《變形記》第7卷701-800行


 

cum me cornigeris tendentem retia cervis
vertice de summo semper florentis Hymetti
lutea mane videt pulsis Aurora tenebris
invitumque rapit. Liceat mihi vera referre
705 pace deae: quod sit roseo spectabilis ore,
quod teneat lucis, teneat confinia noctis,
nectareis quod alatur aquis, ego—Procrin amabam:
pectore Procris erat, Procris mihi semper in ore.
Sacra tori coitusque novos thalamosque recentes
710 primaque deserti referebam foedera lecti;
mota dea est et “Siste tuas, ingrate, querellas:
Procrin habe!” dixit, “quodsi mea provida mens est,
non habuisse voles” meque illi irata remisit.
Dum redeo mecumque deae memorata retracto,
715 esse metus coepit, ne iura iugalia coniunx
non bene servasset: facies aetasque iubebat
credere adulterium, prohibebant credere mores;
sed tamen afueram, sed et haec erat, unde redibam,
criminis exemplum, sed cuncta timemus amantes.
720 Quaerere, quod doleam, statuo donisque pudicam[1]
sollicitare fidem. Favet huic Aurora timori
inmutatque meam (videor sensisse) figuram.[2]
Palladias ineo non cognoscendus Athenas
ingrediorque domum: culpa domus ipsa carebat
725 castaque signa dabat dominoque erat anxia rapto;
vix aditus per mille dolos ad Erechthida factus.
Ut vidi, obstipui meditataque paene reliqui
temptamenta fide; male me, quin vera faterer,
continui, male, quin, ut oportuit, oscula ferrem.
730 Tristis erat (sed nulla tamen formosior illa
esse potest tristi) desiderioque dolebat[3]
coniugis abrepti. Tu conlige, qualis in illa,
Phoce, decor fuerit, quam sic dolor ipse decebat.
Quid referam, quotiens temptamina nostra pudici
735 reppulerint mores, quotiens “Ego” dixerit “uni
servor; ubicumque est, uni mea gaudia servo?”
Cui non ista fide satis experientia sano
magna foret? Non sum contentus et in mea pugno
vulnera; dum census dare me pro nocte loquendo[4]
740 muneraque augendo tandem dubitare coegi,
exclamo male victor: “Adest male fictus adulter, [5]
verus eram coniunx: me, perfida, teste teneris!”
Illa nihil; tacito tantummodo victa pudore
insidiosa malo cum coniuge limina fugit
745 offensaque mei genus omne perosa virorum
montibus errabat studiis operata Dianae.
Tum mihi deserto violentior ignis ad ossa
pervenit: orabam veniam et peccasse fatebar
et potuisse datis simili succumbere culpae[6]
750 me quoque muneribus, si munera tanta darentur.
Haec mihi confesso, laesum prius ulta pudorem,[7]
redditur et dulces concorditer exigit annos.
Dat mihi praeterea, tamquam se parva dedisset
dona, canem munus, quem cum sua traderet illi
755 Cynthia, “Currendo superabit” dixerat “omnes.”
Dat simul et iaculum, quod nos, ut cernis, habemus.[8]
Muneris alterius quae sit fortuna, requiris?
Accipe mirandum: novitate movebere facti.[9]
Carmina Laiades non intellecta priorum
760 soluerat ingeniis, et praecipitata iacebat
inmemor ambagum vates obscura suarum;
[scilicet alma Themis, nec talia linquit inulta]
protinus Aoniis inmittitur altera Thebis[10]
pestis, et exitio multi pecorumque suoque[11]
765 rurigenae pavere feram: vicina iuventus[12]
venimus et latos indagine cinximus agros.
Illa levi velox superabat retia saltu
summaque transibat positarum lina plagarum.
Copula detrahitur canibus, quos illa sequentes[13]
770 effugit et coetum non segnior alite ludit.[14]
Poscor et ipse meum consensu Laelapa magno:
muneris hoc nomen; iamdudum vincula pugnat
exuere ipse sibi colloque morantia tendit.
Vix bene missus erat, nec iam poteramus, ubi esset,
775 scire; pedum calidus vestigia pulvis habebat,
ipse oculis ereptus erat: non ocior illo
hasta nec exutae contorto verbere glandes[15]
nec Gortyniaco calamus levis exit ab arcu.
Collis apex medii subiectis inminet arvis:
780 tollor eo capioque novi spectacula cursus,
quo modo deprendi, modo se subducere ab ipso
vulnere visa fera est; nec limite callida recto
in spatiumque fugit, sed decipit ora sequentis
et redit in gyrum, ne sit suus impetus hosti;
785 inminet hic sequiturque parem similisque tenenti
non tenet et vanos exercet in aera motus.[16]
Ad iaculi vertebar opem; quod dextera librat
dum mea, dum digitos amentis addere tempto,[17]
lumina deflexi revocataque rursus eodem
790 rettuleram: medio (mirum) duo marmora campo
adspicio: fugere hoc, illud latrare putares.[18]
Scilicet invictos ambo certamine cursus
esse deus voluit, siquis deus adfuit illis.’
Hactenus, et tacuit. ‘iaculo quod crimen in ipso est?’
795 Phocus ait; iaculi sic crimina reddidit ille:
‘Gaudia principium nostri sunt, Phoce, doloris:
Illa prius referam. Iuvat o meminisse beati
temporis, Aeacida, quo primos rite per annos
coniuge eram felix, felix erat illa marito:
800 mutua cura duos et amor socialis habebat,

[1] statuo=studeo
[2] inmutatque=mutatamque
[3] dolebat=calebat
[4] pro nocte=promitto; loquendo=paciscor
[5] male victor: adest male fictus=male fictor adest male fictor=mala pectora detego=mala pacta nego male pactus=mala pectora sum male pactus=male victor: ego en, ego fictus
[6] succumbere=succurrere
[7] pudorem=dolorem
[8] quod nos, ut=manibus quod
[9] mirandum=mirandi e
[10] inmittitur altera=immissa est
[11] pestis=cessit
[12] rurigenae=rurigenam=ruricolae=indigenae; pavere=favere
[13] detrahitur=distrahitur
[14] coetum=centum=cetum=canum=cursu
[15] exutae=exuta=excusso=excussae
[16] vanos=vacuos; aera=aere; motus=morsus
[17] addere=indere
[18] latrare=captare

獵網,準備捕捉長角的野鹿。從永遠
開滿鮮花的許梅托斯山的巍峨峰巔,[1]
黎明女神奧羅拉驅散黑暗,看見我,
違逆我的意志,擄走我。願女神允許我
705 說出實話:雖然她臉如玫瑰,很好看,
雖然白晝和夜晚的邊界歸她掌管,
雖然她有瓊漿滋育,我仍愛普羅克里絲,
普羅克里絲永在我心中,在我嘴裡。
我向女神反覆講婚姻的神聖紐帶、
710 初次雲雨的快樂和被迫拋下的歡愛。
她生氣了,說道:‘別再抱怨,不識抬舉!
守着普羅克里絲吧!但我的預言若不虛,
你會後悔擁有她。’神憤然將我還給她。
返家的路上,我反覆思量奧羅拉的話,
715 忽然間恐懼起來,擔心我妻子沒能
謹守婚姻的契約。她的美貌和青春
讓我心生顧慮,品行卻不容我懷疑。
可是我已經離開家,而且我離家之時
已見到壞例子,而且戀人總患得患失。
720 我決定查探她是否貞潔,並以厚禮
考驗其忠誠。奧羅拉慫恿我的害怕,
改換了我的外形(我似乎感覺到變化)。
我在無人知曉的情況下回到雅典,[2]
走進家門,沒找到任何罪證和疑點,
725 只能感覺到為主人被劫而擔憂的氣息。
使了一千條詭計我才接近我妻子。
看見她,我大為驚愕,險些放棄驗證
忠心的計劃。我幾乎忍不住吐露實情,
忍不住,像我應該的那樣,摟住她親吻。
730 她面容黯然(即使她傷心之時也沒人
能比她更美),因為思念被奪走的丈夫
而痛苦不已。福科斯,想象一下,痛苦
都只能為之增色的美是怎樣的美!
我何必講述,她貞潔的品德如何一再
735 拒絕我淫邪的提議,她如何反覆宣示,
‘我的歡愉只留給一人,無論他在哪裡’?
只要不是瘋子,誰不會覺得這樣的
試驗已足夠?可是我不滿足,執意要毀滅
自己。我許諾給她許多錢,換一個良宵,
740 並且不斷地加碼,終於迫使她動搖。
可悲的勝利者大喊:‘看啊,偽裝的淫賊
其實是你的丈夫!我見證了你的虛偽!’
她什麼都沒說,被無聲的羞恥完全震懾,
逃出了家門,邪惡的丈夫緊追不捨。
745 她因此憎惡我,痛恨天下所有的男人,
在山間遊盪,追隨狄安娜,遠離俗塵。
被遺棄的我卻被更猛烈的愛火咬嚙
骨髓,我乞求原諒,承認自己的罪孽,
聲稱自己若面對禮物,若禮物也如此
750 豐盛,必會與她當時一樣,難以抵制。
我懺悔之後,她先為受傷的羞恥心復仇,[3]
才與我和解,共度歲月,甜蜜相守。
彷彿她自己只是小禮物,她還送給我
一條獵犬,是欽提婭女神親自贈她的。[4]
755 狄安娜當時說,‘它的速度超過一切狗。’
她也給了我一桿標槍,就在我手頭。
你問,另外一件禮物的遭遇如何?
聽我講,這件新奇的事會讓你驚愕。
拉伊俄斯的兒子破解了前人不曾[5]
760 讀懂的詩句,神秘的怪物先知也已經
躺在懸崖下,不再記得自己的謎題。[6]
仁慈的忒彌斯自然不允許就此了事,[7]
立刻又派出第二隻害獸與忒拜為敵。
許多鄉民和他們的牛羊都因它而死,
765 變成腹中餐。附近的青年紛紛趕去,
我們在廣闊的田野圈起獵網圍捕。
然而獵網被敏捷的怪獸輕巧地躍過,
最高的線繩也無用,沒能將它攔截。
於是我們鬆開獵犬的繩子,但它輕鬆
770 擺脫追蹤,像一隻鳥兒,將狗群戲弄。
這時,所有的同伴都要求我派出‘旋風’[8]
(贈犬的名字),它此前已用脖子猛拱
束縛的繩索,奮力掙扎,想自由奔逐。
剛一離開手,我們就不知它去了何處,
775 溫暖的塵土上印着它的腳跡,它自己
卻已經從眼中捲走,無論標槍還是
從旋轉投石機發射的子彈,抑或克里特[9]
弓弦射出的輕箭都比不上它的迅捷。
平原中央有一座俯瞰周圍的小山,
780 我登上頂部,看到了一幕追獵的奇觀。
那隻怪獸忽而像被抓住,忽而像恰好[10]
躲過‘旋風’的牙齒;它從不選擇直道,
奔向遠處,而是狡猾與追逐者鬥智,
轉着圈,讓它咬不到,也難以發揮衝力。
785 ‘旋風’逼近它,緊跟它,彷彿已經抓到,
卻並未抓到,只徒然向周圍的空氣撕咬。
我決定求助於那桿標槍,正用右手
尋找平衡,正試圖將手指放進繩套,
當我挪開的目光回到原來的地方,
790 卻驚奇地發現兩尊大理石在原野中央:
一尊像在逃跑,另一尊吠叫着追趕。
無疑是某位神決定這場速度的挑戰
不能有勝者,如果真有神關注他們。”
他講到這裡,沉默了。“可是標槍究竟
795 有何罪?”福科斯問道。於是他如此答覆:
“福科斯,我的歡樂後面是我的痛苦。
讓我先說歡樂吧。回憶幸福的時光
多令人欣喜!最初的幾年,我理所應當
以我的妻子為福氣,她也以丈夫為福氣,
800 彼此的關懷和愛意讓我們緊緊相依。

[1] 許梅托斯山(Hymettus)在雅典附近,以產蜂蜜聞名。
[2] 這行原文中的“雅典”有修飾語Palladias(帕拉斯的),因為譯文格律限制未譯。
[3] 按照許基努斯《故事集》中的版本(Fabulae 189),她逃到克里特,狄安娜贈給她下文提到的標槍和獵犬。而綜合偽阿波羅多洛斯(Apollodorus)在《神話彙編》(Bibliotheca)中的多處記述,她逃到克里特後,與米諾斯親近,米諾斯送給她這兩樣禮物。她回到家鄉,喬裝成年輕的男獵人,向丈夫展示禮物的妙處,丈夫想得到它們,她提出以交歡為條件。丈夫剛同意,她就現出本來面目。Segal(1978)認為,奧維德隱去了原來故事的同性戀情節,但Tarrant(1995)相信並非如此,奧維德讓刻帕羅斯從故事的參與者變成講述者,他自然不願提及讓自己覺得羞恥的事情。但奧維德已經給知情的讀者足夠的暗示。688行的“羞恥”已經隱約指向另外的神話版本。這裡“為受傷的羞恥心復仇”的說法雖未點明具體的手段,但聯想到此前刻帕羅斯對她的試驗,即使不知情的讀者或許也能猜到幾分。刻帕羅斯在敘述中的掩飾甚至讓我們懷疑他在回憶與奧羅拉相處的細節時是否誠實。
[4] 欽提婭女神即狄安娜。
[5] 拉伊俄斯(Laius)的兒子是俄狄浦斯(Oedipus)。
[6] 怪物先知指人面、鳥翼、獅身的斯芬克斯(Sphinx),她也是蛇身女怪厄喀德那和巨人堤豐的孩子。斯芬克斯的謎是:“什麼東西早上四條腿走路,中午兩條腿走路,晚上三條腿走路?”未能給出答案的人都被她殺死,只有俄狄浦斯破解了這個謎。事見索福克勒斯的《俄狄浦斯王》(Oedipus Tyrannos)。
[7] 忒彌斯在博奧蒂亞有一處古老的神諭。
[8] 這條狗的名字(Laelaps)來自古希臘語lailaps(旋風)。
[9] “克里特”對應的原文是Gortyniaco,這個形容詞源於克里特的城市名戈爾提納(Gortyna)。
[10] 偽阿波羅多洛斯說這隻動物是一條狐狸。