cum me cornigeris tendentem retia cervis
vertice de summo semper florentis Hymetti
lutea mane videt pulsis Aurora tenebris
invitumque rapit. Liceat mihi vera referre
705 pace deae: quod sit roseo spectabilis ore,
quod teneat lucis, teneat confinia noctis,
nectareis quod alatur aquis, ego—Procrin amabam:
pectore Procris erat, Procris mihi semper in ore.
Sacra tori coitusque novos thalamosque recentes
710 primaque deserti referebam foedera lecti;
mota dea est et “Siste tuas, ingrate, querellas:
Procrin habe!” dixit, “quodsi mea provida mens est,
non habuisse voles” meque illi irata remisit.
Dum redeo mecumque deae memorata retracto,
715 esse metus coepit, ne iura iugalia coniunx
non bene servasset: facies aetasque iubebat
credere adulterium, prohibebant credere mores;
sed tamen afueram, sed et haec erat, unde redibam,
criminis exemplum, sed cuncta timemus amantes.
720 Quaerere, quod doleam, statuo donisque pudicam[1]
sollicitare fidem. Favet huic Aurora timori
inmutatque meam (videor sensisse) figuram.[2]
Palladias ineo non cognoscendus Athenas
ingrediorque domum: culpa domus ipsa carebat
725 castaque signa dabat dominoque erat anxia rapto;
vix aditus per mille dolos ad Erechthida factus.
Ut vidi, obstipui meditataque paene reliqui
temptamenta fide; male me, quin vera faterer,
continui, male, quin, ut oportuit, oscula ferrem.
730 Tristis erat (sed nulla tamen formosior illa
esse potest tristi) desiderioque dolebat[3]
coniugis abrepti. Tu conlige, qualis in illa,
Phoce, decor fuerit, quam sic dolor ipse decebat.
Quid referam, quotiens temptamina nostra pudici
735 reppulerint mores, quotiens “Ego” dixerit “uni
servor; ubicumque est, uni mea gaudia servo?”
Cui non ista fide satis experientia sano
magna foret? Non sum contentus et in mea pugno
vulnera; dum census dare me pro nocte loquendo[4]
740 muneraque augendo tandem dubitare coegi,
exclamo male victor: “Adest male fictus adulter, [5]
verus eram coniunx: me, perfida, teste teneris!”
Illa nihil; tacito tantummodo victa pudore
insidiosa malo cum coniuge limina fugit
745 offensaque mei genus omne perosa virorum
montibus errabat studiis operata Dianae.
Tum mihi deserto violentior ignis ad ossa
pervenit: orabam veniam et peccasse fatebar
et potuisse datis simili succumbere culpae[6]
750 me quoque muneribus, si munera tanta darentur.
Haec mihi confesso, laesum prius ulta pudorem,[7]
redditur et dulces concorditer exigit annos.
Dat mihi praeterea, tamquam se parva dedisset
dona, canem munus, quem cum sua traderet illi
755 Cynthia, “Currendo superabit” dixerat “omnes.”
Dat simul et iaculum, quod nos, ut cernis, habemus.[8]
Muneris alterius quae sit fortuna, requiris?
Accipe mirandum: novitate movebere facti.[9]
Carmina Laiades non intellecta priorum
760 soluerat ingeniis, et praecipitata iacebat
inmemor ambagum vates obscura suarum;
[scilicet alma Themis, nec talia linquit inulta]
protinus Aoniis inmittitur altera Thebis[10]
pestis, et exitio multi pecorumque suoque[11]
765 rurigenae pavere feram: vicina iuventus[12]
venimus et latos indagine cinximus agros.
Illa levi velox superabat retia saltu
summaque transibat positarum lina plagarum.
Copula detrahitur canibus, quos illa sequentes[13]
770 effugit et coetum non segnior alite ludit.[14]
Poscor et ipse meum consensu Laelapa magno:
muneris hoc nomen; iamdudum vincula pugnat
exuere ipse sibi colloque morantia tendit.
Vix bene missus erat, nec iam poteramus, ubi esset,
775 scire; pedum calidus vestigia pulvis habebat,
ipse oculis ereptus erat: non ocior illo
hasta nec exutae contorto verbere glandes[15]
nec Gortyniaco calamus levis exit ab arcu.
Collis apex medii subiectis inminet arvis:
780 tollor eo capioque novi spectacula cursus,
quo modo deprendi, modo se subducere ab ipso
vulnere visa fera est; nec limite callida recto
in spatiumque fugit, sed decipit ora sequentis
et redit in gyrum, ne sit suus impetus hosti;
785 inminet hic sequiturque parem similisque tenenti
non tenet et vanos exercet in aera motus.[16]
Ad iaculi vertebar opem; quod dextera librat
dum mea, dum digitos amentis addere tempto,[17]
lumina deflexi revocataque rursus eodem
790 rettuleram: medio (mirum) duo marmora campo
adspicio: fugere hoc, illud latrare putares.[18]
Scilicet invictos ambo certamine cursus
esse deus voluit, siquis deus adfuit illis.’
Hactenus, et tacuit. ‘iaculo quod crimen in ipso est?’
795 Phocus ait; iaculi sic crimina reddidit ille:
‘Gaudia principium nostri sunt, Phoce, doloris:
Illa prius referam. Iuvat o meminisse beati
temporis, Aeacida, quo primos rite per annos
coniuge eram felix, felix erat illa marito:
800 mutua cura duos et amor socialis habebat,
[1] statuo=studeo
[2] inmutatque=mutatamque
[3] dolebat=calebat
[4] pro nocte=promitto; loquendo=paciscor
[5] male victor: adest male fictus=male fictor adest male fictor=mala pectora detego=mala pacta nego male pactus=mala pectora sum male pactus=male victor: ego en, ego fictus
[6] succumbere=succurrere
[7] pudorem=dolorem
[8] quod nos, ut=manibus quod
[9] mirandum=mirandi e
[10] inmittitur altera=immissa est
[11] pestis=cessit
[12] rurigenae=rurigenam=ruricolae=indigenae; pavere=favere
[13] detrahitur=distrahitur
[14] coetum=centum=cetum=canum=cursu
[15] exutae=exuta=excusso=excussae
[16] vanos=vacuos; aera=aere; motus=morsus
[17] addere=indere
[18] latrare=captare
猎网,准备捕捉长角的野鹿。从永远
开满鲜花的许梅托斯山的巍峨峰巅,[1]
黎明女神奥罗拉驱散黑暗,看见我,
违逆我的意志,掳走我。愿女神允许我
705 说出实话:虽然她脸如玫瑰,很好看,
虽然白昼和夜晚的边界归她掌管,
虽然她有琼浆滋育,我仍爱普罗克里丝,
普罗克里丝永在我心中,在我嘴里。
我向女神反复讲婚姻的神圣纽带、
710 初次云雨的快乐和被迫抛下的欢爱。
她生气了,说道:‘别再抱怨,不识抬举!
守着普罗克里丝吧!但我的预言若不虚,
你会后悔拥有她。’神愤然将我还给她。
返家的路上,我反复思量奥罗拉的话,
715 忽然间恐惧起来,担心我妻子没能
谨守婚姻的契约。她的美貌和青春
让我心生顾虑,品行却不容我怀疑。
可是我已经离开家,而且我离家之时
已见到坏例子,而且恋人总患得患失。
720 我决定查探她是否贞洁,并以厚礼
考验其忠诚。奥罗拉怂恿我的害怕,
改换了我的外形(我似乎感觉到变化)。
我在无人知晓的情况下回到雅典,[2]
走进家门,没找到任何罪证和疑点,
725 只能感觉到为主人被劫而担忧的气息。
使了一千条诡计我才接近我妻子。
看见她,我大为惊愕,险些放弃验证
忠心的计划。我几乎忍不住吐露实情,
忍不住,像我应该的那样,搂住她亲吻。
730 她面容黯然(即使她伤心之时也没人
能比她更美),因为思念被夺走的丈夫
而痛苦不已。福科斯,想象一下,痛苦
都只能为之增色的美是怎样的美!
我何必讲述,她贞洁的品德如何一再
735 拒绝我淫邪的提议,她如何反复宣示,
‘我的欢愉只留给一人,无论他在哪里’?
只要不是疯子,谁不会觉得这样的
试验已足够?可是我不满足,执意要毁灭
自己。我许诺给她许多钱,换一个良宵,
740 并且不断地加码,终于迫使她动摇。
可悲的胜利者大喊:‘看啊,伪装的淫贼
其实是你的丈夫!我见证了你的虚伪!’
她什么都没说,被无声的羞耻完全震慑,
逃出了家门,邪恶的丈夫紧追不舍。
745 她因此憎恶我,痛恨天下所有的男人,
在山间游荡,追随狄安娜,远离俗尘。
被遗弃的我却被更猛烈的爱火咬啮
骨髓,我乞求原谅,承认自己的罪孽,
声称自己若面对礼物,若礼物也如此
750 丰盛,必会与她当时一样,难以抵制。
我忏悔之后,她先为受伤的羞耻心复仇,[3]
才与我和解,共度岁月,甜蜜相守。
仿佛她自己只是小礼物,她还送给我
一条猎犬,是钦提娅女神亲自赠她的。[4]
755 狄安娜当时说,‘它的速度超过一切狗。’
她也给了我一杆标枪,就在我手头。
你问,另外一件礼物的遭遇如何?
听我讲,这件新奇的事会让你惊愕。
拉伊俄斯的儿子破解了前人不曾[5]
760 读懂的诗句,神秘的怪物先知也已经
躺在悬崖下,不再记得自己的谜题。[6]
仁慈的忒弥斯自然不允许就此了事,[7]
立刻又派出第二只害兽与忒拜为敌。
许多乡民和他们的牛羊都因它而死,
765 变成腹中餐。附近的青年纷纷赶去,
我们在广阔的田野圈起猎网围捕。
然而猎网被敏捷的怪兽轻巧地跃过,
最高的线绳也无用,没能将它拦截。
于是我们松开猎犬的绳子,但它轻松
770 摆脱追踪,像一只鸟儿,将狗群戏弄。
这时,所有的同伴都要求我派出‘旋风’[8]
(赠犬的名字),它此前已用脖子猛拱
束缚的绳索,奋力挣扎,想自由奔逐。
刚一离开手,我们就不知它去了何处,
775 温暖的尘土上印着它的脚迹,它自己
却已经从眼中卷走,无论标枪还是
从旋转投石机发射的子弹,抑或克里特[9]
弓弦射出的轻箭都比不上它的迅捷。
平原中央有一座俯瞰周围的小山,
780 我登上顶部,看到了一幕追猎的奇观。
那只怪兽忽而像被抓住,忽而像恰好[10]
躲过‘旋风’的牙齿;它从不选择直道,
奔向远处,而是狡猾与追逐者斗智,
转着圈,让它咬不到,也难以发挥冲力。
785 ‘旋风’逼近它,紧跟它,仿佛已经抓到,
却并未抓到,只徒然向周围的空气撕咬。
我决定求助于那杆标枪,正用右手
寻找平衡,正试图将手指放进绳套,
当我挪开的目光回到原来的地方,
790 却惊奇地发现两尊大理石在原野中央:
一尊像在逃跑,另一尊吠叫着追赶。
无疑是某位神决定这场速度的挑战
不能有胜者,如果真有神关注他们。”
他讲到这里,沉默了。“可是标枪究竟
795 有何罪?”福科斯问道。于是他如此答复:
“福科斯,我的欢乐后面是我的痛苦。
让我先说欢乐吧。回忆幸福的时光
多令人欣喜!最初的几年,我理所应当
以我的妻子为福气,她也以丈夫为福气,
800 彼此的关怀和爱意让我们紧紧相依。
[1] 许梅托斯山(Hymettus)在雅典附近,以产蜂蜜闻名。
[2] 这行原文中的“雅典”有修饰语Palladias(帕拉斯的),因为译文格律限制未译。
[3] 按照许基努斯《故事集》中的版本(Fabulae 189),她逃到克里特,狄安娜赠给她下文提到的标枪和猎犬。而综合伪阿波罗多洛斯(Apollodorus)在《神话汇编》(Bibliotheca)中的多处记述,她逃到克里特后,与米诺斯亲近,米诺斯送给她这两样礼物。她回到家乡,乔装成年轻的男猎人,向丈夫展示礼物的妙处,丈夫想得到它们,她提出以交欢为条件。丈夫刚同意,她就现出本来面目。Segal(1978)认为,奥维德隐去了原来故事的同性恋情节,但Tarrant(1995)相信并非如此,奥维德让刻帕罗斯从故事的参与者变成讲述者,他自然不愿提及让自己觉得羞耻的事情。但奥维德已经给知情的读者足够的暗示。688行的“羞耻”已经隐约指向另外的神话版本。这里“为受伤的羞耻心复仇”的说法虽未点明具体的手段,但联想到此前刻帕罗斯对她的试验,即使不知情的读者或许也能猜到几分。刻帕罗斯在叙述中的掩饰甚至让我们怀疑他在回忆与奥罗拉相处的细节时是否诚实。
[4] 钦提娅女神即狄安娜。
[5] 拉伊俄斯(Laius)的儿子是俄狄浦斯(Oedipus)。
[6] 怪物先知指人面、鸟翼、狮身的斯芬克斯(Sphinx),她也是蛇身女怪厄喀德那和巨人堤丰的孩子。斯芬克斯的谜是:“什么东西早上四条腿走路,中午两条腿走路,晚上三条腿走路?”未能给出答案的人都被她杀死,只有俄狄浦斯破解了这个谜。事见索福克勒斯的《俄狄浦斯王》(Oedipus Tyrannos)。
[7] 忒弥斯在博奥蒂亚有一处古老的神谕。
[8] 这条狗的名字(Laelaps)来自古希腊语lailaps(旋风)。
[9] “克里特”对应的原文是Gortyniaco,这个形容词源于克里特的城市名戈尔提纳(Gortyna)。
[10] 伪阿波罗多洛斯说这只动物是一条狐狸。