Tyndaridae gemini, spectandus caestibus alter,
alter equo, primaeque ratis molitor Iason
et cum Pirithoo, felix concordia, Theseus
et duo Thestiadae prolesque Aphareia, Lynceus
305 et velox Idas, et iam non femina Caeneus
Leucippusque ferox iaculoque insignis Acastus
Hippothousque Dryasque et cretus Amyntore Phoenix
Actoridaeque pares et missus ab Elide Phyleus.
Nec Telamon aberat magnique creator Achillis
310 cumque Pheretiade et Hyanteo Iolao
inpiger Eurytion et cursu invictus Echion
Naryciusque Lelex Panopeusque Hyleusque feroxque
Hippasus et primis etiamnum Nestor in annis,[1]
et quos Hippocoon antiquis misit Amyclis,
315 Penelopaeque socer cum Parrhasio Ancaeo,[2]
Ampycidesque sagax et adhuc a coniuge tutus
Oeclides nemorisque decus Tegeaea Lycaei.
Rasilis huic summam mordebat fibula vestem,
crinis erat simplex, nodum collectus in unum;
320 ex umero pendens resonabat eburnea laevo
telorum custos, arcum quoque laeva tenebat.
Talis erat cultu, facies, quam dicere vere
virgineam in puero, puerilem in virgine possis.
Hanc pariter vidit, pariter Calydonius heros
325 optavit renuente deo flammasque latentes
hausit et ‘O felix, siquem dignabitur’ inquit
‘ista virum!’ nec plura sinit tempusque pudorque
dicere: maius opus magni certaminis urget.
Silva frequens trabibus, quam nulla ceciderat aetas,[3]
330 incipit a plano devexaque prospicit arva;
quo postquam venere viri, pars retia tendunt,
vincula pars adimunt canibus, pars pressa sequuntur
signa pedum cupiuntque suum reperire periclum.
Concava vallis erat, quo se demittere rivi
335 adsuerant pluvialis aquae: tenet ima lacunae
lenta salix ulvaeque leves iuncique palustres
viminaque et longa parvae sub harundine cannae.
Hinc aper excitus medios violentus in hostes
fertur ut excussis elisi nubibus ignes.
340 Sternitur incursu nemus et propulsa fragorem
silva dat: exclamant iuvenes praetentaque forti
tela tenent dextra lato vibrantia ferro.
Ille ruit spargitque canes, ut quisque furenti
obstat, et obliquo latrantes dissipat ictu.[4]
345 Cuspis Echionio primum contorta lacerto[5]
vana fuit truncoque dedit leve vulnus acerno;
proxima, si nimiis mittentis viribus usa
non foret, in tergo visa est haesura petito:
longius it; auctor teli Pagasaeus Iason.[6]
350 ‘Phoebe’ ait Ampycides, ‘si te coluique coloque,
da mihi, quod petitur, certo contingere telo!’
Qua potuit, precibus deus adnuit: ictus ab illo est,
sed sine vulnere, aper; ferrum Diana volanti
abstulerat iaculo: lignum sine acumine venit.
355 Ira feri mota est, nec fulmine lenius arsit:
emicat ex oculis, spirat quoque pectore flamma,
utque volat moles adducto concita nervo,
cum petit aut muros aut plenas milite turres,
in iuvenes certo sic impete vulnificus sus[7]
360 fertur et Eupalamon Pelagonaque dextra tuentes[8]
cornua prosternit: socii rapuere iacentes;
at non letiferos effugit Enaesimus ictus
Hippocoonte satus: trepidantem et terga parantem
vertere succiso liquerunt poplite nervi.
365 Forsitan et Pylius citra Troiana perisset
tempora, sed sumpto posita conamine ab hasta
arboris insiluit, quae stabat proxima, ramis
despexitque loco tutus, quem fugerat, hostem.
Dentibus ille ferox in querno stipite tritis
370 inminet exitio fidensque recentibus armis
Eurytidae magni rostro femur hausit adunco.[9]
At gemini, nondum caelestia sidera, fratres,
ambo conspicui, nive candidioribus ambo[10]
vectabantur equis, ambo vibrata per auras
375 hastarum tremulo quatiebant spicula motu;
vulnera fecissent, nisi saetiger inter opacas
nec iaculis isset nec equo loca pervia silvas.
Persequitur Telamon studioque incautus eundi
pronus ab arborea cecidit radice retentus;
380 dum levat hunc Peleus, celerem Tegeaea sagittam
inposuit nervo sinuatoque expulit arcu:
fixa sub aure feri summum destrinxit harundo
corpus et exiguo rubefecit sanguine saetas.
Nec tamen illa sui successu laetior ictus
385 quam Meleagros erat: primus vidisse putatur
et primus sociis visum ostendisse cruorem[11]
et ‘Meritum’ dixisse ‘feres virtutis honorem.’
Erubuere viri seque exhortantur et addunt
cum clamore animos iaciuntque sine ordine tela:
390 turba nocet iactis et, quos petit, inpedit ictus.
Ecce furens contra sua fata bipennifer Arcas
‘Discite, femineis quid tela virilia praestent,
O iuvenes, operique meo concedite!’ dixit;
‘Ipsa suis licet hunc Latonia protegat armis,
395 invita tamen hunc perimet mea dextra Diana.’[12]
Talia magniloquo tumidus memoraverat ore[13]
ancipitemque manu tollens utraque securim
institerat digitis primos suspensus in artus:
occupat audentem, quaque est via proxima leto,
400 summa ferus geminos direxit ad inguina dentes;
[1] annis=armis
[2] Penelopaeque=Penelopesque
[3] ceciderat=exciderat
[4] ictu=ore
[5] contorta=contracta
[6] auctor=actor
[7] certo=vasto
[8] Eupalamon=Hippalmon
[9] Eurytidae=othriadae=orthiadae=orithiae=oriciae
[10] ambo=alba
[11] ostendisse=monstrasse
[12] perimet=vel rapiet
[13] tumidus=iuvenis
丽达的孪生子,他们的名声分别来自[1]
拳击和马术;伊阿宋,首艘海船的建造者;
忒修斯和庇里托俄斯,友情默契和谐;[2]
忒斯提俄斯的两位儿子;捷足的伊达斯[3]
305 和林叩斯;已经不再是女子之身的凯纽斯;[4]
勇猛的琉基玻斯;擅长标枪的阿卡斯托斯;[5]
希波托俄斯、德律阿斯、菲尼克斯;[6]
阿克托耳的一对儿子;还有费琉斯。[7]
特拉蒙和伟大阿喀琉斯的父亲未缺席,[8]
310 菲瑞斯之子和博奥蒂亚的伊俄劳斯、[9]
活跃的欧律提昂、善跑的厄喀昂也如此,[10]
还有勒列克斯、帕诺佩俄斯、许琉斯、[11]
希帕索斯、涅斯托耳(还是青春的年纪)、[12]
希波科昂从阿穆克莱派出的众勇士、[13]
315 拉厄耳忒斯、帕拉西亚的安凯俄斯、[14]
睿智的莫普索斯、安菲阿剌俄斯(尚未遭[15]
妻子谋害)、阿塔兰忒(帖该亚的荣耀)。[16]
她的长袍领口用一颗光洁的铜扣
固定,长发盘成单髻,简洁而雅秀,
320 象牙箭囊挂在左肩上,伴着她走动
发出碰撞之声,她左手握着一张弓。
无论从服饰还是面容看,你都可以说,
她完美平衡了男孩的英武和少女的婉约。
一眼见到她,卡吕冬的英雄便为之倾倒[17]
325 (可是神反对),他感觉体内潜藏的焰苗
向上涌,叹道,“若有男人能被她看中,
就真是幸福!”场合与矜持的品性都不容
他多说,迫在眉睫的是这场艰巨的较量。
一片从未砍伐的茂盛森林从平原上
330 升起,俯瞰周围缓缓倾斜的土地。
众英雄来到这里,有的忙着布置
猎网,有的解开拴狗绳,有的循着
脚印往前走,急于遭遇和挑战威胁。
有一条空荡的山谷,雨水常汇成小河,
335 从这里流出,谷口底部覆盖着柔韧的
柳树、轻巧的莎草、喜爱沼泽的灯芯草、
杂乱的杞柳、长茎芦苇和低矮的苇苗。
野猪从这里惊起,向敌人中间猛然
扑去,就像云层撞击震落的闪电。
340 它所过之处,灌木被踏平,大树倒落,
发出巨响,青年们大声呐喊,手握
长矛,挡在前面,摇晃宽阔的铁头。
它疯狂冲向犬群,吠叫着挡路的猎狗
都被它驱散,从侧面击伤,狠狠甩开。
345 厄喀昂的臂膀扔出第一支长矛,却并未
击中,只浅浅插入一棵枫树的身躯;
第二支,若不是投掷之时用力过度,
似乎本可以扎到武器瞄准的背脊,
却飞太远,它是帕加塞的伊阿宋所掷。
350 “福玻斯,”莫普索斯说,“念我一直敬拜你,[18]
成全我,让我的武器精准到达目的地!”
神尽其所能应许了祷告,野猪被击中,
却没有受伤,狄安娜事先从飞翔的投枪
取下了铁头,飞至目标时已只剩矛杆。
355 野猪勃然大怒,猛烈燃烧如闪电,
火焰从它的双眼中跃出,也从胸膛里
呼出,正如绷紧的绳索发射的飞石,
无论攻击城墙还是装满士兵的高塔,
凶猛的野猪也以坚决的冲锋袭杀
360 众青年,撞倒防守右翼的欧帕拉摩斯
和珀拉工两人,同伴赶紧将他们转移。[19]
可是希波科昂的儿子厄耐希摩斯
未能逃脱致命伤,惊惶中欲转身之时,
他被咬伤膝盖,肌腱在身下瘫软。
365 涅斯托耳也险些在特洛伊战争之前
就丧命,若非他借助插地长矛的支撑,
奋力跳上了长在身旁的一棵树,最终
脱险,从安全的位置俯瞰甩掉的强敌。
它借橡树躯干磨砺獠牙后,站在那里,
370 决意毁灭他们。它信任已复原的装备,
用弯曲的利齿戳伤了希帕索斯的大腿。[20]
可是,还未变成双子座的孪生兄弟[21]
都骑在比雪还皎洁的白马上,所以
分外醒目,两人在空中各自持稳
375 标枪,然后挥动手臂,送它们飞行。
他们本可以刺伤多鬃的怪兽,若不是
它藏进标枪和马匹都无法进入的密林里。
特拉蒙紧随它,立功心切,不够谨慎,
向前猛然摔出去,因为脚绊到树根。
380 佩琉斯正扶他起来,阿塔兰忒将一支
快箭搭在弦上,一弯弓,它已经飞驰。
箭嵌在野猪的耳朵下,刮掉皮肤表层,
渗出的少许鲜血将它的硬毛染红。
她成功命中目标,却不如墨勒阿革洛斯
385 兴奋,后者或许最先注意到此事,
最先把怪兽身上的血迹指给同伴看,
并且对她说,“你理应为勇敢收获称赞。”
男人们顿觉羞惭,互相勉励,用喊叫
鼓舞士气,争先恐后地扔出长矛。
390 太多的武器反而无效果,彼此阻挡。
手持双刃斧的安凯俄斯疯狂地冲向[22]
自己的毁灭,“年轻人看好,男人的武器
终归比女人强,”他说,“让我来完成奇迹!
虽然狄安娜正以自己的弓箭保护它,
395 我还是会用右手杀死它,无视狄安娜。”
他自信满满地说着这番吹嘘的狂言,
双手奋力举起那柄双刃斧,脚尖
踮在地上,傲然站立。野猪猛然
攫住鲁莽者,选择最近的死亡路线,
400 一对獠牙直取他小腹靠上的部分。
[1] “丽达的孪生子”指珀鲁克斯和卡斯托尔,珀鲁克斯擅长格斗,卡斯托尔精于马术。原文的caestibus(主格caestus)是古代拳击手用的坚固手套。
[2] 庇里托俄斯(Pirithous)是伊克西翁和拉里萨(Larissa)的儿子,忒修斯的挚友。两人之间的友谊是古代西方表现友谊的经典例子。
[3] 忒斯提俄斯(Thestius)是埃托利亚的国王,阿尔泰娅(Althaea)的父亲,墨勒阿革洛斯的外祖父,他的两位儿子(也是墨勒阿革洛斯的舅舅)是托克西俄斯(Toxeus)和普勒克西玻斯(Plexippus),所以原文称他们为Thestiadae(忒斯提俄斯的后裔)。伊达斯(Idas)和林叩斯(Lynceus)都是阿帕柔斯(Aphareus)的儿子,所以原文称他们为prolesque Aphareia(阿帕柔斯之子)。
[4] 凯纽斯(Caeneus)原名凯尼丝(Caenis),是帖撒利亚的貌美女子,后来被涅普顿变成男子,改名凯纽斯。他的故事见本书第十二卷189-207行。
[5] 琉基玻斯(Leucippus)是阿帕柔斯的兄弟,他的两位女儿遭到卡斯托尔和珀鲁克斯劫夺,成为画家鲁本斯一幅名画的题材。阿卡斯托斯(Acastus)是伊俄尔科斯国王珀利阿斯的儿子。
[6] 希波托俄斯(Hippothous)是三形怪物革律翁(Geryon)或者恶棍科尔库昂(Cercyon)的儿子。德律阿斯(Dryas)是战神马尔斯(一说伊阿佩托斯)的儿子。根据伪阿波罗多洛斯的《神话汇编》(Bibliotheca 3.13.8)的说法,多罗佩斯人菲尼克斯(Phoenix)在母亲怂恿下诱奸了父亲阿闵托耳(Amyntor)的小妾,被父亲诅咒,失去了视力。后来逃到佩琉斯的宫廷,受委托教育阿喀琉斯(Achilles)。
[7] 阿克托耳(Actor)的一对儿子是欧律托斯(Eurytus)和克忒阿托斯(Cteatus),他们后来都被海格力斯杀死。费琉斯(Phyleus)是厄里斯国王奥革阿斯(Augeas)的儿子,海格力斯曾经清扫这位国王的马厩。
[8] “伟大阿喀琉斯的父亲”指佩琉斯(Peleus)。特拉蒙(Telamon)和他都是埃阿科斯的儿子。
[9] 菲瑞斯(Pheres)之子是阿德墨托斯(Admetus),斐莱(Pherae)国王。博奥蒂亚人伊俄劳斯(Iolaus)后来曾协助海格力斯杀死许德拉。
[10] 欧律提昂(Eurytion)是伊洛斯(Irus)之子,曾参加阿尔戈号远征。厄喀昂(不是忒拜那位龙牙长出的勇士)是墨丘利和宁芙安提阿内拉(Antianeira)的儿子,以善于奔跑著名。
[11] 勒列克斯是墨伽拉建立者。帕诺佩俄斯(Panopeus)是福科斯(Phocus)儿子,建立了帕诺派亚城(Panopaea)。许琉斯(Hyleus)因为企图非礼参与卡吕冬狩猎的美女阿塔兰忒(Atalante或Atalanta)而被杀。
[12] 希帕索斯(Hippasus)是欧律托斯的儿子。涅斯托耳(Nestor)以长寿闻名,这时还年轻。
[13] 希波科昂(Hippocoon)来自阿穆克莱(Amyclae,拉科尼亚城市)。
[14] 拉厄耳忒斯(Laertes)是伊塔卡国王尤利西斯(Ulysses)的父亲,所以在原文中被称为Penelopae socer(珀涅罗珀的公公)。安凯俄斯(Ancaeus)是阿卡迪亚国王吕库古(Lycurgus)的儿子,帕拉西亚(Parrhasia)是阿卡迪亚的一个城镇。
[15] 莫普索斯(Mopsus,不是那位雅典国王)是一位先知,所以被称为“睿智的”,他是安庇科斯(Ampycus)之子,所以在原文中被称为Ampycides。安菲阿剌俄斯(Amphiaraus)是亚该亚国王俄克琉斯(Oeclides或Oecles)的儿子,所以在原文中被称为Oeclides。他是七将攻忒拜中的一位将领,其实他早已预见到自己的死亡,所以躲了起来,但他的妻子厄里费勒(Eriphyle)以贪财不忠闻名,被一条项链收买,明知丈夫攻打忒拜必死无疑,仍胁迫他参战。最后他的战车被开裂的大地吞没。
[16] “阿塔兰忒”对应的原文是decus Tegeaea Lycaei,意思是“帖该亚少女、吕凯俄斯的荣耀”,帖该亚是阿卡迪亚的一个城市,吕凯俄斯(Lycaeus)是阿卡迪亚的一座山。这里为了方便读者的理解,译文做了简化。阿塔兰忒是吕库古之子雅西俄斯(Iasius或Iasus)的女儿。有人认为,《变形记》第十卷的阿塔兰忒是另外一个人,父亲是博奥蒂亚国王斯科俄纽斯(Schoeneus)。
[17] “卡吕冬的英雄”指墨勒阿革洛斯。
[18] “莫普索斯”对应的原文是Ampycides(安庇科斯之子)。
[19] 关于欧帕拉摩斯(Hippalmos)和珀拉工(Pelagon)两人,别处无记载,后者可能来自马其顿北部的珀拉哥尼亚(Pelagonia)。
[20] “希帕索斯”对应的原文是Eurytidae(欧律托斯之子)。
[21] 指卡斯托尔和珀鲁克斯,他们后来变成双子座(Gemini),详见奥维德《岁时记》(Fasti 5.699-720)。
[22] “安凯俄斯” 对应的原文是Arcas(阿卡迪亚人)。