Tyndaridae gemini, spectandus caestibus alter,
alter equo, primaeque ratis molitor Iason
et cum Pirithoo, felix concordia, Theseus
et duo Thestiadae prolesque Aphareia, Lynceus
305 et velox Idas, et iam non femina Caeneus
Leucippusque ferox iaculoque insignis Acastus
Hippothousque Dryasque et cretus Amyntore Phoenix
Actoridaeque pares et missus ab Elide Phyleus.
Nec Telamon aberat magnique creator Achillis
310 cumque Pheretiade et Hyanteo Iolao
inpiger Eurytion et cursu invictus Echion
Naryciusque Lelex Panopeusque Hyleusque feroxque
Hippasus et primis etiamnum Nestor in annis,[1]
et quos Hippocoon antiquis misit Amyclis,
315 Penelopaeque socer cum Parrhasio Ancaeo,[2]
Ampycidesque sagax et adhuc a coniuge tutus
Oeclides nemorisque decus Tegeaea Lycaei.
Rasilis huic summam mordebat fibula vestem,
crinis erat simplex, nodum collectus in unum;
320 ex umero pendens resonabat eburnea laevo
telorum custos, arcum quoque laeva tenebat.
Talis erat cultu, facies, quam dicere vere
virgineam in puero, puerilem in virgine possis.
Hanc pariter vidit, pariter Calydonius heros
325 optavit renuente deo flammasque latentes
hausit et ‘O felix, siquem dignabitur’ inquit
‘ista virum!’ nec plura sinit tempusque pudorque
dicere: maius opus magni certaminis urget.
Silva frequens trabibus, quam nulla ceciderat aetas,[3]
330 incipit a plano devexaque prospicit arva;
quo postquam venere viri, pars retia tendunt,
vincula pars adimunt canibus, pars pressa sequuntur
signa pedum cupiuntque suum reperire periclum.
Concava vallis erat, quo se demittere rivi
335 adsuerant pluvialis aquae: tenet ima lacunae
lenta salix ulvaeque leves iuncique palustres
viminaque et longa parvae sub harundine cannae.
Hinc aper excitus medios violentus in hostes
fertur ut excussis elisi nubibus ignes.
340 Sternitur incursu nemus et propulsa fragorem
silva dat: exclamant iuvenes praetentaque forti
tela tenent dextra lato vibrantia ferro.
Ille ruit spargitque canes, ut quisque furenti
obstat, et obliquo latrantes dissipat ictu.[4]
345 Cuspis Echionio primum contorta lacerto[5]
vana fuit truncoque dedit leve vulnus acerno;
proxima, si nimiis mittentis viribus usa
non foret, in tergo visa est haesura petito:
longius it; auctor teli Pagasaeus Iason.[6]
350 ‘Phoebe’ ait Ampycides, ‘si te coluique coloque,
da mihi, quod petitur, certo contingere telo!’
Qua potuit, precibus deus adnuit: ictus ab illo est,
sed sine vulnere, aper; ferrum Diana volanti
abstulerat iaculo: lignum sine acumine venit.
355 Ira feri mota est, nec fulmine lenius arsit:
emicat ex oculis, spirat quoque pectore flamma,
utque volat moles adducto concita nervo,
cum petit aut muros aut plenas milite turres,
in iuvenes certo sic impete vulnificus sus[7]
360 fertur et Eupalamon Pelagonaque dextra tuentes[8]
cornua prosternit: socii rapuere iacentes;
at non letiferos effugit Enaesimus ictus
Hippocoonte satus: trepidantem et terga parantem
vertere succiso liquerunt poplite nervi.
365 Forsitan et Pylius citra Troiana perisset
tempora, sed sumpto posita conamine ab hasta
arboris insiluit, quae stabat proxima, ramis
despexitque loco tutus, quem fugerat, hostem.
Dentibus ille ferox in querno stipite tritis
370 inminet exitio fidensque recentibus armis
Eurytidae magni rostro femur hausit adunco.[9]
At gemini, nondum caelestia sidera, fratres,
ambo conspicui, nive candidioribus ambo[10]
vectabantur equis, ambo vibrata per auras
375 hastarum tremulo quatiebant spicula motu;
vulnera fecissent, nisi saetiger inter opacas
nec iaculis isset nec equo loca pervia silvas.
Persequitur Telamon studioque incautus eundi
pronus ab arborea cecidit radice retentus;
380 dum levat hunc Peleus, celerem Tegeaea sagittam
inposuit nervo sinuatoque expulit arcu:
fixa sub aure feri summum destrinxit harundo
corpus et exiguo rubefecit sanguine saetas.
Nec tamen illa sui successu laetior ictus
385 quam Meleagros erat: primus vidisse putatur
et primus sociis visum ostendisse cruorem[11]
et ‘Meritum’ dixisse ‘feres virtutis honorem.’
Erubuere viri seque exhortantur et addunt
cum clamore animos iaciuntque sine ordine tela:
390 turba nocet iactis et, quos petit, inpedit ictus.
Ecce furens contra sua fata bipennifer Arcas
‘Discite, femineis quid tela virilia praestent,
O iuvenes, operique meo concedite!’ dixit;
‘Ipsa suis licet hunc Latonia protegat armis,
395 invita tamen hunc perimet mea dextra Diana.’[12]
Talia magniloquo tumidus memoraverat ore[13]
ancipitemque manu tollens utraque securim
institerat digitis primos suspensus in artus:
occupat audentem, quaque est via proxima leto,
400 summa ferus geminos direxit ad inguina dentes;
[1] annis=armis
[2] Penelopaeque=Penelopesque
[3] ceciderat=exciderat
[4] ictu=ore
[5] contorta=contracta
[6] auctor=actor
[7] certo=vasto
[8] Eupalamon=Hippalmon
[9] Eurytidae=othriadae=orthiadae=orithiae=oriciae
[10] ambo=alba
[11] ostendisse=monstrasse
[12] perimet=vel rapiet
[13] tumidus=iuvenis
麗達的孿生子,他們的名聲分別來自[1]
拳擊和馬術;伊阿宋,首艘海船的建造者;
忒修斯和庇里托俄斯,友情默契和諧;[2]
忒斯提俄斯的兩位兒子;捷足的伊達斯[3]
305 和林叩斯;已經不再是女子之身的凱紐斯;[4]
勇猛的琉基玻斯;擅長標槍的阿卡斯托斯;[5]
希波托俄斯、德律阿斯、菲尼克斯;[6]
阿克托耳的一對兒子;還有費琉斯。[7]
特拉蒙和偉大阿喀琉斯的父親未缺席,[8]
310 菲瑞斯之子和博奧蒂亞的伊俄勞斯、[9]
活躍的歐律提昂、善跑的厄喀昂也如此,[10]
還有勒列克斯、帕諾佩俄斯、許琉斯、[11]
希帕索斯、涅斯托耳(還是青春的年紀)、[12]
希波科昂從阿穆克萊派出的眾勇士、[13]
315 拉厄耳忒斯、帕拉西亞的安凱俄斯、[14]
睿智的莫普索斯、安菲阿剌俄斯(尚未遭[15]
妻子謀害)、阿塔蘭忒(帖該亞的榮耀)。[16]
她的長袍領口用一顆光潔的銅扣
固定,長發盤成單髻,簡潔而雅秀,
320 象牙箭囊掛在左肩上,伴着她走動
發出碰撞之聲,她左手握着一張弓。
無論從服飾還是面容看,你都可以說,
她完美平衡了男孩的英武和少女的婉約。
一眼見到她,卡呂冬的英雄便為之傾倒[17]
325 (可是神反對),他感覺體內潛藏的焰苗
向上涌,嘆道,“若有男人能被她看中,
就真是幸福!”場合與矜持的品性都不容
他多說,迫在眉睫的是這場艱巨的較量。
一片從未砍伐的茂盛森林從平原上
330 升起,俯瞰周圍緩緩傾斜的土地。
眾英雄來到這裡,有的忙着布置
獵網,有的解開拴狗繩,有的循着
腳印往前走,急於遭遇和挑戰威脅。
有一條空蕩的山谷,雨水常匯成小河,
335 從這裡流出,谷口底部覆蓋著柔韌的
柳樹、輕巧的莎草、喜愛沼澤的燈芯草、
雜亂的杞柳、長莖蘆葦和低矮的葦苗。
野豬從這裡驚起,向敵人中間猛然
撲去,就像雲層撞擊震落的閃電。
340 它所過之處,灌木被踏平,大樹倒落,
發出巨響,青年們大聲吶喊,手握
長矛,擋在前面,搖晃寬闊的鐵頭。
它瘋狂沖向犬群,吠叫着擋路的獵狗
都被它驅散,從側面擊傷,狠狠甩開。
345 厄喀昂的臂膀扔出第一支長矛,卻並未
擊中,只淺淺插入一棵楓樹的身軀;
第二支,若不是投擲之時用力過度,
似乎本可以扎到武器瞄準的背脊,
卻飛太遠,它是帕加塞的伊阿宋所擲。
350 “福玻斯,”莫普索斯說,“念我一直敬拜你,[18]
成全我,讓我的武器精準到達目的地!”
神盡其所能應許了禱告,野豬被擊中,
卻沒有受傷,狄安娜事先從飛翔的投槍
取下了鐵頭,飛至目標時已只剩矛桿。
355 野豬勃然大怒,猛烈燃燒如閃電,
火焰從它的雙眼中躍出,也從胸膛里
呼出,正如繃緊的繩索發射的飛石,
無論攻擊城牆還是裝滿士兵的高塔,
兇猛的野豬也以堅決的衝鋒襲殺
360 眾青年,撞倒防守右翼的歐帕拉摩斯
和珀拉工兩人,同伴趕緊將他們轉移。[19]
可是希波科昂的兒子厄耐希摩斯
未能逃脫致命傷,驚惶中欲轉身之時,
他被咬傷膝蓋,肌腱在身下癱軟。
365 涅斯托耳也險些在特洛伊戰爭之前
就喪命,若非他藉助插地長矛的支撐,
奮力跳上了長在身旁的一棵樹,最終
脫險,從安全的位置俯瞰甩掉的強敵。
它借橡樹軀幹磨礪獠牙後,站在那裡,
370 決意毀滅他們。它信任已復原的裝備,
用彎曲的利齒戳傷了希帕索斯的大腿。[20]
可是,還未變成雙子座的孿生兄弟[21]
都騎在比雪還皎潔的白馬上,所以
分外醒目,兩人在空中各自持穩
375 標槍,然後揮動手臂,送它們飛行。
他們本可以刺傷多鬃的怪獸,若不是
它藏進標槍和馬匹都無法進入的密林里。
特拉蒙緊隨它,立功心切,不夠謹慎,
向前猛然摔出去,因為腳絆到樹根。
380 佩琉斯正扶他起來,阿塔蘭忒將一支
快箭搭在弦上,一彎弓,它已經飛馳。
箭嵌在野豬的耳朵下,刮掉皮膚表層,
滲出的少許鮮血將它的硬毛染紅。
她成功命中目標,卻不如墨勒阿革洛斯
385 興奮,後者或許最先注意到此事,
最先把怪獸身上的血跡指給同伴看,
並且對她說,“你理應為勇敢收穫稱讚。”
男人們頓覺羞慚,互相勉勵,用喊叫
鼓舞士氣,爭先恐後地扔出長矛。
390 太多的武器反而無效果,彼此阻擋。
手持雙刃斧的安凱俄斯瘋狂地沖向[22]
自己的毀滅,“年輕人看好,男人的武器
終歸比女人強,”他說,“讓我來完成奇蹟!
雖然狄安娜正以自己的弓箭保護它,
395 我還是會用右手殺死它,無視狄安娜。”
他自信滿滿地說著這番吹噓的狂言,
雙手奮力舉起那柄雙刃斧,腳尖
踮在地上,傲然站立。野豬猛然
攫住魯莽者,選擇最近的死亡路線,
400 一對獠牙直取他小腹靠上的部分。
[1] “麗達的孿生子”指珀魯克斯和卡斯托爾,珀魯克斯擅長格鬥,卡斯托爾精於馬術。原文的caestibus(主格caestus)是古代拳擊手用的堅固手套。
[2] 庇里托俄斯(Pirithous)是伊克西翁和拉里薩(Larissa)的兒子,忒修斯的摯友。兩人之間的友誼是古代西方表現友誼的經典例子。
[3] 忒斯提俄斯(Thestius)是埃托利亞的國王,阿爾泰婭(Althaea)的父親,墨勒阿革洛斯的外祖父,他的兩位兒子(也是墨勒阿革洛斯的舅舅)是托克西俄斯(Toxeus)和普勒克西玻斯(Plexippus),所以原文稱他們為Thestiadae(忒斯提俄斯的後裔)。伊達斯(Idas)和林叩斯(Lynceus)都是阿帕柔斯(Aphareus)的兒子,所以原文稱他們為prolesque Aphareia(阿帕柔斯之子)。
[4] 凱紐斯(Caeneus)原名凱尼絲(Caenis),是帖撒利亞的貌美女子,後來被涅普頓變成男子,改名凱紐斯。他的故事見本書第十二卷189-207行。
[5] 琉基玻斯(Leucippus)是阿帕柔斯的兄弟,他的兩位女兒遭到卡斯托爾和珀魯克斯劫奪,成為畫家魯本斯一幅名畫的題材。阿卡斯托斯(Acastus)是伊俄爾科斯國王珀利阿斯的兒子。
[6] 希波托俄斯(Hippothous)是三形怪物革律翁(Geryon)或者惡棍科爾庫昂(Cercyon)的兒子。德律阿斯(Dryas)是戰神馬爾斯(一說伊阿佩托斯)的兒子。根據偽阿波羅多洛斯的《神話彙編》(Bibliotheca 3.13.8)的說法,多羅佩斯人菲尼克斯(Phoenix)在母親慫恿下誘姦了父親阿閔托耳(Amyntor)的小妾,被父親詛咒,失去了視力。後來逃到佩琉斯的宮廷,受委託教育阿喀琉斯(Achilles)。
[7] 阿克托耳(Actor)的一對兒子是歐律托斯(Eurytus)和克忒阿托斯(Cteatus),他們後來都被海格力斯殺死。費琉斯(Phyleus)是厄里斯國王奧革阿斯(Augeas)的兒子,海格力斯曾經清掃這位國王的馬廄。
[8] “偉大阿喀琉斯的父親”指佩琉斯(Peleus)。特拉蒙(Telamon)和他都是埃阿科斯的兒子。
[9] 菲瑞斯(Pheres)之子是阿德墨托斯(Admetus),斐萊(Pherae)國王。博奧蒂亞人伊俄勞斯(Iolaus)後來曾協助海格力斯殺死許德拉。
[10] 歐律提昂(Eurytion)是伊洛斯(Irus)之子,曾參加阿爾戈號遠征。厄喀昂(不是忒拜那位龍牙長出的勇士)是墨丘利和寧芙安提阿內拉(Antianeira)的兒子,以善於奔跑著名。
[11] 勒列克斯是墨伽拉建立者。帕諾佩俄斯(Panopeus)是福科斯(Phocus)兒子,建立了帕諾派亞城(Panopaea)。許琉斯(Hyleus)因為企圖非禮參與卡呂冬狩獵的美女阿塔蘭忒(Atalante或Atalanta)而被殺。
[12] 希帕索斯(Hippasus)是歐律托斯的兒子。涅斯托耳(Nestor)以長壽聞名,這時還年輕。
[13] 希波科昂(Hippocoon)來自阿穆克萊(Amyclae,拉科尼亞城市)。
[14] 拉厄耳忒斯(Laertes)是伊塔卡國王尤利西斯(Ulysses)的父親,所以在原文中被稱為Penelopae socer(珀涅羅珀的公公)。安凱俄斯(Ancaeus)是阿卡迪亞國王呂庫古(Lycurgus)的兒子,帕拉西亞(Parrhasia)是阿卡迪亞的一個城鎮。
[15] 莫普索斯(Mopsus,不是那位雅典國王)是一位先知,所以被稱為“睿智的”,他是安庇科斯(Ampycus)之子,所以在原文中被稱為Ampycides。安菲阿剌俄斯(Amphiaraus)是亞該亞國王俄克琉斯(Oeclides或Oecles)的兒子,所以在原文中被稱為Oeclides。他是七將攻忒拜中的一位將領,其實他早已預見到自己的死亡,所以躲了起來,但他的妻子厄里費勒(Eriphyle)以貪財不忠聞名,被一條項鏈收買,明知丈夫攻打忒拜必死無疑,仍脅迫他參戰。最後他的戰車被開裂的大地吞沒。
[16] “阿塔蘭忒”對應的原文是decus Tegeaea Lycaei,意思是“帖該亞少女、呂凱俄斯的榮耀”,帖該亞是阿卡迪亞的一個城市,呂凱俄斯(Lycaeus)是阿卡迪亞的一座山。這裡為了方便讀者的理解,譯文做了簡化。阿塔蘭忒是呂庫古之子雅西俄斯(Iasius或Iasus)的女兒。有人認為,《變形記》第十卷的阿塔蘭忒是另外一個人,父親是博奧蒂亞國王斯科俄紐斯(Schoeneus)。
[17] “卡呂冬的英雄”指墨勒阿革洛斯。
[18] “莫普索斯”對應的原文是Ampycides(安庇科斯之子)。
[19] 關於歐帕拉摩斯(Hippalmos)和珀拉工(Pelagon)兩人,別處無記載,後者可能來自馬其頓北部的珀拉哥尼亞(Pelagonia)。
[20] “希帕索斯”對應的原文是Eurytidae(歐律托斯之子)。
[21] 指卡斯托爾和珀魯克斯,他們後來變成雙子座(Gemini),詳見奧維德《歲時記》(Fasti 5.699-720)。
[22] “安凱俄斯” 對應的原文是Arcas(阿卡迪亞人)。