iram.
475 Incipit esse tamen melior germana parente
et, consanguineas ut sanguine leniat umbras,
inpietate pia est; nam postquam pestifer ignis
convaluit, ‘Rogus iste cremet mea viscera’ dixit,
utque manu dira lignum fatale tenebat,
480 ante sepulcrales infelix adstitit aras,
‘poenarum’ que ‘deae triplices, furialibus’ inquit
‘Eumenides, sacris vultus advertite vestros.
Ulciscor facioque nefas. Mors morte pianda est,
in scelus addendum scelus est, in funera funus.
485 Per coacervatos pereat domus inpia luctus!
An felix Oeneus nato victore fruetur,
Thestius orbus erit? Melius lugebitis ambo.
Vos modo, fraterni manes animaeque recentes,
officium sentite meum magnoque paratas
490 accipite inferias, uteri mala pignora nostri.
Ei mihi! quo rapior? Fratres ignoscite matri!
Deficiunt ad coepta manus. Meruisse fatemur
illum, cur pereat: mortis mihi displicet auctor.
Ergo inpune feret vivusque et victor et ipso
495 successu tumidus regnum Calydonis habebit,
vos cinis exiguus gelidaeque iacebitis umbrae?
Haud equidem patiar. Pereat sceleratus et ille
spemque patris regnumque trahat patriaeque ruinam.
Mens ubi materna est? ubi sunt pia iura parentum
500 et quos sustinui bis mensum quinque labores?
[1] madefactaque terra cruore est=madefacta est terra cruore=madefacta terra cruore est=madefactaque sanguine terra est
[2] aesculea=abscisa
[3] latrantis=geladantem
安凯俄斯倒下了,大量的鲜血外喷,
团状的肠子滚落,血泊浸透了土地。
伊克西翁之子庇里托俄斯正径直
朝强敌冲去,健壮的右手挥舞长矛,
405 忒修斯大喊,“别靠近,胜过我自己的珍宝,[1]
我灵魂的另一半,停下!勇者未必要贴身
近战,安凯俄斯就是冒进的牺牲品。”
说完,他掷出山茱萸木柄的铜头长枪,
他瞄得很准,本可以达成自己的愿望,
410 却受阻于一棵山毛榉的浓密树枝。
埃宋之子也投出标枪,却不巧偏离[2]
目标,扎死一只无辜的猎犬,射穿
其侧腰,将它的身子牢牢钉在地面。
墨勒阿革洛斯的运气则不同,扔出两支
415 长矛,一支插地,一支正中背脊。
趁它发狂,趁它转着圈,嘶嘶地喷出
唾沫和不断外涌的鲜血,无丝毫耽误,
伤口的制造者冲向前,挑起它的愤怒,
将闪亮的长枪埋入野猪肩膀的深处。
420 同伴们发出鼓励的呐喊,表达喜悦,
争相用他们的右手握住这位胜利者,
惊奇地看着巨大的怪物倒在原地,
占据宽阔的空间,仍不敢确定可以
安然摸它,但都让各自的武器蘸了血。
425 墨勒阿革洛斯却踩着它致命的头,说:
“阿卡迪亚少女,拿走属于我的奖赏,[3]
你和我共同分享我的这一份荣光。”
他立刻将布满鬃毛的皮和长着巨大
獠牙的野猪脑袋作为战利品送给她。
430 礼物和礼物的赠予者都让她真心喜欢,
其他人却都嫉妒她,大家全有怨言。
忒斯提俄斯的两位儿子伸出手臂,
高声嚷道,“女人,放下手里的东西,
别霸占属于我们的荣誉,也别被你的美
435 迷了眼,以为送你礼物的恋慕者真会
帮你!”他们夺走了礼物和礼物的处置权。
马尔斯的儿子不能容忍,怒气冲天,[4]
“抢劫别人荣誉的家伙,”他吼道,“你们
要明白行动和威胁太不一样!”根本
440 无防备的普勒克西玻斯被弑亲的剑刺透[5]
心口,托克西俄斯既想为弟弟报仇,
又害怕遭到弟弟的命运,犹豫不决,
对方却没让他迟疑太久,武器仍带着
前一位死者的温度,又被新的血煨热。
445 阿尔泰娅在神庙献礼,为儿子庆贺, 墨勒阿革洛斯之死
突然看见人们抬回两兄弟的尸体,
她拍打胸膛,悲哀的哭声响彻城市,
脱掉镶金的华袍,换上黑色的丧服。
可是听闻了谁是凶手,所有的痛苦
450 都暂时搁置,从眼泪变成复仇的渴念。
有一根木条,在忒斯提俄斯的女儿分娩[6]
之日,被三位命运女神放入火焰,
她们用拇指捏着正编织的人生纱线,
宣布:“新生的孩子,我们给你和这根
455 木头相等的寿命。”念完咒语,她们
就匆匆离开,母亲赶紧从火中抓起
仍在燃烧的木条,用流水将它浇熄。
很久以来,它都藏在最深的密室里,
它如此保存,年轻人,你的性命才维系。
460 母亲取出它,吩咐仆人用木柴生火,
准备停当,便要用敌意的火焰焚灭。
然后,她四次试图将木条放入火中,
又四次中止:母亲和姐姐在搏斗,两种
身份朝不同的方向撕扯她的一颗心。
465 一会儿脸色惨白,害怕将发生的罪行,
一会儿怒气翻腾,双眼闪烁着红光,
时而决意做任何残酷之事,脸庞
阴森狰狞,时而看似充满了怜爱。
当灵魂炽热的仇恨已然蒸干泪水,
470 却仍有泪水从不知何处涌出,就像船,
被风卷向一边,被潮水冲向另一边,
感受着双重力量,犹疑中同时服从,
阿尔泰娅也如此挣扎在矛盾的情感中,
刚刚放下愤怒,又重新将它唤醒。
475 然而,姐姐的力量开始压倒母亲,
为了用鲜血安抚血亲的亡灵,她以[7]
绝情表达亲情。在毁灭的火烧旺之际,
她说,“就让这柴堆烧尽我的骨肉!”
残忍的手中握着那根致命的木头,
480 女人凄惨地站在葬礼的祭坛前面,[8]
“欧墨尼得丝,你们三位复仇神,”她喊,[9]
“请将你们的脸转向这疯狂的仪式。
我既在复仇,也在犯罪,死必须以死
救赎,恶必须添上恶,尸骨添上尸骨。
485 让连绵的灾祸灭掉这个渎神的家族!
难道让俄纽斯幸福享受儿子的荣名,
忒斯提俄斯却失去孩子?毋宁让你们[10]
都哀悼!惟愿你们,弟弟新变的魂灵,
能感念我的诚心,接受这份以沉重
490 代价、以我子宫血祭换来的供品。[11]
可怜,我往哪边走?弟弟们,原谅母亲!
我的手一再动摇。我承认有充分的理由
让他死,可是我怎能自己痛下杀手?
但他就这样不受惩罚地活着,得意地
495 吹嘘自己的成功,还继承卡吕冬的王座,
你们却沦为一撮骨灰和冰冷的幽灵?
我绝对不能容忍。让这个恶人连同
父亲的希望、王权和祖国一起消逝![12]
可是母亲的感情、天然的慈爱在哪里?
500 我漫漫十月忍受的疼痛又在哪里?
[1] “忒修斯”对应的原文是Aegides(埃勾斯之子)。
[2] “埃宋之子”指伊阿宋。
[3] “阿卡迪亚少女” 对应的原文是Nonacria(诺纳克里斯人),诺纳克里斯(Nonacris)是阿卡迪亚的城市。
[4] “马尔斯之子”(Mavortius)指墨勒阿革洛斯,根据许基努斯的神话版本,他并非俄纽斯的儿子,而是母亲阿尔泰娅和战神马尔斯的儿子。
[5] “弑亲的剑”(nefando ferro):因为普勒克西玻斯是墨勒阿革洛斯的舅舅。
[6] 忒斯提俄斯的女儿就是阿尔泰娅。
[7] Hollis(1970)认为,这一行的“鲜血”(sanguis)和“血亲”(consanguineas)是无意义的文字游戏,Gilchrist(1989)于是提出,sanguis在此处的意思是“后代、孩子”,并援引了维吉尔《埃涅阿斯纪》(Aeneid 6.835)和贺拉斯《颂诗集》(Carmina 3.27.65)的例子。但我觉得没有必要,“鲜血”的意思在这里很合适。按照古罗马人的生死观,亡灵必须得到安抚,否则活着的人将遭灾。既然阿尔泰娅的弟弟被墨勒阿革洛斯杀死,用他的血来安抚就是最好的选择。
[8] “葬礼的祭坛”(sepulcrales aras)指火葬的柴堆,堆在形如祭坛的方台上。奥维德在《哀歌集》(Tristia 3.13.21)中称之为funeris ara。
[9] 欧墨尼得丝(Eumenides)是复仇女神的别名,在古希腊语中的意思是“仁慈女神”,这是复仇女神的委婉语,因为古希腊人觉得直接提她们的名字不吉利。
[10] 前文的注释已经说明,俄纽斯是墨勒阿革洛斯(真实或名义上的)父亲,忒斯提俄斯是他的外祖父,也是他两位舅舅的父亲。
[11] 供品(inferiae)是古罗马人献给死者亡灵的祭品。
[12] “父亲的希望”:因为墨勒阿革洛斯是卡吕冬王位继承人。